Brynja Gunnarsdóttir tekur á móti blaðamanni á vinnustaðnum, Útfararstofunni Hörpu í Garðabæ. Um er að ræða bjart og fallegt húsnæði í Kirkjulundi þar sem Brynja og meðeigandi hennar Harpa Heimisdóttir bjóða til sætis í hlýlegri setustofu og við fáum okkur kaffi. „Við erum þessa stundina einmitt að mála og gera fínt en það skiptir okkur máli að húsnæðið taki vel á móti okkar fólki,“ segir Brynja. Fyrir utan stendur líkbíll stofunnar og Brynja bendir á að hann sé „hybrid“ og þannig umhverfisvænn, og á bak við vegg í móttökunni eru til sýnis þær líkkistur sem boðið er upp á, smíðaðar hér á landi.

Brynja hafði starfað í 13 ár fyrir Landsbankann þegar hún fann að hún þyrfti breytingu. „Ég viðurkenni að hafa verið orðin svolítið þreytt á að vera sífellt að slökkva elda, „ segir Brynja sem var yfir kvartanadeild þjónustuversins sem sett var á laggirnar eftir hrun.

„Yfirleitt var maður þó einfaldlega að leysa einhvern minni ágreining eða leiðrétta misskilning en ekki að taka á móti brjáluðu fólki, en allt hefur sinn tíma og mig var farið að þyrsta í breytingar.“ Brynja fór að hitta markþjálfa til að skoða næstu skref og íhugaði bæði tilfærslu innan bankans og styttri vinnutíma. „En þar sem ég gat tekið sénsinn fjárhagslega afréð ég á endanum að taka einfaldlega stökkið eftir hvatningu frá markþjálfanum.“

Brynja segist finna fyrir aukinni löngun til að sækja kirkju og að trúin hafi styrkst eftir að hún fór að vinna náið með prestum sem hún segir upp til hópa vera gott fólk. Fréttablaðið/Ernir

Ekki æskudraumurinn

Ég sá ekkert fyrir mér sem lítil stúlka að ég yrði útfararstjóri og í raun ætlaði ég alltaf að vera lögga. Ég held reyndar að ég hefði orðið mjög góð lögga en svo fór að ég lærði til þjóns og líkaði það starf vel.“ Brynja starfaði í veitingageiranum um árabil eða þar til móðurhlutverkið tók við. „Ég var svo heppin þegar ég eignaðist börnin mín þrjú að fá að vera heima með þau en að mínu mati eru það mikil forréttindi. Ég var heima með tvö elstu í sex eða sjö ár og fór svo að vinna hálfan daginn.“

Þá réði Brynja sig til Eddu útgáfu en eftir rúman áratug í starfi þar fylgdi hún þáverandi eiganda útgáfunnar, Björgólfi Guðmundssyni, yfir í Landsbankann. Upphaflega starfaði Brynja sem aðstoðarkona Björgólfs en færði sig svo yfir í þjónustuverið.„Þetta var skemmtilegur tími en ég held að það sé hollt að breyta til. Þegar Brynja sagði starfi sínu lausu segir hún fólk hafa verið spennt fyrir því hvað hún ætlaði að taka sér fyrir hendur. „Það var aftur á móti alveg opið og ég rann í raun blint í sjóinn.“

Stuttu eftir að Brynja sagði upp hjá bankanum rakst hún á Hörpu Heimisdóttur eiganda útfararstofunnar Hörpu í Garðabæ.„Hún hafði séð um útför móður minnar þremur árum áður og farist það virkilega vel úr hendi. Hún tók af mér völdin, sá um alla skipulagningu og gerði það virkilega vel. Það er svolítið magnað í hvernig ástandi maður er á slíkum tímum. Ég hélt að ég hafi verið í lagi en þegar ég horfi til baka þá man ég þennan tíma ekki vel. Mamma hafði verið veik í langan tíma og ég hafði grátið mikið í jarðarförunum sem ég fór í á því tímabili. Ég held því að ég hafi tekið hluta sorgarinnar út mikið fyrr, í jarðarförum fólks sem var kannski ekkert sérlega náið mér.“

Brynja og Harpa standa saman að útfararstofu Hörpu en þjónsstarfið leiddi þær saman fyrir margt löngu og segja þær þá reynslu nýtast vel í starfi útfararstjórans. Mynd/Silla

Það má ekkert klikka

Brynja og Harpa sem þekktust frá því í gamla daga þegar leiðir þeirra lágu saman í þjónsstarfinu hittust í veislu síðastliðið í vor. „Harpa sagði mér frá því að hún væri á leiðinni í frí en hún hafði þá rekið útfararstofuna ein í sex ár. Ég fór að segja við hana að það væri nú ómögulegt að vera einn í þessu starfi og einhvern veginn leiddi eitt af öðru þar til hún bauð mér að prófa að starfa með henni sem ég gerði í eins konar starfsþjálfun í tvo mánuði.“

Þjálfunin gekk það vel að Brynja keypti sig inn í reksturinn og hóf þar störf í nóvember síðastliðnum.Stofan er eina útfararstofa landsins sem rekin er alfarið af konum. „Áður var þetta karlageiri en það er mikið breytt með nýjum áherslum í þjóðfélaginu – rétt eins og í prestastéttinni. Þegar við byrjuðum í þjóninum var hún algjör karlastétt. Ég lít auðvitað á okkur sem jafningja en ég held að fólki finnist oft betra að setja þessa framkvæmd í hendur á konum enda snýst þetta um mikinn undirbúning.

Harpa er enn hálf andvaka fyrir hverja einustu útför af ótta við að gleyma einhverju. Ég er ekki alveg komin þangað því enn hef ég hana alltaf mér til halds og trausts. En það má ekkert klikka.“

„Þetta er virðulegt og fallegt starf, það er jafnframt vandasamt og margt sem ber að varast." Fréttablaðið/Ernir

Erfiðast ef um börn er að ræða

Brynja segir starf útfararstjórans ekki svo ósvipað þjónustustarfinu sem hún lærði. „Þetta er virðulegt og fallegt starf, það er jafnframt vandasamt og margt sem ber að varast. Harpa er enn að kenna mér og ég er langt í frá fullnuma. Það þarf að sýna nærgætni á svo mörgum sviðum og það til að mynda skiptir oft miklu hvernig hlutirnir eru orðaðir en þegar að því kemur hefur Harpa oft gefið mér góð ráð. Þó við séum ekki að taka að okkur sáluhjálp komum við inn í erfiðar aðstæður þar sem við erum í raun hluti af fjölskyldu syrgjenda á meðan á ferlinu stendur.“

Brynja bendir á að í raun sé þetta tveggja manna starf þó Harpa hafi sinnt því ein um árabil. Það þurfi að bera kisturnar, klæða hinn látna og svo framvegis sem geti reynst erfitt einn síns liðs.„Útfararstofur vinna þó töluvert saman og við leitum oft hvert til annarra varðandi ráð og spjall þegar á reynir.“

Einn hluti starfsins er að undirbúa hinn látna fyrir kistulagningu og jarðarför en útfararstjóri þvær hár, snyrtir, klæðir og býr um hinn látna.„Ég viðurkenni alveg að fyrstu tvö skiptin reyndust mér svolítið erfið enda líkið mjög kalt. En þetta er eitthvað sem venst þó að tilfellin séu misjöfn og aðstæður miserfiðar. Það erfiðasta er þegar um er að ræða börn,“ segir Brynja og Harpa sem setið hefur álengdar skýtur inn í: „Maður getur aldrei vanist því.“

Brynja bendir þó á að auðvitað séu útfararstjórar mannlegir; „Það hafa alveg trillað tár þó maður sé ekki hágrátandi við athöfn. Við rukkum aldrei fyrir útfarir barna, það er einfaldlega heiður að geta aðstoðað við svo erfiðar stundir.“

Fyrri reynsla hjálpleg í starfinu

Aðspurð segist Brynja vera með nokkuð þykkan skráp. „Ég hef velt því fyrir mér hvort ég sé nokkuð kaldlynd því einhvern veginn næ ég að stoppa,“ segir Brynja og á þá við að tilfinningarnar beri hana ekki ofurliði. „Ég bý þar að reynslu minni bæði úr þjóninum og kvartanadeild Landsbankans og maður getur sýnt skilning á alls konar aðstæðum án þess að vera endilega sammála eða taka allt inn á sig.“Harpa og Brynja standa tvær að útfararstofunni og vinna þannig náið saman.

„En þó við séum bara tvær í rekstrinum eigum við mikið af samstarfsfélögum, prestar eru félagar okkar sem og aðrir útfararstjórar sem starfa í líkhúsinu Fossvogi. Það er því fullt að gerast á vinnustaðnum.“ Brynja og Harpa leggja mikið upp úr því að vera formlegar og klæðast alltaf svörtum kjólum án skartgripa við útfarir. „Maður á að vera til staðar en alls ekki taka neina athygli og það má alls ekki heyrast í skónum manns. Ég upplifi þetta sem virðulegt starf. Þetta er síðasta kveðjustundin og hún á að vera falleg og hátíðleg.“

Brynja og Gunnar á brúðkaupsdaginn ásamt börnunum sínum fimm; Herði, Erlingi, Gunnbirni, Grétu og Brynjar Úlfi. Mynd/Bragi Kort

Ræðir ekki vinnudaginn heima

Við erum eins og ég sagði sem hluti af fjölskyldunni allt frá því við fáum símtalið og sækjum hinn látna heim eða á stofnun. Við bjóðum fólki að hafa alltaf samband á meðan á ferlinu stendur og það er því ekki annað hægt en að taka vinnuna með sér heim. En svipað og þegar ég starfaði í bankanum þá er ekki hægt að ræða það sem gekk á í vinnunni, heima fyrir við til dæmis makann. Ef það er eitthvað sem liggur á mér verð ég að klára það við Hörpu á staðnum. Ef dagurinn hefur reynst mjög erfiður er oft mjög gott að ræða við prestinn sem sá um útförina og fá smá sáluhjálp. Kirkjan hefur breyst svo rosalega og fólk getur komið með sín vandamál þangað.“

Brynja viðurkennir að oft þurfi þær að fá að pústa. „Fólk ræðir mikið um aðskilnað ríkis og kirkju en svo finnst okkur gott að hafa aðgang að kirkjunni þegar eitthvað bjátar á.“

Brynja sýnir blaðamanni kisturnar sem þær bjóða fólki upp á og segir allan gang á því hvort fólk leggi mikið upp úr þeim eða velji látlausari viðarkistur. Bálfarir eru að verða algengari og þær Brynja og Harpa eru sammála um að formlegheitin í kringum hinstu kveðjustundina séu ekki eins mikil og áður.

„Sjálf myndi ég helst vilja láta dreifa ösku minni út á sjó eða uppi á hálendi. Þetta er auðvitað eitthvað sem ástvinir ákveða en ég get haft skoðun. Ég ætla hvort eð er ekki að vera í einhverjum kirkjugarði eftir mína daga hér á jörð, heldur vera einhvers staðar engluð. Mér finnst fallegra að vita af mynd af mér einhvers staðar en að mín sé minnst við leiði í kirkjugarði.“

Brynja segir það stórkostlegt að sjá dóttur sína verða mömmu, hér er hún ásamt mæðgunum Grétu og Veru Morthens. Mynd/Aðsend

Segir takk þegar hún leggst á koddann

Þó Brynja hafi aðeins starfað við útfararþjónustu í um hálft ár segir hún reynsluna nú þegar hafa breytt afstöðu sinni að mörgu leyti. „Þó ég hafi í gegnum tíðina ekki mikið stundað kirkjusamkomur hefur mér alltaf liðið vel þar. Nú er mig farið að langa að fara meira í kirkju og finnst trúin hafa styrkst. Maður er innan um mikið af góðu fólki enda prestar upp til hópa gott fólk sem þægilegt er að vera í kringum. Ég held ég hafi breyst, maður hugsar öðruvísi. Maður er meðvitaðri um að lífið er ekki sjálfsagt og þakklátur fyrir það að hafa fólkið sitt hjá sér þegar maður verður vitni af ástvinamissi. Maður segir takk þegar maður leggst á koddann.“

Sönglar sálma undir stýri

Brynja bendir á að flest verjum við stórum hluta ævinnar í vinnunni og hittum oft vinnufélagana meira en börnin okkar. „Núna er ég innan um guðsfólk alla daga og þó maður verði ekkert heilagur þá er eitt og annað sem breytist. Ég er einmitt búin að vera að gera grín að því að ég er farin að söngla sálma í bílnum þegar ég keyri, í stað popplaga.

Ég veit ekki hvort ég er betri manneskja en maður þroskasta sannarlega með hverju árinu og ég hef auðvitað breyst eins og aðrir.Í starfi útfararstjórans þarf maður að vanda sig bæði í vinnu og utan hennar. Við erum eina útfararstofan í Garðabæ og því erum við útfararstjórarnir í bæjarfélagsins og það er svolítið virðingarvert starf. Útfararstjórinn er kannski ekki í rifnum gallabuxum í búðinni og ég fengi mér kannski ekki stórt tattú á hálsinn,“ segir Brynja og skellir upp úr.

„Við viljum líka að fólki sem nýtir sér þjónustu okkar finnist það frjálst innan um okkur og því er um ofalegan trúnað að ræða. Útfararstjórar fylgja vissum siðareglum og þar skiptir trúnaðurinn miklu máli. Orðsporið er það mikilvægasta sem við eigum.“

Brynja segir að sjálf myndi hún kjósa að ösku hennar væri dreift yfir sjó eða hálendið. “Mér finnst fallegra að vita af mynd af mér einhvers staðar en að mín sé minnst við leiði í kirkjugarði.” Fréttablaðið/Ernir

Enginn hissa á ákvörðuninni

Brynja segir frá því þegar hún tilkynnti sínum nánustu um að hún hafi keypt sig inn í útfararstofu og ætlaði sér að leggja útfararstjórn fyrir sig. „Ég hafði ímyndað mér að börnin mín myndi vera með neikvæð viðbrögð en viðkvæðið var nánast alltaf: „Auðvitað!“ Það var enginn hissa.

Það er ríkt í mér að gefa af mér og aðstoða fólk og er ég alltaf í einhvers konar sjálfboðaliðastarfi. Þessa stundina er ég hundavinur hjá Rauða Krossinum en í því felst að ég fer ásamt tíkinni minni Týru og heimsæki dvalarheimili hér í bæ. Hún er alltaf mjög spennt fyrir heimsóknunum og ég sé að þær gefa vistmönnum og aðstandendum þeirra mikið og brýtur upp daginn fyrir alla.“Lék sér í kirkjugarði sem barnBrynja hefur alla tíð starfað við einhvers konar þjónustörf og segist þrífast best í því. „Ég er ekki viss um að ég gæti þrifist einhvers staðar ein inni á skrifstofu.

Fólk spyr hvort mér finnist nálægðin við dauðann ekki óþægileg en ég svara því neitandi.Mér fannst þetta ekkert liggjast beinast við og það var ekkert endilega skrifað í skýin að ég skildi gerast útfararstjóri en mér finnst starfið henta mér og mér líður virkilega vel. Það er ákveðin ró í kringum kirkjurnar og kirkjugarðana. Ég er ekki myrkfælin og hef aldrei verið.

Ég var mikið í sveit á Laugardælum hjá ömmu minni og þar er kirkjugarður við hliðina á húsinu og lékum við okkur oft þar sem börn. Á Eyrarbakka þar sem ég ólst upp var kirkjugarðurinn í miðju litlu þorpinu og það var aldrei óþægilegt í kringum hann. Amma sagði okkur krökkunum rosalega oft draugasögur en hún sagði allt í lagi að hræða börn í öruggu umhverfi,“ segir Brynja og brosir.

Æskuárin á Eyrarbakka

Eins og fyrr segir bjó Brynja meirihluta barnæsku sinnar á Eyrarbakka ásamt foreldrum sínum og systur. „Mamma og pabbi keyptu hús á Eyrarbakka daginn fyrir Vestmannaeyjagosið á lágu verði en verðið hækkaði verulega yfir fyrstu nóttina. Það var mjög gaman að alast upp á Eyrarbakka og ekki síst þegar svo margir Vestmannaeyingar fluttu upp á land eftir gosið.“

En Brynja segir að þó það hafi verið gaman að vera barn á Eyrarbakka hafi úrval tómstunda ekki verið nægt fyrir þær systurnar þegar komið var á unglingsárin.„Það var ekki mikið annað en æskulýðsfélagið og fjaran fyrir okkur og það þurfti fimm til sex árganga til að ná í brennuboltalið. En í mínum bekk voru til dæmis aðeins sjö nemendur.“ Svo fór því að fjölskyldan flutti á Selfoss þar sem Brynja varði unglingsárunum.

Brynja og Gunnar giftu sig í fallegum hyl í Elliðaárnum árið 2016. Mynd/Bragi Kort

Gifti sig í Elliðaánum

Brynja er gift Gunnari Erni Erlingssyni rekstrarhagfræðingi og búa þau í Garðabænum. Sjálf á Brynja þrjú börn úr fyrra hjónabandi og Gunnar tvo syni og nýverið bættist fyrsta barnabarnið í hópinn. Brynju er tíðrætt um dótturdótturina Veru Morthens sem augljóslega á hug og hjarta ömmu sinnar. „Margir spyrja mig hvort það sé ekki dásamlegt að verða amma og ég svara því að jú það er gaman en það er stórkostlegt að sjá dóttur sína verða mömmu.”

Brynja og Gunnar giftu sig í Elliðaánum árið 2016. “Við höfðum verið að veiða frá því klukkan sjö um morguninn og reiknuðum út að við yrðum við fallegan hyl á hádegi. Þangað kom séra Guðni Már og gaf okkur saman að viðstöddum nánustu fjölskyldu okkar.” Um kvöldið efndu hjónin svo til veglegrar veislu og segist Brynja hafa viljað hafa athöfnina með óhefðbundnu sniði. „Þannig þurfti ég heldur ekki að vera í brúðarkjól enda að gifta mig í annað sinn.“Brynja og Gunnar eru samrýnd hjón og segir hún þau gera nánast allt saman.

„Við erum voða heppin með það að deila áhugamálunum en við stundum saman golf og skíði en einnig ýmis konar veiðar, bæði laxveiði og skotveiði. Fyrsta jólagjöfin hans til mín var einmitt byssuleyfi og fannst mér það skemmtileg gjöf enda skýr skilaboð um að hann vildi hafa mig með.“

Talið berst í lokin að hugrekkinu sem þarf til að breyta um starfsferil og skipta alfarið um gír í lífinu og það eftir fimmtugt. „Það er vissulega gott að vinna í banka, enda góðir lífeyrissjóðir og svo framvegis. Ég hélt alltaf að ég yrði gömul kona í banka. En það er svo gaman að breyta til og því fylgdi einungis mikil tilhlökkun og engin hræðsla,“ segir Brynja að lokum.