Þorgrímur Kári Snævarr
Fimmtudagur 16. júní 2022
06.00 GMT

Heimurinn stendur á barmi matvælakreppu sem gæti orðið sú versta í marga áratugi. „Við stöndum frammi fyrir fullkomnu fárviðri sem mun ekki aðeins bitna á hinum allra fátækustu – heldur mun það einnig bera ofurliði milljónir fjölskyldna sem hafa hingað til rétt náð að halda sér á floti,“ sagði David Beasley, framkvæmdastjóri Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna (WFP), á mánudaginn.

„Aðstæðurnar nú eru miklu verri en í arabíska vorinu árið 2011 og í matvælaverðkreppunni 2007-2008, þegar pólitískur órói, uppþot og mótmæli skóku 48 lönd. Við höfum þegar séð hvað er að gerast í Indónesíu, Pakistan, Perú og Srí Lanka. Það er bara toppurinn á ísjakanum. Við höfum lausnir. En við verðum að grípa til aðgerða, og það fljótt.“

David Beasley, framkvæmdastjóri Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna.
Mynd/Getty Images

Vísitala matvælaverðs sem gefin er út af Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna (FAO) náði sögulegu hámarki í mars síðastliðnum. Nam hún þá 159,7 stigum, sem er það hæsta sem hefur mælst frá upphafi mælinga á tíunda áratugnum. Á mánudaginn gáfu FAO og WFP út viðvörun um yfirvofandi matvælakreppu vegna stríðsátaka, loftslagshamfara, eftirkasta kórónaveirufaraldursins og mikillar skuldabyrði almennings.

Hveiti að rotna í gámum

Verðbólga í matvælaverði hefur ágerst vegna innrásar Rússa í Úkraínu, sem hefur raskað matvælaframleiðslu og flutningi matvæla. Áður en innrásin hófst hafði matvælaverð þegar farið hækkandi, meðal annars vegna flutningaörðugleika og flöskuhálsa í siglingaleiðum í kórónaveirufaraldrinum og skyndilegrar aukningar eftirspurnar við afléttingu sóttvarna­aðgerða.


Við höfum lausnir. En við verðum að grípa til aðgerða, og það fljótt.


Um 30 prósent af útflutningi á hveiti á heimsvísu kemur frá Úkraínu og Rússlandi og um 15 prósent af heimsútflutningi á jurtaolíu. Níu prósenta hlutur Úkraínu er nánast alveg útilokaður frá heimsmörkuðunum og víða er úkraínsk hveitiuppskera að rotna í vöruhúsum, þar sem ekki er hægt að flytja hana út. Rússar hafa einnig hægt á útflutningi frá sínum höfnum, þar sem litið er á Asovshaf og norðanvert Svartahaf sem áhættusvæði. Stríðið hefur því stuðlað að hækkun hveitiverðs um allan heim. Hveiti og kornvörur eru jafnan fluttar gegnum Bospórussund frá Svartahafi inn í Miðjarðarhaf, þaðan sem hægt er að flytja það til Norður-Afríku eða til Miðausturlanda gegnum Súesskurðinn. Flutningar eftir öðrum leiðum yrðu bæði seinlegri og dýrari.

Ekki skortur heldur verðlag

Lönd sem flytja inn mikið af hveiti og korni, til dæmis Egyptaland, hafa til skamms tíma þurft að leita annað eftir þessum vörum. Hins vegar er kornverslun við önnur lönd jafnan dýrari og hefur auk þess orðið fyrir áhrifum af loftslagsmálum. Indland er til dæmis framarlega í heildarhveitiræktun á heimsvísu, en stjórn Indlands hefur sett dreifingu hveitiuppskeru innanlands í forgang, þar sem hluti uppskerunnar hefur orðið fyrir skemmdum eftir hitabylgju sem skall á landið fyrr á árinu.

Luca Russo, landbúnaðar­hagfræðingur hjá FAO, sagði við Al Jazeera í síðustu viku að þetta kreppuástand væri ekki vegna matvælaskorts, heldur hækkandi verðlags. Meðal annars ylli hækkandi orkuverð því að hjálparstofnanir gætu ekki komið eins miklum mat til þeirra sem þarfnast hans fyrir sama fé og áður. Hins vegar kann áframhaldandi styrjöld í Úkraínu brátt að valda raunverulegum skorti. „Ef stríðið heldur áfram verður árið 2023 mjög, mjög hættulegt ár.“

Athugasemdir