Stoð­deild ríkis­lög­reglu­stjóra undir­býr nú flutning og brott­vísun 40 ein­stak­linga sem hingað hafa komið á flótta aftur til Grikk­lands þar sem þau hafa fengið al­þjóð­lega vernd. Í þeim hópi eru, sam­kvæmt upp­lýsingum frá Rauða krossinum, í það minnsta tvær barna­fjöl­skyldur.

Rauði krossinn, Kven­réttinda­fé­lag Ís­lands, Unicef á Ís­landi, Barna­heill, Mann­réttinda­skrif­stofa Ís­lands og Ör­yrkja­banda­lagið sendu í dag frá sér á­kall vegna brott­vísunarinnar þar sem þau kalla á stjórn­völd að virða mann­réttindi barna á flótta og hætta við endur­sendingar á þeim til Grikk­lands.

Í á­kallinu for­dæma sam­tökin fyrir­hugaðar endur­sendingar og kalla eftir því að þessu fólki verði boðin vernd hér á landi.

„Við teljum að hags­munir barna séu ekki metnir á heild­stæðan hátt og að á­kvarðanir um endur­sendingar til Grikk­lands skapi börnum hættu sem ís­lensk stjórn­völd beri á­byrgð á, eins og í­trekað hefur verið bent á. Hafa ber í huga að ís­lensk stjórn­völd hafa hingað til ekki sent börn frá Ís­landi til Grikk­lands,“ segir í á­kallinu.

Þar segir einnig að fjölda heimilda beri saman um ó­við­unandi að­stæður fyrir flótta­fólk í Grikk­landi og að barna­fjöl­skyldur sem hafa komið þaðan hingað til lands hafi „undan­tekningar­laust greint frá ó­við­unandi að­stæðum í Grikk­landi“ en þar er mikill hús­næðis­skortur, fólk fær ekki vinnu og býðst tak­mörkuð að­stoð auk þess sem skert að­gengi er að menntun.

„Endur­sending flótta­barna til Grikk­lands þjónar að mati undir­ritaðra ekki hags­munum þeirra, því þar bíður þeirra öryggis­leysi og ó­vissa, auk þess sem heilsu þeirra og vel­ferð er stefnt í hættu. Um­hverfi barna, að­stæður og upp­lifanir í bernsku móta þau og hafa á­hrif til ævi­loka,“ segir að lokum í á­kallinu sem hægt er að lesa hér í heild sinni hér að neðan.

Ákall til íslenskra stjórnvalda um að virða mannréttindi barna á flótta og hætta við endursendingar á þeim til Grikklands

Undirrituð félagasamtök fordæma fyrirhugaðar endursendingar barna og fjölskyldna þeirra til Grikklands. Íslensk stjórnvöld ættu að taka mál þeirra fyrir og bjóða vernd á Íslandi. Íslensk stjórnvöld undirbúa nú endursendingar barnafjölskyldna á flótta til Grikklands þar sem þær hafa alþjóðlega vernd. Við teljum að hagsmunir barna séu ekki metnir á heildstæðan hátt og að ákvarðanir um endursendingar til Grikklands skapi börnum hættu sem íslensk stjórnvöld beri ábyrgð á, eins og ítrekað hefur verið bent á. Hafa ber í huga að íslensk stjórnvöld hafa hingað til ekki sent börn frá Íslandi til Grikklands.

Algjörlega óviðunandi aðstæður

Fjölda heimilda ber saman um að aðstæður flóttafólks í Grikklandi séu heilt yfir slæmar. Barnafjölskyldur, sem hlotið hafa alþjóðlega vernd í Grikklandi og seinna leitað hingað til lands og óskað eftir alþjóðlegri vernd, hafa jafnframt undantekningalaust greint frá óviðunandi aðstæðum í Grikklandi. Yfirgnæfandi meirihluti þeirra hefur búið í yfirfullum flóttamannabúðum þar sem öryggi, hreinlæti og aðbúnaði er verulega ábótavant. Þegar fjölskyldurnar hafa fengið vernd neyðast þær til að yfirgefa búðirnar innan nokkurra mánaða auk þess sem þær missa þá lágu framfærslu sem þeim er tryggð á meðan þær bíða eftir svari við umsókn sinni um vernd. Í nær öllum tilvikum ná foreldrar barnanna ekki að framfleyta fjölskyldunni vegna kerfisbundinna hindrana og gríðarlegs atvinnuleysis meðal flóttafólks í landinu. Þá er aðgengi flóttafjölskyldna að húsnæði í Grikklandi alvarlegt vandamál en margar þeirra hafast við í óviðunandi ólöglegu húsnæði eða á götunni. Fjölskyldum stendur ekki félagsleg aðstoð til boða, þ.e. fjárhagsleg aðstoð, barnabætur eða félagslegur stuðningur, auk þess sem aðgengi þeirra að grísku heilbrigðiskerfi er verulega skert, m.a. vegna tungumálaörðugleika. Stór hluti þeirra flóttabarna sem koma hingað til lands eftir að hafa dvalið í Grikklandi glímir við heilsufarsvandamálsem m.a. má rekja til óviðunandi aðstæðna þar í landi. Þá hafa börn á flótta í reynd ekki aðgengi að þeirri menntun sem grísk lög kveða á um en þar er þeim lofað ýmsum réttindum sem einungis bjóðast í orði en ekki á borði. Samkvæmt opnu bréfi sem fjöldi hagsmunasamtaka sendi frá sér í mars 2021 sæta flóttabörn mikilli mismunun hvað varðar aðgengi að menntun en í skýrslu Refugee Support Aegan (RSA) frá 13. apríl 2021 var staðfest að börn á flótta hafi ekki sama aðgengi að menntun og grísk börn.

Skylda íslenskra stjórnvalda til að hafa það sem barni er fyrir bestu í forgangi við ákvarðanatöku

Samkvæmt ákvæðum barnalaga nr. 76/2003, laga um útlendinga nr. 80/2016 og barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem lögfestur var hér á landi hinn 6. mars 2013, sbr. lög nr. 19/2013, er íslenskum stjórnvöldum skylt að hafa ávallt það sem barni er fyrir bestu í forgangi og hagsmuni þess að leiðarljósi þegar teknar er ákvarðanir um málefni þess. Börn eru álitin sérstaklega viðkvæmur þjóðfélagshópur en þó nokkrir þættir geta valdið því að börn tilheyri hópi þeirra barna sem eru í enn viðkvæmari stöðu en önnur börn, s.s. fötlun barnsins sjálfs eða umönnunaraðila, heilsufar og fátækt. Skulu þau af þeirri ástæðu njóta sérstakrar verndar og umönnunar, bæði samkvæmt alþjóðasamningum og lögum. Af framangreindu er ljóst að það gengur gegn bestu hagsmunum barna að vera send héðan í framangreindar aðstæður og stríðir gegn skuldbindingum íslenskra stjórnvalda sem eiga að tryggja bestu hagsmuni barna. Endursending flóttabarna til Grikklands þjónar að mati undirritaðra ekki hagsmunum þeirra, því þar bíður þeirra öryggisleysi og óvissa, auk þess sem heilsu þeirra og velferð er stefnt í hættu. Umhverfi barna, aðstæður og upplifanir í bernsku móta þau og hafa áhrif til æviloka. 2 Undirrituð félagasamtök ítreka fyrri tilmæli sín til hérlendra stjórnvalda og hvetja ríkisstjórn Íslands eindregið til að endurskoða þá stefnu að senda umsækjendur um alþjóðlega vernd, sem fengið hafa stöðu sína viðurkennda í Grikklandi, aftur þangað. Ástandið í Grikklandi hefur um nokkurt skeið verið óboðlegt fyrir flóttafólk en fólk á flótta á að njóta mannréttinda á sama hátt og annað fólk.

Til stuðnings framangreindu er vísað til samantektar um aðstæður flóttafólks í Grikklandi sem birt var á heimasíðu Rauða krossins á Íslandi í apríl sl.