Þær Hulda Sigurlína Þórðardóttir, Júlíanna Magnúsdóttir, Ingibjörg Eiríksdóttir og Hildur Ármannsdóttir eru allar brjóstagjafaráðgjafar og sitja í stjórn Félags brjóstagjafaráðgjafa.

Þær segja að það sé ljóst að ef viðhalda eigi háu hlutfalli kvenna sem gefa brjóst, þurfi skýra stefnu og aukinn stuðning frá yfirvöldum. Nýverið var reglugerð breytt sem gerir konum kleift að fá aðstoð brjóstagjafaráðgjafa sér að kostnaðarlausu þar til barnið er sex mánaða. Áður voru það þrjár vikur og vitjanir aðeins tvær.

„Við getum sett okkur markmið um hlutfall kvenna sem eru eingöngu með börn á brjósti til sex mánaða og markmið um hlutfall kvenna sem eru með börnin á brjósti til eins árs aldurs. Það er mælt með tveimur árum og það væri frábært að stefna að því.“

Þær segja að það myndi hjálpa mikið ef það væri fjármagn eyrnamerkt brjóstagjöf, brjóstagjafaráðgjöfum á heilsugæslum og öðrum heilbrigðisstofnunum.

„En það vantar líka vitundar­vakningu um það að vera brjósta­gjafa­ráð­gjafi er sér­hæfð þekking og við þurfum að endur­mennta okkur reglu­lega. Þetta er núna sett í ramma­samning ljós­mæðra sem þýðir að ég fæ ekki greitt,“ segir Júlíanna og á við að það sé vegna þess að hún er hjúkrunar­fræðingur.

„Við erum að reyna að breyta þessu. Það eru hjúkrunar­fræðingar í sam­fé­laginu sem langar að bæta þessari þekkingu við sig. Sumir sem, til dæmis, eru að vinna úti á landi og þar er kannski ekki starfandi ljós­móðir að stað­aldri,“ segir Júlíanna.

Hulda Sigurlína segir að brjóstagjafafræði sé í raun í barnæsku, það sé svo ung fræðigrein.
Fréttablaðið/Anton Brink

Brjósta­gjafa­þekking í barn­æsku

Hulda Sigurlína bendir á að brjóstagjafaþekking sé í barnæsku.

„Líffærafræðin var uppgötvuð 2007.“

„Þetta er ung fræðigrein. Fyrsta brjóstagjafaprófið á alheimsvísu var tekið árið 1985. Það hefur fjölgað í stéttinni, en ekkert mjög hratt,“ segir Ingibjörg og að það séu fleiri stéttir en ljósmæður sem hafa bætt þessari þekkingu við sig. Eins og læknar, talmeinafræðingar, hjúkrunarfræðingar og næringarfræðingar.

„Það er aðeins nýlega búið að greina hvernig tungan hreyfist þegar barnið er á brjósti. Þegar það er eðlilegt sog og hvernig hún hreyfist öðruvísi á pela og hvernig hún hreyfist þegar það er tunguhaft til staðar eða einhvers konar sogvilla,“ segir Júlíanna.

Þó að umræða hafi verið frekar takmörkuð í gegnum árin um brjóstagjöf og þau vandamál sem henni geta fylgt eru þær sammála um að það séu einhverjar breytingar í loftinu hvað það varðar.

Ingibjörg er sú reynslumesta af þeim og hefur verið með brjóstagjafanámskeið fyrir verðandi mæður frá því árið 2014.

„Þá voru stundum tvær konur á námskeiði, kannski fjórar. En núna mæta mjög margar. Það hefur orðið vitundarvakning hjá mæðrum. Ég held að ef að konur fara á námskeið, og vita nokkurn veginn við hverju þær eiga að búast, þá eru þær tilbúnar að takast á við það sem koma skal þegar þær eru komnar í aðstæðurnar, og að leysa ýmis grunnvandamál,“ segir Ingibjörg.

„Já, þá eru þær líka duglegri að kalla eftir aðstoð. Það er algengur misskilningur að þetta eigi að vera sárt. En það er oft sagt við konur og þær samþykkja það því þær eru búnar að fara í gegnum svo mikinn sársauka. En það er ekkert eðlilegt við það,“ segir Hulda Sigurlína.

Júlíanna segir að konur eigi að hugsa um sitt barn og sín brjóst.
Fréttablaðið/Anton Brink

Gleyma að hugsa um brjósta­gjöfina

„Það er oft talað um að brjóstagjöf sé svo náttúruleg. En náttúrulegt er ekki endilega það sama og auðvelt. Konur eru oft svo fókuseraðar á meðgönguna og fæðinguna að það gleymist oft að tala um það hvað gerist á eftir,“ segir Júlíanna.

„Það kemst lítið annað að. En svo er barnið fætt og þá kemur svo oft skellurinn og þær vita ekkert hvernig neitt á að vera,“ segir Hildur.

Konurnar eru eins ólíkar og þær eru margar. Þær eru allar hjúkrunarfræðingar og allar nema Júlíanna ljósmæður. Þær hafa sinnt fjölbreyttri þjónustu á vettvangi spítalans, heilsugæslunnar og sjálfstætt starfandi. Þær segja allar að þær hafi ákveðið að verða brjóstagjafaráðgjafar því að þær fundu það í starfi að þær vantaði einhverja þekkingu til að raunverulega geta hjálpað mæðrum með brjóstagjöfina.

Þær fagna nýlegri breytingu varðandi vitjanir og segja að aukin og bætt þjónusta geti breytt miklu fyrir konur og áframhaldandi brjóstagjöf þeirra. Til að fá aðstoð brjóstagjafaráðgjafa þarf tilvísun heilbrigðisstarfsmanns.

„Við vitum alveg að vandamálin geta byrjað fyrstu tvær vikurnar, en fólk er í hálfgerðri móðu og hefur kannski ekki rænu á því að kvarta eða leita sér aðstoðar,“ segir Júlíanna og Hildur bætir við: „Eða eru búin að uppgötva á þeim tíma að það sé vandamál.“

Það geta ýmis vandamál komið upp við brjóstagjöf sem er yfirleitt hægt að leysa með aðstoð.

Lítið vitað um þjónustu­þörf

Spurðar hversu hátt hlutfall kvenna sem fæðir á Íslandi leiti til þeirra segja þær að fjöldinn sé á reiki. Fjöldinn sem nýti þjónustuna innan þessara tveggja vikna sem var skilgreindur í rammasamningi sé skráður, en að þær konur sem nýti þjónustuna eftir það séu ekki skráðar neins staðar, auk þess sem það sé hátt hlutfall sem hafi leitað sér aðstoðar en ekki fengið hana.

Þær segja að öfugt við mörg lönd, eins og Bretland og Bandaríkin, þurfi ekki að selja konum á Íslandi hugmyndina um brjóstagjöf.

„Þess vegna getur þetta komið svo aftan að fólki, ef það er eitthvert vandamál. En við þurfum betur að styðja við konur,“ segir Hulda Sigurlína.

„Það er vinna að koma barni á brjóst og koma brjóstagjöfinni í gang. Það geta verið alls konar hindranir og áskoranir á leiðinni, sem er langoftast auðvelt að leysa,“ segir Hildur.

„Það er vinna að koma barni á brjóst og koma brjóstagjöfinni í gang,“ segir Hildur
Fréttablaðið/Anton Brink

Allir með skoðun

Þær segja margar ástæður fyrir því að brjóstagjöf þyki sjálfsögð á Íslandi en það tengist að miklu leyti menningu hér sem þekkir og samþykkir hana. En þrátt fyrir víðtækt samþykki hafa margir skoðanir á brjóstagjöf og hvernig henni er háttað.

„Ég hef talað við konur, mjólkandi mæður, sem sögðust verða fyrir aðkasti ef þær eru ekki með barnið eingöngu á brjósti til sex mánaða aldurs en líka ef þær eru með það á brjósti eftir sex mánuði. Samfélagið er alltaf með skoðun á þessu,“ segir Hulda Sigurlína.

En ég segi við konurnar sem ég hitti að þótt þær fari á kaffihús og sjái konu sem skelli barninu á brjóstið, og það gangi vel, þá hafi þær ekki hugmynd um hvað gekk á á undan til að komast á þennan stað

„Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin mælir með þessu til tveggja ára aldurs, en það er samt einhver skömm sem fylgir því að gera það,“ segir Júlíanna.

„Já, en það er líka þannig að ef það gengur ekki, þá myndu konur aldrei segja heldur frá því,“ segir Hulda Sigurlína.

„En ég segi við konurnar sem ég hitti að þótt þær fari á kaffihús og sjái konu sem skelli barninu á brjóstið, og það gangi vel, þá hafi þær ekki hugmynd um hvað gekk á á undan til að komast á þennan stað. Það er alltaf talað um hvað brjóstagjöf er æðisleg en ef konur þurfa að hætta, þá hjálpum við líka við það,“ segir Júlíanna og segir því líka fylgja mikla skömm.

„Það þarf að mæta konunum þar sem þær eru og hlusta á hana, virða hana og hjálpa hana í öllum þessum skrefum. Það er partur af okkar starfi,“ segir Ingibjörg ákveðin.

Amy talaði mikið um það á ráðstefnunni hversu lítið er gert úr sorginni sem að kona upplifir þegar hún getur ekki meir og þarf að hætta svo hún geti haldið áfram að lifa.

„Þessu þarf að vekja athygli á og ég hef nokkrum sinnum tekið konur í viðtöl á meðgöngu sem eru kvíðnar fyrir brjóstagjöfinni. Einu sinni hitti ég eina sem beið í átta ár með að eignast barn því hún kveið svo brjóstagjöfinni,“ segir Hulda Sigurlína.

Spurðar hver helstu vandamálin eru, segja þær þau geta verið margs konar. Það getur verið of lítil mjólk, of mikil mjólk, stálmi eða eitthvað líkamlegt, sársauki í geirvörtum eða brjóstum eða það getur verið um að ræða brjóstabólgur sem mikilvægt er að meðhöndla af fagaðilum og sem fyrst.

„En hjá meirihlutanum, sem þarf aðstoð, þá er vandamálið ekki hjá þeim. Þá er eitthvað að hjá barninu. Það tekur brjóstið of grunnt, er með sogvandamál eða getur ekki hallað höfðinu aftur. Tunguhaftið getur valdið vandamálum eða varahaft. Svo getur fæðingin haft áhrif. Ef hún er erfið og hröð, þá er það þekkt að börnin eru stíf,“ segir Júlíanna.

„En það má koma fram að það á ekki að vera vont að gefa brjóst. Það er stundum sagt við konur, en það er ekki rétt,“ segir Hulda Sigurlína.

Ingibjörg hefur verið með brjóstagjafarnámskeið fyrir verðandi mæður frá því árið 2014.
Fréttablaðið/Anton Brink

Þín brjóst og þitt barn

Oft er sagt við konur að börn eigi að drekka á þriggja klukkustunda fresti, sérstaklega strax eftir fæðingu. Þær segja það ekki endilega það mikilvægasta, heldur þurfi að þekkja barnið og hvernig það hegðar sér.

„Að meðaltali drekkur nýfætt barn ellefu sinnum á sólarhring. Það er frá sex upp í 25 sinnum. Miðgildið er ellefu þannig að það er hægt að vera alls staðar í kringum það og það er allt eðlileg brjóstagjöf,“ segir Júlíanna.

„Konur geta þannig upplifað að það gangi illa því barnið fer fimmtán sinnum á brjóst, en það getur verið eðlilegt fyrir barnið þeirra,“ segir Hildur.

„Því segi ég við konur að það sé mikilvægast að þekkja sín brjóst og sitt barn. Ekki miða við vinkonu sína sem er með allt önnur brjóst og allt annað barn. Hún gæti verið að gefa átta sinnum en bilið er miklu breiðara en bara það,“ segir Júlíanna.

Því svo veit maður ekki hversu mikil mjólk er að koma í hverri gjöf.

„Mörgum konum finnst það mjög erfitt. Og það er kannski gallinn við þennan heim, hann er svo excel-drifinn,“ segir Hulda Sigurlína og hlær.

Þær taka undir það og segja að þeirra vinna sé oft að kenna fólki að þekkja barnið sitt og fylgjast með því. Að láta frá sér vigtina, öppin og klukkuna.

„Þetta getur hjálpað og verið frábært upp að einhverju marki, en þetta getur líka verið streituvaldandi. Það er best að miða við þitt barn og þín brjóst,“ segir Júlíanna.

Lenging fæðingar­or­lofs ekki fyrir brjósta­gjöf

Á síðasta ári var fæðingar­or­lofs­lög­gjöf breytt á þann veg að báðir for­eldrar fá sex mánuði, með mögu­leika á að flytja einn mánuð á milli for­eldra. Þær eru sam­mála um að um­ræða um mikil­vægi brjósta­gjafar hefði mátt vera meiri þegar þessar á­kvarðanir voru teknar.

„Við erum auð­vitað sam­mála jafn­réttis­sjónar­miðum sem þarna koma fram en þegar þú ert með barnið þitt á brjósti þá er það að­eins öðru­vísi og þá þarf móðirin meira rými og lengri tíma,“ segir Hildur.

„Frá okkar sjónar­miði, þá var þessi breyting ekki að hjálpa brjósta­gjöf eða konunum sem eru með barn á brjósti að við skyldum fyrst fara í að lengja or­lof makans, þannig for­eldrið sem er með barn á brjósti fái ekki meira rými til að sinna því,“ segir Júlíanna á­kveðin.

Það er ekki lengur þannig að öll stór­fjöl­skyldan mætir upp á spítala

Þó svo að undan­farið ár hafi verið mörgum ný­bökuðum mæðrum erfitt vegna Co­vid segja þær að far­aldrinum hafi líka fylgt já­kvæðar breytingar.

„Það sem er spennandi er að það eru hærri tölur árið 2020, sem er co­vid-árið. Það er mjög merki­legt. Það breyttist allt í sam­fé­laginu,“ segir Ingi­björg og á við hlut­fall kvenna sem eru ein­göngu með barn á brjósti til sex mánaða.

Hildur tekur undir þetta og segir að hún hafi séð í sinni vinnu að mæður séu ró­legri, þær séu ekki að taka á móti gestum eins snemma og eru ekki að flýta sér út eða frá börnunum

„Það er ekki lengur þannig að öll stór­fjöl­skyldan mætir upp á spítala.“

Þær eru sam­mála um að þessi breyting sé komin til að vera, að ný­bakaðir for­eldrar fái næði til að vera.

Þær segja að á döfinni hjá þeim núna sé að vinna að því, í samvinnu við heilbrigðisyfirvöld vonandi, að það verði sett skýr og markviss stefna um brjóstagjöf. Að markmiðin séu skýr og sýnileg.

„Brjóstagjöf er undirstaða góðrar heilsu allra landsmanna. Ekki bara lítilla barna. Því þar er grunnurinn lagður að heilsu barnanna og til framtíðar, alla ævi,“ segir Ingibjörg að lokum