Sigrún Valbergsdóttir, núverandi forseti Ferðafélags Íslands, sagði á félagsfundi í gær að hún sjálf hefði verið helsta stuðningskona Önnu Dóru Sæþórsdóttur, fyrrverandi formanns, sem sagði af sér fyrr á þessu ári. Enginn hafi orðið glaðari þegar Anna Dóra gekk í raðir félagsins og enginn fagnað meira þegar hún gaf kost á sér í embætti forseta heldur en Sigrún.

Ástæða afsagnar Önnu Dóru var að hennar eigin sögn erfiðleikar í stjórn félagsins, þá sérstaklega í málum er varða kynferðislegt ofbeldi og áreiti. Í kjölfarið gaf stjórnin út sýna yfirlýsingu og sagði að samstarfsvandi innan stjórnarinnar hafi verið af hálfu Önnu Dóru.

Síðan hefur verið fjallað um tillögu um að meina forsetanum að vera í samskiptum við aðra í stjórn eða starfsfólk félagsins.

„Það var ekki með glöðu geði að forseti var beðin að halda sig til hlés á þessum tímapunkti. Það ríkti ekki lengur traust á milli aðila og það þurfti vinnufrið á skrifstofunni.“ sagði Sigrún á félagsfundi í gær, en Fréttablaðið hefur ræðu hennar undir höndum og birtir hana neðar í þessari grein.

Í ræðunni sakar Sigrún forvera sinn um alvarlegar ávirðingar í garð stjórnar og framkvæmdastjóra Ferðafélags Íslands, og segist hún ekki ætla að sitja undir þeim. Þá er Fréttablaðið gagnrýnt fyrir forsíðuviðtal sitt um síðustu helgi, sem var við Önnu Dóru, en þar lýsti hún veru sinni sem formaður. Þó segist stjórnin ekki hafa ætlað að svara fyrir sig, fyrr en eftir fundinn í gærkvöldi.

„Einnig opinberar hún nöfn manna í viðtali sínu hjá Fréttablaðinu, sem tengjast þessum málum. Eitt þeirra mála, frá vorinu 2021, var dregið fram til stuðnings orða um lélega verkferla okkar og úrvinnslu. Þá hefur hún látið að því liggja að í því máli hafi jafnvel verið um að ræða „gróft kynferðislegt ofbeldi“ og að haft hafi verið í hótunum við þolendur til að þagga það niður Það er mikilvægt að það komi hér fram að framsetning fyrrverandi forseta stenst ekki skoðun og er ósönn. Ferli þessa máls er til skjalfest sem og tölvupóstar um að það hafi verið unnið úr því og það til lykta leitt – með sátt aðila.“ sagði Sigrún í ræðu sinni.

Sigrún gagnrýndi jafnframt Önnu Dóru fyrir að breyta viðhorfi sínu til mála er varða kynferðislegt ofbeldi og áreiti innan félagsins. Í nóvember í fyrra hafi hún sagst ekki getað svarað fyrir mál einstakra starfsmanna eða stjórnarmanna félagsins.

„Hvaða fræði liggja að baki þessari framkomu? Er fyrrv.forseti ekki búin að glata sínum trúverðugleika. Ég spyr mig líka, hvað býr að baki því að birta nafn stjórnarmanns núna í opinberu viðtali? En hafa áður sagt að málið hafi verið unnið eftir verkferlum. Það að gagnrýna ferla og úrvinnslu er eitt, en að henda fólki undir vagninn – í opinberri umræðu á þennan hátt – hvaða tilgangi þjónar það?“ spurði Sigrún.

Í kjölfar þessara orða biður Sigrún þolendur „hvers kyns eineltis, áreitis eða ofbeldis tengdu starfi Ferðafélagsins einlæglega afsökunar.“ Og segir að einelti og ofbeldi sé ekki liðið innan félagsins.

„Og áður en ég lýk þessum pistli mínum vil ég gjarnan koma því á framfæri að allt frá því ég kynntist fráfarandi forseti sá ég hana sem framtíðarleiðtoga okkar ágæta félags. Enginn varð glaðari en ég þegar hún kom inn í okkar raðir og enginn fagnaði meira en ég þegar hún gaf kost á sér í embætti forseta.“ sagði forseti félagsins og heldur áfram. „Það eru því ólýsanleg vonbrigði að sú atburðarás fór af stað sem leiddi til þess að leiðir hennar og annars stjórnarfólks og framkvæmdastjóra skyldu.“

Hér fyrir neðan má lesa ræða Sigrúnar Valbergsdóttur, forseta Ferðafélags Íslands, sem hún hélt á félagsfundi í gær:

„Kæru félagar,

Stjórn Ferðafélags Íslands boðar til þessa félagsfundar í dag til að ræða stöðu félagsins eftir afsögn forseta félagsins. Fráfarandi forseti sat í stjórn félagsins í tvö ár áður en hún var kosin forseti á aðalfundi 2021. Á síðasta aðalfundi var sú sem hér stendur endurkjörin í embætti varaforseta og skv lögum félagsins tók ég því við embætti forseta hinn 27. september sl þegar forseti sagði af sér. Því er það nauðsynlegt að við sem félag rýnum í starfsemina, metum það sem gert hefur verið, finnum út hver staðan er núna og horfum til þess hvernig við getum sem best tekið höndum um að byggja upp Ferðafélagið til framtíðar.

Á aðalfundi í mars s.l. gerði fyrrverandi forseti grein fyrir þeirri góðu siglingu sem félagið er á og mikilli fjölgun félaga. Sömuleiðis að stjórn og starfsmenn hefðu farið í stefnumótunarvinnu á haustdögum ´21 þar sem áætlanir til næstu fimm ára í öllu starfi félagsins voru gerðar. Undirbúningur þess fundar fólst í viðtölum við nokkurn fjölda fólks sem komið hefur að starfi félagsins. Þar var samhljómur um þá þætti sem hafa stuðlað að velgengni FÍ og að hverju bæri að stefna.

Í kjölfar afsagnar forseta 27.sept s.l. skrifaði ég félögum í FÍ bréf þar sem þeim var greint frá vandamálum sem upp höfðu komið í stjórn félagsins á liðnu ári og hvernig tekið var á þeim. Ég hyggst ekki endurtaka það sem stendur í því bréfi en félagsmönnum má vera ljóst að það ríkti alvarleg stjórnarkreppa í félaginu frá því í mars.

Það var einlægur vilji til að greina vandann og finna sameiginlega leið og var það gert með samtölum og fundum. Í maí s.l. varð ljóst að gjá var á milli forseta annars vegar og annarra stjórnarmanna og framkvæmdastjóra hins vegar. Og það fannst því miður engin leið til að brúa þessa gjá.

Tillögur stjórnar til forseta um að fá utanaðkomandi aðila til að rýna í samskiptavandann og leita lausna fengu ekki áheyrn. Í hönd fór mesti annatími á skrifstofu félagsins, Árbók í dreifingu, innheimta félagsgjalda, skálar að opna og hundruðir ferða að fara af stað eða í undirbúningi og allir kraftar á skrifstofu félagsins þurftu að einbeita sér að þeim verkefnum. Það var ekki með glöðu geði að forseti var beðin að halda sig til hlés á þessum tímapunkti. Það ríkti ekki lengur traust á milli aðila og það þurfti vinnufrið á skrifstofunni.

Afsagnarbréf forseta felur í sér ávirðingar á okkur, stjórnarmenn félagsins og framkvæmdastjóra sem við viljum ekki sitja undir. Þær þarf að færa í rétt samhengi og varpa ljósi á önnur sjónarmið. Enn hróplegri ávirðingar og ósannindi koma fram í viðtali við fyrrverandi forseta í Fréttablaðinu s.l. laugardag. Þar eru allar reglur um meðferð viðkvæmra mála brotnar, fólk nafngreint og einstök mál rakin og trúnaður rofin. Í viðtalinu komu fram ósannindi sem blaðið gerði enga tilraun til að sannreyna heldur birti eins og um staðreyndir væri um að ræða. Það er blaðinu ekki til sóma. Í ljósi þess að að boðað var til þessa félagsfundar og upplýsa frekar okkar félagsfólk á þessum vettvangi taldum töldum við í stjórninni réttast að halda okkur til hlés í opinberri umræðu þar eftir fundinn – því höfum við ekki svarað þessum ósannindum..

Fyrrum forseti tilgreinir að ítrekað hafi verið kvartað undan spurningum hennar um rekstur félagsins og félagsmenn hafa jafnvel túlkað það þannig að hún hafi ekki fengið aðgang að upplýsingum um fjármál og það sett í samhengi við rekstur félagsins og viðhald á skálum. Í fundargerð frá aðalfundi okkar í mars, þar sem rýnt var í rekstur – síðara covid árs og rýnt í markmið félagsins, segir í skýrslu forseta:

  • „vegna óvissu var lögð áhersla á að fresta öllum stórum kostnaðarsömum verkefnum og sýna mikið aðhald í öllum útgjöldum en um leið leita allra leiða til sóknar“

Síðar í skýrslunni segir:

  • „Almennt má segja að rekstur, þjónusta og viðhaldsvinna við skála félagsins hafi gengið vel á síðasta ári“ . Ég spyr því, hvernig má vera að nú sé látið í veðri vaka að ástand skála og framkvæmdir við viðhald og endurbyggingu liggi niðri? Og hvað veldur því að rekstur félagsins er gagnrýndur á þennan hátt? Á aðalfundinum sagði forseti: „Þessi góða þátttaka í ferðum og verkefnum félagsins kemur greinilega fram þegar rekstur félagsins er skoðaður en tekjur jukust um 30% milli ára“.

Verklagsreglur okkar eru þær að á þriggja mánaða fresti er gerð úttekt á fjárhagnum og fjármálastjóri fer yfir þá úttekt með gjaldkera stjórnar og kynnir hana síðan á stjórnarfundi.

Forseti sýndi rekstri félagsins frá upphafi mikinn áhuga eins og henni bar og sýndi þar ábyrgð. Hún spurði margra spurninga og sendi þær í tölvupósti ýmist til framkvæmdastjóra og/eða fjármálastjóra félagsins. Þeim var skilvíslega svarað og í kjölfarið fylgdu nýjar spurningar í tölvupósti. Framkvæmdastjóri kom því með þá tillögu til forseta, til þess að halda forseta upplýstum með skipulegum og reglubundnum hætti, að þau tvö, ásamt fjármálastjóra og gjaldkera stjórnar ættu með sér fund mánaðarlega, þar sem farið væri yfir þær spurningar sem safnast hefðu upp og þá væri hægt að svara og fara strax í viðbótarspurningar sem þessi svör vektu og rýna tölurnar í sameiningu. Þetta samþykkti forseti og þetta verklag tekið upp.

Á fundi sem ég átti með fyrrverandi forseta á þessum tíma kom fram að hún deildi ekki ánægju annarra stjórnarmanna með framkvæmdastjóra félagsins og taldi að hann ætti að hætta. Þarna var þegar komin kreppa í samstarf þeirra tveggja. Frkvstj.hafði tjáð stjórninni að hann upplifði einelti af hálfu fyrrum forseti og það hefði staðið í langan tíma og hann í kjölfarið farið í gegnum erfiðan tíma andlega. Framkvæmdastjóri íhugaði því að segja starfi sínu lausu og tilkynnti forseta það í síma. Þarna hefði verið eðlilegt að forseti setti sig í samband við aðra stjórnarmenn en í staðinn fór í gang atburðarás til að ganga frá starfslokum framkvæmdastjóra. Þetta féll í grýttan jarðveg hjá öðrum stjórnarmönnum sem hér var gengið fram hjá og með þessum atburði hófst stjórnarkreppan sem ríkti í félaginu allt fram að afsögn forseta. Síðar kom í ljós að forseti hafði boðið öðrum stöðuna, manni sem var fararstjóri hjá félaginu, án vitneskju annara í stjórn.

Forseti taldi þetta hins vegar eðlileg viðbrögð af sinni hálfu því frkvstj hefði borið fyrir sig ástæðum sem vitnuðu um kulnun í starfi og því hefði verið réttast að bregðast svona við. Þar að auki væri ýmislegt sem að honum mætti finna! M.a. að hann væri búinn að sinna þessu starfi allt og lengi.

Ég spyr, góðir félagar, er árafjöldi það sem telur þegar maður vill fólk í burtu úr sínu starfi? Er það ekki fremur spurning um það hvernig sinnir viðkomandi starfinu og hvernig hefur félagið þróast og er að þróast fyrir tilstilli þessa starfsmanns? Og er það eðlileg að leiðtogi bjóði starfsfólki fyrirvaralaust að hverfa úr starfi ef hann telur sig sjá merki um kulnun?

Þess ber að geta að framkvæmdastjóri leitaði meðferðar hjá sálfræðingi vegna vanlíðunar sinnar. Niðurstaða þeirrar meðferðar var að hann hafi verið lagður í einelti af fyrrverandi forseta og að hann ætti að leggja fram formlega kvörtun. Það voru því ekki merki um kulnun sem fyrrverandi forseti tók eftir heldur voru það áhrif eineltis af hennar hálfu.

Ég verð líka í þessu samhengi að minnast á starfsfólkið á skrifstofu Ferðafélagsins. Þau eru sannkallaður fjársjóður þessa félags. Fólk sem býr yfir umfangsmikilli þekkingu hvert á sínu sviði, vinnur af hugsjón og spyr ekki hvaða dagur er eða hvað klukkan er og vinnur oft margra manna starf. Jafnvel þetta hæfa fólk hefur þurft að þola athugasemdir um að það væri búið að vera of lengi í störfum fyrir félagið. Ég get ekki orða bundist og spyr: Hversu langt er hægt að ganga og hversu lágt er hægt að leggjast til að stuðla að breytingum, breytinganna vegna. Með hverra eða hvers hag í huga!!!!?

Ferðafélagið hefur verið á ótrúlegri siglingu allt frá því að fyrrum forseti Ólafur Örn Haraldsson gaf kost á sér í það embætti og steig það gæfuspor með sinni stjórn að ráða Pál Guðmundsson til starfa árið 2005. Það er samdóma álit allra sem komið hafa að félaginu og því uppbyggingarstarfi sem hér hefur verið undanfarna tæpa tvo áratugi að heppilegra tvíeyki hafi verið vandfundið.

En þegar Ólafur Örn tók við forsetaembætti hafði engin framkvæmdastjóri verið hjá félaginu í einhvern tíma. Það voru flókin og vandmeðfarin mál sem biðu Ólafs Arnar að leysa, t.d. þau sem höfðu með starfsemi félagsins í Landmannalaugum að gera, svo bara eitt gríðarlega mikilvægt hagsmunamál sé nefnt. Á þessum tíma voru félagsmenn 6.000 en eru nú tæp 11.000. Enginn einn maður hefur átt jafn mikinn þátt í þeirri fjölgun og Páll Guðmundsson. Og þessi þróun er enn í gangi. Aukinn stuðningur við Ferðaélagið frá ýmsum fyrirtækjum og sjóðum má þakka ötulli vinnu hans, sömuleiðis aukinni athygli fjölmiðla á starfi félagsins og síðast en ekki síst fjöldi fjalla-, hreyfi- og lýðheilsuverkefna sem hundruðir félagsmanna auka sín lífsgæði með þátttöku í. Allt er þetta í takt við nýja tíma og bera ferskleika og framtakssemi vitni. Fararstjórum félagsins er tíðrætt um að hafi þeir komið með ferskar hugmyndir hversu vel þeim hefur verið tekið.

Það hefur orðið að lífsstíl að vera þátttakandi í þessum verkefnum FÍ. Og félagið hefur bókstaflega blómstrað. Svoleiðis gerist ekki af sjálfu sér, kæru félagar. Hér koma til þeir eiginleikar framkvæmdastjórans sem við stjórnarfólk teljum til auðlinda Ferðafélags Íslands: Það er samstarfsvilji og samstarfsgeta, lipurð, einurð og útsjónarsemi. Og takmarkalaus hugmyndaauðgi og hæfileiki til að fylgja hugmyndunum eftir.

Í afsagnarbréfi fyrrverandi forseta er farið yfir nokkur mál er tengjast einelti, kynferðislegu áreiti og/eða ofbeldi. Einnig opinberar hún nöfn manna í viðtali sínu hjá Fréttablaðinu, sem tengjast þessum málum. Eitt þeirra mála, frá vorinu 2021, var dregið fram til stuðnings orða um lélega verkferla okkar og úrvinnslu. Þá hefur hún látið að því liggja að í því máli hafi jafnvel verið um að ræða „gróft kynferðislegt ofbeldi“ og að haft hafi verið í hótunum við þolendur til að þagga það niður Það er mikilvægt að það komi hér fram að framsetning fyrrverandi forseta stenst ekki skoðun og er ósönn. Ferli þessa máls er til skjalfest sem og tölvupóstar um að það hafi verið unnið úr því og það til lykta leitt – með sátt aðila.

Þessi framganga fyrrverandi forseta núna skýtur skökku við þegar litið er til svara hennar til Stundarinnar í nóvember í fyrra, í tengslum við mál sem leiddi til afsagnar eins stjórnarmanns,

  • „Við getum ekki tjáð okkur um málefni einstakra starfsmanna/stjórnarmanna en viljum þó segja að öll þau mál sem upp hafa komið hjá Ferðafélaginu sem varða þennan málaflokk hafa verið meðhöndluð í samræmi við viðbragðsáætlun félagsins.“

Ég spyr mig, hvað hefur breyst frá því 14. Nóvember í fyrra? Frá þeim tímapunkti hafa engin mál komið inn til umfjöllunar er varða kynbundið áreiti eða ofbeldi. Þá höfðu öll mál varðandi þann málaflokk verið meðhöndluð í samræmi við viðbragðsáætlun, en 10 mánuðum seinna heldur forseti allt öðru fram. Hvaða fræði liggja að baki þessari framkomu? Er fyrrv.forseti ekki búin að glata sínum trúverðugleika. Ég spyr mig líka , hvað býr að baki því að birta nafn stjórnarmanns núna í opinberu viðtali? En hafa áður sagt að málið hafi verið unnið eftir verkferlum. Það að gagnrýna ferla og úrvinnslu er eitt, en að henda fólki undir vagninn – í opinberri umræðu á þennan hátt – hvaða tilgangi þjónar það?

Hvað sem deilum og árekstrum við fyrrverandi forseta líður vil ég ítreka það hér og nú, fyrir hönd Ferðafélagsins: Við biðjum þolendur hvers kyns eineltis, áreitis eða ofbeldis tengdu starfi Ferðafélagsins einlæglega afsökunar. Einelti eða ofbeldi í hvaða mynd sem er verður ekki liðið. Það er hluti af þeim gildum sem Ferðafélagið hefur samþykkt að starfa eftir.

Og áður en ég lýk þessum pistli mínum vil ég gjarnan koma því á framfæri að allt frá því ég kynntist fráfarandi forseti sá ég hana sem framtíðarleiðtoga okkar ágæta félags. Enginn varð glaðari en ég þegar hún kom inn í okkar raðir og enginn fagnaði meira en ég þegar hún gaf kost á sér í embætti forseta. Það eru því ólýsanleg vonbrigði að sú atburðarás fór af stað sem leiddi til þess að leiðir hennar og annars stjórnarfólks og framkvæmdastjóra skyldu.

Það var ekki vegna skorts á samstarfsvilja hennar og annarra í stjórn við að uppfæra og endurbæta ferla við áreitismálum. Að samningu þeirra komu allir stjórnarmenna á nokkrum fundum í kringum síðustu áramót. Og það var ekki vegna skorts á vilja stjórnarmana til að taka á þeim. Þessi mál koma ekki inn á borð stórnar! Sannleikurinn er sá að Fyrrv.forseta tókst ekki að leiða þessa stjórn og missti traust hennar með sinni framgöngu. Forsetinn þarf að kunna á og viðhafa góða og lýðræðislega stjórnunarhætti.

Við vitum það öll sem höfum komið að félagsstarfi í einhverri mynd sérstaklega starfi sem byggir á ástríðu eins og starf Ferðafélagsins, að þar koma ávallt fram ólíkar skoðanir og mismunandi sjónarhorn. Það getur oft leitt til árekstra og jafnvel deilna. Þegar slíkt kemur upp verðum við að sýna ólíkum skoðunum virðingu því þær byggja í flestum tilfellum á þeirri ástríðu sem fólk hefur fyrir hönd félagsins. Okkur sem sitjum í stjórn hefur nefnilega verið treyst til þess og falið umboð frá félögum til þess að gæta hagsmuna Ferðafélagsins og vinna í þágu þess. Ég get því ekki annað sagt en að ég er miður mín yfir því að okkur, öllum sem var falin þessi ábyrgð á síðasta aðalfundi, tókst ekki leysa þessar deilur.

Þess vegna erum við hér saman komin, félagar í Ferðafélaginu; til þess að fara yfir þá stöðu, hlusta á hvert annað, svara spurningum og reyna að byggja upp Ferðafélagið áfram – SAMAN. Gleymum því ekki að Ferðafélagið er einstakur vettvangur fyrir fólk sem vill njóta þess að ferðast um Ísland, fræðast um Ísland, njóta náttúrunnar – í góðum hópi og góðum anda.“