Björk Eiðsdóttir
bjork@frettabladid.is
Laugardagur 4. júlí 2020
06.00 GMT

Ragnhildur Ágústsdóttir vakti mikla athygli með pistli sem birtur var í Kjarnanum fyrir þremur árum en hún ákvað í kjölfar Metoo-byltingarinnar að stíga fram og lýsa kynbundnu ofbeldi sem hún sagðist hafa orðið fyrir í starfi árið 2009. Ragnhildur, sem þá var forstjóri fjarskiptafyrirtækisins Tals, lýsti því í pistli sínum hvernig þrír menn tengdir félaginu, sem þá vildu bola henni úr starfi forstjóra, lokuðu hana inni í fundarherbergi, meinuðu henni útgöngu og neyddu til að skrifa undir uppsögnina án þess að fá svigrúm til að ráðfæra sig við lögfræðing eins og hún sóttist eftir að gera.


„Ég var beðin um að taka við starfinu um jólin 2008 og lendi svo í þessu vorið 2009. Ég gekk þá með mitt annað barn og þegar ég missti vinnuna einbeitti ég mér frekar að meðgöngunni og í framhaldi fæðingarorlofinu.“ Ragnhildur viðurkennir að eftir á að hyggja hafi hvíldin reynst góð en að þetta hafi vissulega verið henni erfið lífsreynsla.

„Ég ákvað að kúpla mig algjörlega út úr þessum geira og hafði engan áhuga á að fara þangað aftur. Ég ýtti reynslu minni aftast í hugskotið og það var ekki fyrr en Metoo-byltingin komst í hámæli að ég fór að ræða þetta atvik. Ég hafði ekki talað um það við neinn nema mína nánustu fjölskyldu.

Þetta var auðvitað erfið og leiðinleg lífsreynsla en ég held að hún hafi einnig styrkt mig. Þannig lít ég á erfiðleika; við lendum öll í einhverju í lífinu og þetta er aðallega spurning um hvernig við tökumst á við það.“

Aðspurð segist Ragnhildur vera betri í að setja mörk eftir atvikið. „Ég held jafnframt að það hafi gert mig að öflugri manneskju, stjórnanda og starfskrafti.“


Flutti utan í kjölfar uppsagnarinnar

Fjölskyldan flutti til Danmerkur í kjölfar uppsagnarinnar þar sem Ragnhildur fór í meistaranám í stjórnun og stefnumótun. Synirnir voru þá orðnir tveir og sá yngri aðeins eins árs gamall þegar Ragnhildur hóf nám við Copenhagen Business School.

„Þegar við komum heim tók ég við starfi stjórnendaráðgjafa hjá Expectus og naut starfsins en saknaði þess þó að vera sjálf í verkefnunum og framkvæmd. Ég er mjög framkvæmdaglöð og oft á tíðum óþolandi mikill „doer“,“ segir Ragnhildur og viðurkennir um leið að hún eigi ekki sérlega auðvelt með að slaka á. „Ég þrífst á lífi, fjöri og fólki og því að sjá árangur erfiðis míns.“


„Ég er mjög framkvæmdaglöð og oft á tíðum óþolandi mikill „doer“.“


Ragnhildur færði sig yfir til Advania. „Þar stökk ég á bólakaf í djúpu laugina og fór að vinna við upplýsingatækni þar sem ég leiddi rekstrar- og hýsingarumhverfið í cloud-vegferðinni. Mér finnst tækniumhverfið spennandi og það skiptir ekki máli í hvaða bransa þú ert í dag, þú þarft að vera læs á tækni og ég leit því á þetta sem tækifæri fyrir mig til að komast betur inn í þennan heim,“ segir Ragnhildur sem er upphaflega menntuð í viðskipta- og hagfræði.


„Þegar sóst var eftir mér í starfið spurði ég hvers vegna og fékk það svar að það vantaði einmitt manneskju sem væri ekki endilega sérfræðingur í þessu umhverfi heldur spyrði réttu spurninganna. Stundum hefur enginn spurt hvers vegna hlutirnir eru gerðir einmitt svona.“


Frumkvöðlar í fjarbúð


Eftir nokkurra ár starf hjá Advania færði Ragnhildur sig yfir til Microsoft þar sem hún er enn.
„Í dag vinn ég hjá Microsoft og svo er ég í frumkvöðlabrölti á kvöldin og um helgar,“ en Ragnhildur opnaði fyrir tveimur árum, ásamt eiginmanni sínum Júlíusi Inga Jónssyni, Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal.

„Maðurinn minn er í hundrað prósent starfi þar sem framkvæmdastjóri. Við erum fjöl­skyldu­sprotafyrirtæki og með þrjú börn á okkar framfæri og því þarf einhver að skaffa salt í grautinn. Við fórum þá leið að gera þetta að mestu leyti sjálf og því var mikilvægt að ég héldi mínu starfi.“


„Við erum fjöl­skyldu­sprotafyrirtæki og með þrjú börn á okkar framfæri og því þarf einhver að skaffa salt í grautinn.


Þau hjónin keyptu sér hús í Vík þar sem Júlíus dvelur stóran hluta vikunnar en lögðu þó ekki í að flytja alfarið þangað. „Við höfum því verið í fjarbúð meira eða minna í tvö ár og enn sem komið er gengur þetta. Stundum gerir fjarlægðin fjöllin blá,“ segir hún í léttum tón. „Þetta er að mínu mati meiri fórn fyrir hann, ég er þó alla vega heima með börnunum og nýt þess þó að það geti alveg verið krefjandi en hann er oft langdvölum einn í Vík.“


Tveir af þremur sonum einhverfir

Þau hjónin eiga þrjá syni, tveir eldri synirnir eru báðir einhverfir og sá yngsti er aðeins tveggja ára gamall svo að heimilisálagið er töluvert.

„Við hugleiddum að flytja í Vík á sínum tíma en mátum það svo að það væri of stórt skref fyrir eldri drengina sem njóta góðrar þjónustu í bænum.“ Ragnhildur útilokar þó ekkert í framtíðinni. „Okkur langar að opna sýninguna á fleiri stöðum bæði hér og erlendis. Við erum rétt að byrja.“

Ragnhildur og Júlíus fengu hugmyndina þegar þau skoðuðu eldgosið á Fimmvörðuhálsi en það tók mörg ár að láta hana verða að veruleika. Mynd/Aðsend

Hugmyndina að sýningunni fengu hjónin árið 2010 þegar þau skoðuðu gosið á Fimmvörðuhálsi.

„Þetta var ótrúleg upplifun og fólk hagaði sér brjálæðislega við gosstöðvarnar. Reglurnar voru engar enda hafði svona aðgengilegt gos ekki átt sér stað í nútímasögu. Það er í raun ótrúlegt að enginn hafi slasast.“

Ragnhildur og Júlíus urðu fyrir miklum hughrifum sem þau langaði að miðla áfram. „Við vorum frá okkur numin enda upplifunin mögnuð.“ Þau fengu strax hugmynd að því að setja upp einhvers konar eldgossýningu og voru staðráðin í að láta af því verða þegar örlögin gripu í taumana.


„Árið eftir fengu synir okkar einhverfugreiningu. Eldri drengurinn fór fyrst í gegnum greiningarferli og við bjuggumst alls ekki við þessari niðurstöðu enda vissum við lítið um einhverfu og vorum haldin mjög miklum ranghugmyndum.

Hann var fyrirburi og við skrifuðum mikið á það og héldum kannski að hann væri með ADHD. Hann var seinn að læra að tala en ótrúlega þægilegt og ljúft barn. Greiningin kom okkur því algjörlega í opna skjöldu og það fyrsta sem við hugsuðum var að þetta hlytu að vera mistök.“

Fjölskyldan bjó á þessum tíma í Danmörku og naut túlkaþjónustu í greiningarferlinu og segir Ragnhildur þau undir eins hafa skrifað niðurstöðuna á túlkunarmistök og hugsuðu með sér að þetta fólk þekkti greinilega ekki son þeirra.

„En þegar heim var komið förum við bæði að lesa okkur til um einhverfu, aðallega til að afsanna greininguna,“ segir hún ákveðin.

Ragnhildur segir að ferlið sem hún hafi farið í gegnum með eldri sonunum tveimur sem báðir eru einhverfir hafi gert hana umburðarlyndari gagnvart alls konar fólki og aðstæðum þess. Mynd/Aðsend

Auðvitað var þetta tvöfalt áfall


„En eftir því sem við lásum meira fóru að renna á okkur tvær grímur. Vissulega var þarna margt sem passaði við eldri strákinn en það var miklu meira sem passaði við þann yngri.“ Þau kröfðust þess þá að sá yngri færi í greiningarferli og fengu fljótt staðfestingu á því sem þau grunaði, að yngri sonurinn væri einnig með einhverfu.

„Þetta var svolítið eins og blaut tuska í andlitið en þeir voru þarna fjögurra og hálfs árs og tveggja ára gamlir.“

Bakslag hafði komið í málþroska yngri sonarins sem vakti áhyggjur. „Hann var farinn að tala heilmikið og svo allt í einu þagnaði hann sem er sterkt einkenni einhverfu. Þetta gerðist rétt um það leyti sem sá eldri var í greiningarferli og við vorum svolítið með hugann við hann og því kannski áttuðum við okkur ekki strax á þessu. En þegar við fórum að lesa okkur til hugsuðum við með okkur: Ef sá eldri er einhverfur þá er sá yngri alveg pottþétt einhverfur!


„En þegar við fórum að lesa okkur til hugsuðum við með okkur: Ef sá eldri er einhverfur þá er sá yngri alveg pottþétt einhverfur!"


Upphaflega var okkur sagt að óvíst væri að sá yngri myndi nokkurn tíma tala aftur.“

Því þótti þeim hjónum mikilvægt að flytja aftur heim frá Danmörku svo sonurinn myndi ekki alast upp í tvítyngdu umhverfi.

„Það var því mikill sigur þegar hann náði tökum á málinu upp úr fimm ára aldri.

Auðvitað var þetta tvöfalt áfall, við fórum úr því að eiga tvo heilbrigða drengi í það að eiga skyndilega tvo fatlaða drengi og framtíðin eins og við höfðum séð hana fyrir okkur hrundi. Ég held að það séu mjög eðlileg viðbrögð en á sama tíma reyni ég að benda fólki, sem er að fá greiningu á börnin sín í dag, á að þetta eru alltaf sömu börnin, það hefur ekkert breyst við börnin.“

Útilokar ekkert í dag


Þegar Ragnhildur flutti heim stofnaði hún Bláan apríl – styrktarfélag barna með einhverfu.

„Þegar drengirnir fengu greininguna vissum við svo ofboðslega lítið um einhverfu. Ég hitti stundum aðra foreldra og við vorum öll sammála um að það væri of lítil almenn umræða um einhverfu. Það er unnið frábært starf hjá Einhverfusamtökunum og öðrum aðilum en það var lítið verið að tala við almenning um það hvað einhverfa er. Þess vegna stofnaði ég Bláan apríl. Það þarf að tala um einhverfu og auka almennan skilning. Einhverfa er bara hluti af samfélaginu og það eru miklu fleiri einhverfir en flesta órar fyrir."


"Einhverfa er bara hluti af samfélaginu og það eru miklu fleiri einhverfir en flesta órar fyrir."


Strákarnir mínir hafa kennt mér svo mikið. Að fara í gegnum allt þetta ferli með þeim finnst mér hafa gert mig umburðarlyndari gagnvart alls konar fólki og aðstæðum þess. Mér finnst þessi reynsla, ef eitthvað, gefa mér forskot sem manneskju og sem stjórnanda.“

Einhverfa er genatengd taugaþroskaröskun þó svo að ekki hafi tekist að finna orsök hennar. Því segir Ragnhildur ekki óalgengt að fleira en eitt barn í fjölskyldu sé einhverft. „Það er algengara en fólk heldur og töluvert um það á Íslandi. Þar sem þetta kemur á annað borð niður eru meiri líkur á að það geri það aftur.

Mér finnst einhverfa í raun alveg ótrúlega áhugaverð. Það er í raun alveg magnað að umgangast einstaklinga sem hugsa aðeins öðruvísi og það getur verið mikill kostur. Það er sorgleg staðreynd að mjög hátt hlutfall fullorðinna einhverfra endar á örorkubótum, einfaldlega því þeir fá ekki tækifæri en ég myndi halda að, að minnsta kosti helmingur þeirra ætti að geta unnið með góðum árangri.

Það eru enn í dag sterkar staðal­ímyndir og ranghugmyndir um einhverfu og mörgum kemur á óvart hversu miklar kelirófur strákarnir mínir eru. Mér finnst þeir alveg dásamlegir og þeir hafa gefið mér sýn á heiminn sem ég er heppin að hafa.“

Ragnhildur stofnaði Bláan apríl – styrktarfélag barna með einhverfu. „Ég hitti stundum aðra foreldra og við vorum öll sammála um að það væri of lítil almenn umræða um einhverfu."

Báðir synirnir hafa náð tökum á verkefnum sem þeir áttu ekki að geta leyst og til að mynda talar sá yngri þó þau hafi fengið að heyra að líklega myndi hann aldrei geta það.

„Eitt það erfiðasta fyrir mig var að ég fór að syrgja það að verða amma, það er svo brenglað hvert hausinn á manni fer. Í dag útiloka ég ekki neitt.“


Drógu hugmyndina aftur upp


Eins og fyrr segir voru þau hjón með hugmynd að fyrirtæki en þegar greiningar beggja drengjanna lágu fyrir settu þau hana á ís.
„Við hugsuðum með okkur: Við erum ekki að fara að taka einhverja áhættu, nú er fókusinn bara á strákana og að hjálpa þeim. Svo voru þeir sífellt að koma okkur á óvart með því að takast á við hluti sem við héldum að þeir myndu aldrei geta.


„Við hugsuðum með okkur: Við erum ekki að fara að taka einhverja áhættu, nú er fókusinn bara á strákana og að hjálpa þeim."


Þetta gerði það að verkum að við hugsuðum okkar gang. Við vorum alltaf að hvetja þá áfram og segja þeim að þeir gætu gert allt sem þeir vildu en vorum svo sjálf ekki að gera það. Þeir voru því kveikjan að því að við ákváðum að draga þessa hugmynd aftur upp úr pokahorninu og fara af stað.“

Júlíus hafði komist á snoðir um að vísindamenn í Bandaríkjunum væru að bræða hraun í vísindaskyni.

„Við vorum strax sannfærð um að þarna væri aðferðafræðin komin, því við vissum ekkert hvernig við ættum að fara að því að bræða hraun – við vissum bara að við vildum gera það. Svo við sendum þeim tölvupóst sem þeir svöruðu um hæl og við vorum komin til þeirra eftir helgi og í kjölfarið sömdum við um samstarf. Það geta allir fengið góða hugmynd en stundum er þetta fyrst og fremst spurning um að framkvæma hana.“

Djúpir dalir og stórir sigrar


Júlíus sagði upp vinnunni sinni um áramótin 2015 – 2016.

„Sumarið eftir tókum við þátt í viðskiptahraðlinum Startup Reykjavík og þróuðum hugmyndina áfram og fengum heilmikla athygli. En það er fyndið að þegar við loks opnuðum voru alveg nokkrir sem sögðu að eins skemmtileg og hugmyndin var hefðu þeir aldrei átt von á því að við myndum raunverulega opna,“ segir Ragnhildur og hlær.

„Ég er líklega hvað stoltust af því – að við létum þetta gerast. Það tók alveg tíma og guð minn góður hvað þetta var oft erfitt. Það er skrítið líf að vera frumkvöðull, á sama degi getur maður farið niður í dýpsta dal og fundist að hlutirnir muni aldrei ganga upp – yfir í að finnast maður vera að sigra heiminn.

Tæknina til að bræða hraun þróuðu bandarískir vísindamenn sem hjónin fengu í samstarf við sig. Hraunið er hitað að um 1.100 gráðum í hverri sýningu og svo endurnýtt fyrir þá næstu. Mynd/Aðsend

Ætlunin var upphaflega að opna sýninguna í Reykjavík en illa gekk að finna hentugt húsnæði.

„Ragnar Þórir Guðgeirsson hafði verið framkvæmdastjóri Expectus þegar ég starfaði þar og kom að máli við okkur Júlíus ásamt konu sinni Hildi Árnadóttur. Raggi er frá Vík í Mýrdal og er skyldur Júlíusi sem er ættaður úr Álftaverinu. Þau hafa verið að gera skemmtilega hluti fyrir austan og fengu augastað á gamla Kaupfélagshúsinu í Vík þar sem þau vildu fá inn veitingaaðila og einhverja upplifun og leituðu því til okkar.“

Ragnhildur og Júlíus voru upphaflega ekki á því að fara út á land en voru fljót að sannfærast um að Vík væri rétti staðurinn enda hentaði húsnæðið fullkomlega.

„Aðal­atriðið var þó að Vík er í raun í hjarta þess svæðis þar sem stutt er í Eyjafjallajökul, Tindfjallajökul, Kötlu og Grímsvötn. Tvö þessara eldfjalla eru virkustu eldfjöll landsins og 60 prósent ferðamanna, sem hingað til lands koma, heimsækja Vík.

Saga sem mátti ekki falla í gleymsku

Það vill jafnframt svo til að langafi Júlíusar og afi Ragga voru saman að smala fé við rætur Mýrdalsjökuls árið 1918 þegar Kötlugosið hófst. Það er rosaleg saga sem við tengjum inn í sýninguna okkar. Það er langt síðan við Íslendingar höfum upplifað eldgos þar sem hætta steðjar að fólki. Það er ekki síðan í Vestmannaeyjagosinu sem var árið 1973 og er því orðið langt um liðið – ég var ekki einu sinni fædd,“ segir Ragnhildur og bendir á að það væri ekkert grín ef Katla færi að gjósa.

Ragnhildur segir alla geta fengið góða hugmynd - þetta sé spurning um að framkvæma hana en það gerði hún svo sannarlega þegar hún ásamt eiginmanni sínum opnaði eldgossýningu í Vík í Mýrdal. Fréttablaðið/Ernir

Icelandic Lava Show var opnuð 1. september 2018. „Við misstum þannig af sumrinu og fórum beint inn í veturinn sem er alltaf erfitt. Þetta byrjaði þó vel, bókanir jukust jafnt og þétt og þetta var allt á uppleið þegar WOW hrundi.“ Ragnhildur segir þá hafa mikið orðið um afbókanir, sérstaklega frá Bandaríkjunum.

„En svo kom sumarið sem gekk vel og við náðum nokkrum mánuðum í hagnað á fyrsta rekstrarári okkar. Seinni veturinn fór vel af stað og í byrjun árs vorum við því viss um að fram undan væri geggjað ár. Við hugsuðum með okkur – þetta er komið!“ segir Ragnhildur og getur ekki annað en hlegið enda vita allir hvað kom næst, COVID-faraldurinn.


Staðráðin í að lifa þetta af


„Það var þá ekki aðeins að allar bókanir duttu niður og enginn kom, heldur var endalaust beðið um endurgreiðslur á þeim miðum sem seldir höfðu verið. Í raun og veru vorum við því í mínustekjum en áfram með kostnað sem þurfti að greiða.“


Eftir að hafa horft upp á hrun í bókunum lokuðu þau hjón sýningunni þann 11. mars.

„Í apríl var maður orðinn frekar vonlaus en við opnuðum aftur 13. júní og erum staðráðin í að lifa þetta af. Við erum ekki með mikinn fastan kostnað og getum svolítið sniðið okkur stakk eftir vexti og haft lokað ef lítið er af bókunum. Við höfum verið að reyna að ná til Íslendinga og það hefur gengið vel. Í fyrra voru Íslendingar 2,9 prósent gesta en um síðustu helgi var uppselt, og það bara Íslendingar. Við erum sennilega erfiðasti kúnnahópurinn. Við gerum kröfur og viljum að hlutirnir séu almennilegir og því er extra skemmtilegt að sjá fólk sem kemur með hóflegar væntingar verða frá sér numið.“

Ragnhildur horfir bjartsýn fram á veginn þrátt fyrir að gefið hafi á bátinn: „Ef við lifum þetta af, þá verður þetta ein rosalegasta velgengnisaga sem heyrst hefur.“

Athugasemdir