Vinstriflokkar Noregs náðu bestu niðurstöðu úr þingkosningum til norska Stórþingsins síðan í kosningunum eftir seinni heimsstyrjöld um síðastliðna helgi.

Þrír flokkar á vinstrivængnum, Verkamannaflokkurinn, Senterpartiet og Sósíalíski vinstriflokkurinn, fengu 100 þingsæti og eru með fjögurra sæta meirihluta í Stórþinginu. Ríkisstjórn Ernu Solberg fer því frá völdum eftir átta ára valdatíð.

Þóra Tómasdóttir, upplýsingafulltrúi Advania, hefur starfað sem fréttaritari fyrir TV2 og norska ríkisútvarpið. Hún fylgdist grannt með kosningunum og segir niðurstöður þeirra stórmerkilegar.

„Það er svo sem ekkert nýtt að völdin sveiflist í Noregi þar sem í gegnum söguna hafa hægri- og vinstrivængurinn ekki setið lengi í einu við stjórnvölinn. Það sem er hins vegar merkilegt er hversu góða kosningu Verkamannaflokkurinn fær, 26 prósent, og hvað sveiflan er mikil til vinstri,“ segir Þóra.

„Það voru meðal annars umhverfismál sem voru efst á baugi í þessum kosningum en Norðmenn eru að átta sig á því að það er þörf á því að leita að öðrum lausnum við atvinnusköpun en í olíuframleiðslu. Þá vill þorri landsmanna stíga stærri og hraðari skref í átt að sjálfbærara og vistvænna samfélagi.

Þóra Tómasdóttir, fréttaritari norska ríkisútvarpsins.
Fréttablaðið/Stefán

Erna Solberg er vinsæll stjórnmálamaður í Noregi og það er heilt yfir mikil sátt um hennar störf. Þannig að það er ekki óánægja með hana persónulega sem skýrir fylgistap hægriflokkanna.

Samstarfið við Framfaraflokkinn gæti hafa reynst henni dýrt, að mínu mati. Framfaraflokkurinn er kannski það sem mætti kalla óróa­flokkur í anda hinna popúlísku flokka víða um heim.

Hann hefur sýnt mikinn mótþróa við aðgerðir í loftslagsmálum, berst fyrir ódýrara bensíni og er með harða og umdeilda stefnu í útlendingamálamálum.

Hvert hneykslismálið á fætur öðru hefur komið upp hjá Framfaraflokknum á kjörtímabilinu sem ýtti undir óánægu með stjórnarsamstarfið og bitnaði á vinsældum Ernu og félaga hennar,“ segir hún.

„Verkamannaflokkurinn er svo að ná vopnum sínum að nýju eftir erfið ár. Flokkurinn hefur til dæmis þurft tíma til að jafna sig á brotthvarfi Jens Stoltenberg sem var sameiningartákn í Noregi og naut virðingar þvert á flokka líkt og Erna Solberg,“ segir Þóra.

„Fjölmargir Norðmenn kalla nú eftir meiri jöfnuði í landinu og telja að fráfarandi ríkisstjórn hafi með aðgerðum sínum aukið bilið milli ríkra og lágtekjufólks í landinu.

Verkamannaflokkurinn hefur ávallt talað fyrir jöfnuði og fær því aukið fylgi nú eða 26 prósent. Það telst sigur þó það þyki ekki mikið fylgi í sögu flokksins. Það verður samt sem áður í höndum Stöhre að mynda nýja ríkisstjórn og að öllum líkindum verður hann forsætisráðherra.

Minni sveitarfélögum og fólki sem vinnur í landbúnaði í dreifbýliskjörnum hefur svo fundist það hafa verið skilin út undan í stjórnartíð borgaraflokkanna. Þegar kórónu­veiran skall á var fólk sem býr utan stóru borganna rækilega minnt á mikilvægi sjálfbærni svo sem með rafmagn og matvælaframleiðslu.

Senterpartiet hefur talað málstað landsbyggðarinnar fyrir öflugri byggðastefnu og uppskar glæsilegan kosningasigur í þetta sinn. Flokkurinn verður því sá næststærsti í ríkisstjórn vinstrimanna,“ segir Þóra.

Mímir Kristjánsson er fyrsti Íslendingurinn til þess að setjast inn á norska Stórþingið. Flokkur hans, Sósíalistaflokkurinn, fékk átta þingmenn kjörna en ætlar að standa utan stjórnarmyndunarviðræðna þrátt fyrir að styðja stefnu vinstriflokkanna í megindráttum.

Mímir Kristjánsson, þingmaður á Stórþinginu

„Norðmenn eru komnir með nóg af aukinni misskiptingu auðs í landinu. Staðreyndin er sú að auðurinn er að færast yfir á sífellt færri hendur og fátækt er að aukast á sama tíma. Ég held að stefna vinstrimanna um jöfnuð hafi fengið aukið fylgi þar sem Norðmönnum finnst nóg komið í þessum efnum,“ segir Mímir.

„Þar að auki er aukin einkavæðing orkufyrirtækja þyrnir í augum margra hér í Noregi og sú staðreynd að ríkir einstaklingar græði á nýtingu þjóðarauðlinda í stað þess að auðurinn dreifist jafnar og betur út í samfélagið,“ segir hann einnig.

„Láglauna- og millistéttarfólk hefur síðan orðið fyrr vonbrigðum með störf Framfaraflokksins en flokkurinn hefur, að ég held, ekki náð að uppfylla væntingar þeirra um að auka hag þeirra. Þess í stað hefur flokkurinn staðið fyrir skattalækkunum fyrir þá tekjuhæstu og aukið misskiptingu,“ segir Mímir.

„Við Rauðliðar erum mjög ánægðir með okkar kosningu en við erum lengra til vinstri en þeir flokkar sem munu fara í stjórnarmyndunarviðræður.

Þrátt fyrir góða kosningu er atkvæðavægi okkar ekki nógu sterkt að okkar mati til þess að við myndum ná stefnumálum okkar til framkvæmda. Við munum styðja væntanlega vinstristjórn en teljum heillavænlegast að standa utan stjórnarinnar,“ segir þingmaðurinn.

Mímir segist ekki sjá að neinn ágreiningur standi í vegi fyrir myndun vinstristjórnar. Það sé aðallega munur á milli flokkanna hversu hratt eigi að ganga í að breyta málum og koma stefnumálum flokkanna í framkvæmd.