Meðaleinkunn háskólanemenda sem koma af þriggja ára stúdentsprófsbrautum er lægri en hjá þeim sem luku prófi á fjórum árum. Brottfall nýnema hefur minnkað lítillega. Starfsfólki líður hins vegar betur.

Þetta er meðal þess sem kemur fram í skýrslu mennta- og menningarmálaráðherra um árangur og áhrif þess að námstími til stúdentsprófs var styttur úr fjórum árum í þrjú. Segir berum orðum í skýrslunni að ómögulegt sé að segja hver áhrifin af styttingunni séu og hvaða breytingar megi rekja til annarra þátta á borð við nýja aðalnámskrá.

Skýrslan var gerð að beiðni Helgu Völu Helgadóttur, þingmanns Samfylkingarinnar. Helga Vala segir að skýrslan hafi valdið sér vonbrigðum, ár sé síðan kallað var eftir henni og þrátt fyrir það er aðeins stuðst við eldri kannanir í skýrslunni. „Það var ekki framkvæmd nein könnun á stöðunni, það er stuðst við gömul gögn og ekki ýtt á eftir svörum. Það eru aðeins þrír háskólar sem svara en þar má sjá að það var lækkun á einkunnum hjá þessum hópi,“ segir Helga Vala.

Minna nám eða meira álag

Árlegt brotthvarf nýnema hefur minnkað um 0,5 prósent ef miðað er við tímabil fyrir og eftir breytingu á námstíma til stúdentsprófs. Brottfall nýnema er áberandi mest í Fjölbrautaskólanum við Ármúla, 17 prósent árið 2018. Lítið brottfall er í skólum með bekkjakerfi.

Helga Vala segir tölurnar ekki raunsæjar. „Þar er bara tekið saman hverjir detta út strax á nýnemaönninni, ef við horfum á þetta út frá álaginu inni í skólakerfinu þá er því ekki svarað hvort það er að hafa áhrif á brottfall á öðru eða þriðja ári,“ segir hún.

„Annaðhvort er álagið að aukast eða námið að minnka, eðli málsins samkvæmt. Ef námið er að minnka þá koma þau verr undirbúin inn í háskólana.“

Líðan starfsfólks hefur hins vegar þróast í jákvæða átt, starfsánægja starfsfólks framhaldsskóla mælist nú meiri en annarra stofnana.Heildarframlög til framhaldsskólastigsins hafa ekki lækkað þrátt fyrir fækkun nemenda vegna styttingar sem þýðir að framlög á hvern nemanda í fullu námi hafa hækkað.

Nokkur aukning var á atvinnuþátttöku framhaldsskólanema með námi á tímabilinu 2013 til 2018. Eru nú um sex af hverjum tíu í vinnu með skóla.

Helga Vala Helgadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.

Ekki sama starfið alla ævi

Helga Vala segir mun á því hvernig skólarnir hafa brugðist við breytingunum. „Það er ekkert val í hefðbundnum bekkjarskólum um að taka námið öðruvísi en á þremur árum, en í skólum þar sem ekki er bekkjakerfi er nemendum sagt strax að þeir þurfi ekki að hraða sér í gegnum námið á þremur árum heldur geti þeir verið lengur.“

Stóra spurningin sé sú hvort styttingin hafi ekki verið óþarfi þegar upp var staðið. „Maður spyr sig, hvers vegna var farið í þetta? Nemendur kölluðu ekki eftir því heldur atvinnulífið þrátt fyrir að vinnumarkaðurinn hafi breyst á undanförnum áratugum. Fólk í dag er ekki að hanga í sama starfinu út starfsævina.“

Helga Vala segist munu kalla eftir frekari gögnum. „Næsta skref er að skoða hvernig nemendum af erlendum uppruna vegnar. Þar þarf að skoða sérstaklega fjárhags- og félagslega stöðu þeirra. Tölur hafa sýnt að brottfall sé mun meira hjá þeim hópi og þeim má ekki gleyma.“

Andleg heilsa versnar

Yfirgnæfandi meirihluti framhaldsskólanema, um 78 prósent, taldi andlega heilsu sína mjög góða eða góða árin 2004 til 2010. Frá þeim tíma hefur hlutfallið jafnt og þétt lækkað og eru nú að meðaltali einungis 60 prósent sem telja andlega heilsu sína vera góða. Hlutfallið er lægra hjá stúlkum en drengjum, rétt rúmur helmingur stúlkna metur andlega heilsu sína góða.

Tölurnar í skýrslunni eru unnar úr gögnum sem Rannsóknir og greining tók saman úr könnuninni Ungt fólk og gefa mynd af andlegri heilsu nemenda árin 2004 til 2018.

Dóra Guðrún Guðmundsdóttir, sviðsstjóri hjá Landlækni, telur ólíklegt að stytting náms valdi því að andlegri heilsu hrakar. „Ég tel það mjög hæpið,“ segir Dóra. Sama þróun hafi átt sér stað í öðrum löndum. „Það er meira um vanlíðan og einmanaleika hjá ungu fólki, eins og við erum að sjá hér á landi.“

Svipuð þróun sé á öllum Norðurlöndunum og ekki hafi orðið breytingar á námslengdinni. „Einnig má benda á að Kvennaskólinn var með tilraunaverkefni í nokkur ár þar sem framhaldsskólinn var styttur á undan hinum. Þar var góð reynsla af styttingunni og Kvennaskólinn skar sig ekki úr þegar kom að líðan.“