NFT-heimurinn er nátengdur rafmyntaheiminum og þar hefur dregið til tíðinda síðustu vikur þar sem stórar vendingar á mörkuðum sendu virði Bitcoin í lægstu lægðir síðan 2020 og The New York Times áætlaði að 300 milljarðar bandaríkjadala hefðu tapast á rafmyntamörkuðum á einni viku, svo að talað var um hrun.

En hvaða þýðingu hefur NFT tæknin fyrir listaheiminn og borgar það sig fyrir listamenn að stunda viðskipti á þessum vettvangi?

Að sögn Bergs Ebba Benediktssonar, rithöfundar og fyrirlesara er óséð hvort að NFT tæknin, eða einstök rafræn skírteini, komi til með að þjóna hagsmunum fjármálaheimsins betur en þorra listafólks.

Bergur Ebbi hefur skrifað um framtíð stafrænnar tækni og samspil stafrænnar tækni og sköpunar. Hann hefur flutt fyrirlestra um tengd efni við Listaháskóla Íslands. Aðspurður um framtíð NFT í listheiminum, nefnir hann að rétt sé að byrja á að líta heildstætt á hagfræðilegan hluta skapandi greina.

„Samskipti fjármálaheimsins og listaheimsins er jafn gömul þeim báðum og þar er margt þversagnarkennt að finna,“ segir Bergur Ebbi.

Samstaðan um verðmæti

„Eins og fólk veit þá geta listaverk orðið gríðarlega verðmæt þó að langflest þeirra verði það ekki. Á ákveðnum tímum verður til samstaða um að listaverk eftir ákveðna höfunda frá ákveðnum tímabilum séu verðlögð hátt, og í raun er ekkert sem heldur uppi verði þessara verka annað en umrædd samstaða,“ segir hann.

Bergur Ebbi telur að slík samstaða náist aldrei að byggjast upp nema fyrir hendi sé kerfi sem vottar uppruna og sérstöðu listaverksins. Þegar komi að hefðbundnum listaverkum, til dæmis myndlistarverkum, sé slíkt kerfi í höndum alþjóðlegs nets listasafna, safnara, listfræðinga, gallería og uppboðshúsa sem sum hafa aldalanga sögu.

Virði NFT byggt á spákaupmennsku

„En þegar kemur að stafrænum listaverkum hefur slíkt kerfi að litlu leyti verið til staðar. NFT gætu breytt því, og hafa gert það að ákveðnu leyti, því NFT er tækni sem vottar uppruna og viðskiptasögu verks - svipað og til dæmis stór uppboðshús gera þegar þau selja málverk á milljónir dollara,“ segir hann. „Hvort að kerfi byggt á NFT-tækni sé nægjanlegt til að halda uppi umræddri samstöðu um virði listaverka getur aðeins tíminn leitt í ljós, en það er ljóst að einhverjir hafa mikla trú á því og það orsakar miklar verðhækkanir. En eins og þessi röksemdarfærsla ber með sér, eru þær í raun að mestu byggðar á spákaupmennsku.“

Bergur Ebbi bætir við að spurningin hvort að NFT sé yfirhöfuð gagnlegt listafólki feli einnig í sér þversagnir. „Í heimi lista höfum við í langan tíma horft upp á miklar öfgar í verðlagningu. Sum listaverk eru metin milljónfalt verðmætari en önnur. Það má meðal annars rekja til þess að það getur gagnast fjármálaheiminum að skapa eitthvað sem er ómetanlegt,“ segir hann.

List sem geymir og ver auð

Listaverk geti til dæmis verið metin gríðarlega verðmæt til að þenja út eignasöfn, og í raun kunni að vera erfitt að mótmæla því verði sem stillt er upp vegna þess að það er ekki hægt að bera eitt listaverk saman við annað,“ „því hvert og eitt þeirra er einstakt,“ segir hann. „Á þennan hátt hafa listaverk lengi verið notuð til að geyma og verja auð, sem að öðrum kosti væri eftir atvikum bútaður niður og skattlagður eftir reglum hvers samfélags.“

Bergur Ebbi segir að því sé hætt við að NFT muni á sambærilegan hátt breytast í kerfi sem henti fjármálaheiminum betur heldur en þorra listafólks, þó að ekki sé víst að svo verði. Hann telur allavega víst að NFT, eða sambærileg vottunartækni, verði nauðsynleg til að ljá stafrænni sköpun einhverskonar peningalegt gildi. „En hvernig þeim peningum verður ráðstafað á tíminn eftir að leiða í ljós.“

Snjöll aukabúgrein en eggin aldrei í einni körfu

Cat Gundry-Beck er írskur ljósmyndari á Íslandi. Hún byrjaði að selja list á NFT-formi í fyrra eftir að vinur hennar, sem er á kafi í þeim bransa, hvatti hana eindregið til þess. Hún segist hafa hikað í fyrstu af ótta við að aukin samfélagsmiðlavinna myndi taka toll af geðheilsunni, en hún upplifði mikið álag vegna Instagram.

Cat segir þó Twitter-samfélagið hafa reynst nærandi. Hún kynntist kvennarýmum þar sem konur ræddu NFT-bransann og valdeflingu, meðal annars. „Þetta var líka dýrmæt þjálfun fyrir mig í að tjá mig á opinberum vettvangi. Þó að það sé ógeðslega krefjandi að gera það, þá var þetta líka öruggt svæði til að tjá sig þar sem enginn getur séð mann, þó að þarna séu kannski 200 manns að hlusta á mann tala,“ segir hún og bendir á að hún hafi nýtt reynsluna með hagnýtum hætti þegar henni var boðið í viðtal hjá Írska ríkisútvarpinu. „Þá var miklu auðveldara að gera þetta, vegna þess að ég var orðin svo vön að tala fyrir framan fólk í gegnum Twitter.“

Cat segir NFT bransann hafa kynnt hana fyrir fjölbreyttari hópi listafólks en hún hafði umgengist fram að því, sem hún segir hafa veitt sér mikinn innblástur. „Á Instagram ýtir reikniritinn þér út í að sjá bara eitthvað eitt ákveðið. Ég sé til dæmis eingöngu ferðaljósmyndir eða tískuljósmyndir,“ segir hún. „En á Twitter fékk ég að sjá allskonar NFT list af öllum toga.“

Aðspurð hvort að tilkoma NFT-tækninnar hafi áhrif á hverskonar list hún sendi frá sér, svarar hún játandi. Cat segir að innblásturinn hafi komið til hennar eitt kvöldið og hún hafi orðið svo gersamlega heltekin af hugmynd um 9 mynda syrpu sem hana langaði að vinna, undir þema valdeflingar, og selja myndirnar sem NFT. Þegar þessi orð eru rituð eru fimm myndir seldar af átta.

Augnabliks valdefling

„Ég hafði þessa hugmynd um að taka tvær ljósmyndir og láta þær spegla hvora aðra. Þetta var í fyrsta sinn í svo rosalega langan tíma sem ég var að búa til list, fyrir þess einskis sakir að búa til list. Mér fannst ég orðin svo aftengd þessari hlið á sjálfri mér,“ segir hún.

Cat tekur dæmi um ljósmynd þar sem hún setti ísjaka á efri hluta myndar og lét eldfjall spegla jakann á neðri hluta myndarinnar. „Þetta var svo spennandi og ég varð að sjá strax hvort að þetta virkaði.“ Hún gaf verkefninu titilinn „Moments of empowerment,“ eða „Augnabliks valdeflingu.“

Hverri og einni mynd fylgdi saga. „Hver saga var svona tvíþætt. Ein þeirra snerist um verk sem mér var boðið, verk sem mig langaði ekki að vinna, og mér fannst eitthvað hallærislegt að segja nei við peningum. Þetta var samt ekki það vel borgað og var ekki inni á mínu áhugasviði. Ég afþakkaði verkið og leið ömurlega yfir því. Ég hafði ekki verið með neitt annað á dagskrá þann dag. En ég vissi einhvern veginn að ég þyrfti að nýta þennan dag í að einblína á stefnuna sem ég vildi taka með ferilinn. Síðan var mér allt í einu boðið verkefni sem þurfti að gerast akkúrat þennan dag, fyrir hönnuð sem vinnur mikið með valdeflingu. Þetta var algjörlega á minni línu, og myndirnar eru með mínum eftirlætis myndum á ferlinum. Þetta var svakalega spennandi og þessi vinna leiddi af sér aðra töku sem síðan endaði í Breska Vogue,“ segir Cat og hlær.

Langaði að kasta niður reipinu

Hún kveðst fagna þessu tækifæri til að nota röddina sína. „Það eru svo fáir starfandi kvenljósmyndarar og fáar konur í NFT geiranum. Mig langar að vera skapandi á þessu sviði svo að aðrir sjái að þetta sé hægt. Og svo langar mig að kasta niður reipinu og hífa annað fólk upp. Það er planið.“

Cat segist vera á leið á NFT ráðstefnu í næsta mánuði, í New York. „Þar mætast fagmenn og listamenn úr bransanum og oftar en ekki eru NFT-safnarar sjálfir listamenn. Það er gott samfélag í kringum NFT, þar sem listamenn styðja aðra listamenn.“

Aðspurð hvort að hún fái einhvern tímann efasemdir um lögmæti NFT, svarar hún. „Já, alveg algjörlega. Ég held að það séu kostir og gallar við NFT-heiminn. Umhverfishliðin á þessu er hrikaleg. Þess vegna er ég ekki að hella mér alfarið í þetta,“ svarar hún. „Þetta er mjög „upp og niður-bransi“ og getur rústað geðheilsunni hjá fólki ef öll eggin eru í þessari körfu. Ég sé þetta sem snjalla aukabúgrein,“ segir Cat Gundry Beck.