Sig­ríður Dóra Magnús­dóttir, fram­kvæmda­stjóri lækninga hjá Heilsu­gæslunni á höfuð­borgar­svæðinu, segist ekki hafa á­hyggjur af því að verið sé að af­henda fólki á­vana­bindandi ópíóíða, Parkódín, við lang­varandi þurrum hósta í kjöl­far Co­vid-sýkingar.

Hjalti Már Björns­­son, yfir­­­læknir á bráða­­mót­töku Land­­spítalans, segir það „með verri þvælu sem hann hefur heyrt“ að sjúk­lingum sem smitast hafi með Co­vid-19 og eru með lang­varandi þurran hósta sé á­vísað Parkódíni, sem er mjög á­vana­­bindandi ópíóíði, og kallar eftir því að fólki sé ráð­lagt að reyna önnur ráð. Hann segir nýjar rann­sóknir benda til þess að gagn­semi Parkódíns við hósta sé mjög tak­mörkuð.

Ekki eina ráðið

Lyfja­stofnun setti í vikunni tíma­bundna heimild til að selja Parkódín án lyf­seðils til fólks með slík ein­kenni vegna mikils á­lags á heilsu­gæsluna en Parkódín er talið hafa „nokkra hósta­stillandi verkun“.

„Það eru gefin öll ráð áður en það er gripið í þetta ráð. Það er ekki eins og við séum að henda töflum í alla sem eina heilaga leiðin. Þetta er bara ein leið af mörgum úr­ræðum sem við höfum og er byggt á klínískum leið­beiningum frá Co­vid-göngu­deildinni,“ segir Sig­ríður Dóra í sam­tali við Frétta­blaðið.

Hún segir að þetta sé aldrei eina ráðið sem fólk fær. Því sé ráð­lagt að taka önnur hósta­stillandi lyf, slím­losandi, astma­lyf, berkju­víkkandi lyf.

„Þetta er eitt af þeim úr­ræðum sem við höfum og því fer fjarri að við séum að Parkódín­væða alla. En ég fagna um­ræðunni meðal lækna að þeir séu sam­stíga í því að stemma stigu við á­vana­bindandi lyfjum sem geta mögu­lega haft á­vana­hættu í för með sér og við munum taka það á­fram. En þetta gerir gagn í völdum til­vikum og það er það sem að við erum að nota þetta á.“

Óvíst hversu hátt hlutfall fær þurran langvarandi hósta

Í gær voru fluttar fréttir af því að Parkódín ryki út úr apó­tekum eftir að heimildin var sett en Sig­ríður Dóra segir það ekki nýtt. Það hafi rokið út fyrir það.

Þannig til­fellin eru svona rosa­lega mörg?

„Já til­fellin eru svona rosa­lega mörg. Það eru að greinast nokkur þúsund á dag og stór hluti fer ekki einu sinni í form­lega greiningu heldur greinir sig sjálfur. Við erum því með 20 þúsund sýkta ein­stak­linga í sm­fé­laginu og fólk er því miður með heil­mikil ein­kenni af þessari veiru­pest,“ segir Sig­ríður Dóra.

Spurð hversu hátt hlut­fall fær þann þurra lang­varandi hósta sem þarf að vera með til að fá parkódínið segir Sig­ríður Dóra að hún hafi ekki tölur um það en að það sé stórt hlut­fall þeirra sem greinist núna, með af­brigði af Omíkron, að greinast með tölu­verð ein­kenni og veikindi.

„Þetta er eitt af mörgum úr­ræðum og hefur lengi verið notað, sem eitt af úr­ræðum, við hósta og við erum að nálgast þetta þannig. En auð­vitað á alltaf að skoða annað fyrst. Við vorum mjög þakk­lát Lyfja­stofnun að veita okkur þessa undan­þágu því það er gífur­legt álag á sím­kerfið og á allar heilsu­gæslu­stöðvar af fólki sem líður illa. Allt sem getur létt okkur lífið eftir tvö ár af Co­vid, við erum mjög þakk­lát fyrir það.“

Fólk má aðeins fá tíu 500 milligramma töflur og þarf til að fá þær að vera með staðfesta sýkingu innan ákveðinna tímamarka og að vera með þurran langvarandi hósta.
Fréttablaðið/Sigtryggur Ari

Snýst um að treysta fólki

Spurð hvernig sé gengið úr skugga um það að að­eins fólk með þurran lang­varandi hósts fái parkódínið segir Sig­ríður Dóra að það þurfi að vera með ný­lega greinda Co­vid-sýkingu en að það sé erfitt að ganga úr skugga um að fólk sé hóstandi því það er mælt gegn því að fólk fari sjálft í apó­tekið og stofni þannig starfs­fólki þess í hættu.

„Eins og með allar aðrar lyfja­á­vísanir þá verðum við að treysta fólki. Við erum alltaf að eiga í sam­tali við fólk og treysta því í okkar starfi í heilsu­gæslunni og við verðum að gera það á­fram.“

En eruði hrædd við mögu­legar af­leiðingar þess að af­henda fólki ópíóíða með þessum hætti?

„Við vildum helst losna við að nota sterk verkja­lyf við hverju sem er en maður er aldrei sáttur. En ég hef ekki á­hyggjur af svona skamm­tíma­úr­ræði í svona litlum skömmtum á á­kveðnum for­sendum. Ég hef ekki á­hyggjur af því,“ segir Sig­ríður Dóra.

„Við erum að tala um tíu stykki fyrir fólk sem er með ný­lega greiningu og er með ó­þægindi. Ég hef ekki á­hyggjur af mis­notkun á þessu.“

Hún segir að læknar og lyf­salar geti skoðað sam­eigin­legan gagna­grunn þar sem hægt er að sjá hvort að fólki hafi verið á­vísað Parkódíni áður og hvort að þau hafi farið í annað apó­tek í þessu til­felli og fengið það án lyf­seðils.

Sig­ríður Dóra segir að það hafi verið óskað þess að þessi tíma­bundna heimild myndi gilda fram yfir páska því að þá verði minni þjónusta en að enn sé þá gert ráð fyrir tölu­verðum veikindum.

„Það eru viss skil­yrði, það er fag­fólk sem af­hendir þetta og ég hef ekki á­hyggjur af meiri mis­notkun á þessu en gengur og gerist í sam­fé­laginu.“

Aðrar leiðir færar áður

Áður en fólk fer í að taka Parkódín segir Sig­ríður Dóra að það sé mikil­vægt að huga að vökva­inn­töku og næringu, fara í sturtu eða bað, skipta um legu og gæta þess að liggja ekki bara á bakinu. Þá sé gott að standa upp og labba um.

„Það eru til í lausa­sölu slím­losandi og hósta­saft og svo eru alls­konar hús­ráð eins og hunang eða te. Þetta er aldrei fyrsta úr­ræði en getur gagnast í völdum til­vikum.“

Sig­ríður Dóra saknar þess í um­ræðunni að fjallað sé um þau veru­legu veikindi sem fylgja Co­vid þótt svo að um sé að ræða „vægasta af­brigði“ þess og á þá við Omíkron-af­brigðið sem hefur verið alls­ráðandi í marga mánuði.

„Það eru upp­lýsingar sem kannski hafa ekki ratað út núna. Fólk er mjög veikt, lengi, í margar vikur. Með ó­þægindi og þarf astma­lyf. Við megum ekki tala þetta niður og láta eins og ekkert sé. Þetta er ekki þannig, því miður. Við þurfum enn að gæta okkar í að smita ekki hvort annað.“