Utanríkisráðherrar aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins (NATO) hittust í Washington í Bandaríkjunum og funduðu um stöðu mála en fögnuðu því jafnframt að sjötíu ár eru nú liðin frá því að bandalagið var stofnað.

Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra sótti fundinn og segir í samtali við Fréttablaðið að samskiptin við Rússland hafi verið mjög ofarlega á baugi. Samkvæmt bandarískum miðlum endurnýjuðu NATO-ríkin ákall sitt til Rússa um að afhenda Úkraínumönnum Krímskaga á ný og frelsa þá úkraínsku sjóliða sem voru handteknir eftir átök á Asovshafi á síðasta ári.

„Samskiptin við Rússland voru mjög ofarlega á baugi og þar á meðal staða INF-samningsins [um meðaldrægar kjarnaflaugar] sem var sagt upp eftir ítrekuð brot Rússlands á ákvæðum samningsins. Það var talað um Úkraínu og ástandið við Svartahaf og bandalagsríkin hétu áframhaldandi stuðningi við Úkraínu. Baráttan gegn hryðjuverkum og staðan í Afganistan var rædd og þar með taldar friðarumleitanir í landinu. Við hétum áframhaldandi stuðningi við uppbyggingarverkefni í Írak, Jórdaníu og Túnis sem og áframhaldandi þátttöku í fjölþjóðlegu bandalagi gegn ISIS-hryðjuverkasamtökunum. Fundinum lauk síðan með umræðu um jafnari skiptingu framlaga til NATO. En öll ríki bandalagsins hafa aukið verulega þátttöku sína,“ segir Guðlaugur Þór og bætir því við að góð samstaða hafi ríkt.

Mikið hefur verið fjallað um þá kröfu Donalds Trump Bandaríkjaforseta að önnur aðildarríki auki framlög sín til varnarmála og á fundi Trumps með Stoltenberg á þriðjudag sagðist forsetinn ánægður með að önnur ríki greiddu nú meira.

Guðlaugur Þór segir að framlög aðildarríkja hafi verið að aukast frá árinu 2014. „Það er ekki nýtt að Bandaríkjaforsetar kalli eftir aukinni þátttöku Evrópuríkja og Kanada. Ætli menn geti ekki fundið dæmi frá John F. Kennedy og að ég held öllum forsetum síðan. En það er hins vegar óumdeilt að framlög aðildarríkja NATO hafa aukist á undanförnum árum.“

Tvö ríki NATO hafa átt í deilum að undanförnu. Tyrkir hyggjast festa kaup á rússnesku S-400-eldflaugavarnakerfi en Bandaríkjamenn hafa ítrekað varað þá við kaupunum og sagt þau stefna öryggi bandalagsríkja í hættu. Mike Pence, varaforseti Bandaríkjanna, sagði svo á miðvikudag að Tyrkir þyrftu einfaldlega að velja á milli þess að vera lykilríki innan NATO eða eldflauganna.

Guðlaugur Þór segir hins vegar að þetta mál hafi ekki verið rætt á fundinum. Hann segir aukinheldur að íslensk stjórnvöld hafi ekki fjallað sérstaklega um málið.

Staðan breytt en þörfin sú sama

Ísland var stofnaðili að NATO og þótt Guðlaugur Þór segi stöðuna hafa breyst mikið þá telur hann að það sé ennþá mikil þörf á bandalaginu. „Atlantshafsbandalagið hefur reynst mjög heilladrjúgt. Bæði fyrir aðildarríkin og líka svæðið í heild sinni. Það var auðvitað stofnað á sínum tíma til að viðhalda friði í þessum heimshluta og það hefur gengið eftir. Kalda stríðinu lauk án þess að það kæmi nokkurn tímann til beinna átaka.“

Ráðherrann segir að það séu þó blikur á lofti þegar kemur að öryggis- og varnarmálum. Nýjar ógnir hafa komið fram, meðal annars hryðjuverkaógnin.

Að sögn Guðlaugs Þórs á Ísland án nokkurs vafa enn erindi innan Atlantshafsbandalagsins. „Það reyndist okkur mjög heilladrjúgt að vera stofnaðilar að bandalaginu. Við erum þarna með ríkjum sem aðhyllast sömu gildi og við. Það grundvallarsjónarmið hefur ekki breyst þrátt fyrir að aðstæður hafi breyst, eðlilega, á þessum sjötíu árum.“

Hann segir að ýmislegt standi upp úr þegar kemur að þátttöku Íslands undanfarna sjö áratugi. Íslendingar séu stoltir af sínu framlagi og hafi aukið það á borgaralegum forsendum. „Hvort sem það eru sprengjuleitarmenn Landhelgisgæslunnar sem þjálfa fólk í stríðshrjáðum löndum til þess að hreinsa upp sprengjur svo það geti lifað eðlilegu lífi á sínum svæðum, upplýsingamál, jafnréttismál eða önnur borgaraleg verkefni. Við erum auðvitað með mikið loftrýmiseftirlit sem er mikilvægur þáttur í loftrýmiseftirliti bandalagsins. Upptalningunni er sannarlega ekki lokið þótt ég taki þetta fram.“