Sem björgunarsveitarkona hef ég lært það, sem er hinn heimurinn í tilveru minni þar sem verið er að kljást við lífið og dauðann, að opinbert líf, svekkelsi yfir „umræðunni“ eða mótstreymi í pólitík er hégómi. Auðvitað geta pólitísk átök, það að standa af sér atlögur og árásir, tekið á andlega og verið særandi, en það eru bara verkefni. Ég á góða fjölskyldu, góðan vinahóp, það er það er skiptir mig máli. Ég hef horft upp á fólk missa ástvini sína. Ekki eru nema tvær vikur síðan ég var kölluð út vegna snjóflóðs þar sem 23 ára gamall maður lét lífið. Missir fjölskyldu hans og vina er raunverulegt mótlæti. Ég geri greinarmun þarna. Það er ekkert mótlæti þó að fólk sé ekki sammála manni. Ekki heldur þó að skerist í odda. Það eru gustir og sviptivindar. Á meðan ég þykist vita fyrir hvað ég stend, finn lífsfyllingu með fólkinu mínu og fæ að njóta samvista við ástvini, þá er ég gæfusöm.

Ekkert breyst

Ólína vill þó ekki gera lítið úr þeirri baráttu sem hún hefur staðið í að undanförnu enda segist hún hafa löngun til að uppræta samfélagslegar meinsemdir eða í það minnsta vekja athygli á þeim. „Slagurinn sem ég þurfti að taka þegar gengið var fram hjá mér við ráðningu þjóðgarðsvarðar á Þingvöllum er að mörgu leyti grundvallandi fyrir stöðu kvenna. Þess vegna tók ég þennan slag. Það var mín uppreisn gegn karllægri kvenfyrirlitningu og pólitískum hrossakaupum við opinberar ráðningar.“

Hún segir að þrátt fyrir það sem áunnist hafi í jafnréttismálum síðustu áratugi hafi ótrúlega lítið breyst þegar kemur að sjálfu viðhorfinu.

„Við sjáum hvernig talað er um sjálfstæðar konur. Þær eru sagðar erfiðar í samskiptum og kallaðar frekjur. Slík lýsingarorð eru óhugsandi um karlmenn. Þeir eru bara ákveðnir og fylgnir sér. Þetta hefur sáralítið breyst og engu skiptir hvað konur eru að fást við. Hvernig var ekki talað um Torfhildi Hólm þegar hún var hefja sinn rithöfundarferil eða Guðrúnu frá Lundi? Ritsmíðar þeirra voru kallaðar „kerlingabækur“. Hvernig var ekki talað um Helgu Kress þegar hún var að sækja rétt sinn vegna stöðuráðninga í háskólanum? Ætli séu ekki fjörutíu ár síðan. Í dag er 2020 og enn er verið að niðra konur í opinberri umræðu.“

Ólína þekkir þetta á eigin skinni. Nýlega reis netumræða vegna samkomulags sem hún gerði við ríkið um bætur eftir að gengið hafði verið fram hjá henni við ráðningu þjóðgarðsvarðar á Þingvöllum. Á samfélagsmiðlum var dreift mynd af Ólínu með orðunum „20 milljónir“ en við hliðina sagt frá fólki sem misst hafði barn vegna læknamistaka og undir stóð „5 milljónir“. Hún segir að sér hafi sárnað þessi samanburður. „Að stilla upp skaðabótum mínum – reiknuðu fjártjóni – við hliðina á óbætanlegum miska og sorg fólks sem misst hefur barn er mikil illgirni. Ég átti lögvarða kröfu á bótum vegna þess að á mér var brotið við stöðuráðningu. Til þess að lágmarka kostnað ríkisins og komast hjá málsókn af minni hálfu var mér boðið samkomulag sem ég féllst á. Þá er mér, konunni, stillt upp en engum þeirra karla sem nýlega hafa fengið mun hærri fjárhæðir fyrir það eitt að hætta í störfum sínum, einn fékk 150 milljónir og annar 60 milljónir. Þingmaður sem talaði um mínar bætur sem „himinhrópandi“ hneyksli hafði sjálfur tekið við 22 milljónum króna fyrir að hætta sem útvarpsstjóri. Sá maður situr meira að segja í Þingvallanefnd sem með lögbroti sínu kallaði bótaskylduna yfir ríkið.“

Ólína er með doktorspróf í íslenskum bókmenntum og þjóðfræðum. Hún hefur umtalsverða stjórnunarreynslu af opinberum störfum auk fjölmiðlareynslu frá fyrri tíð. Hún sótti um starf útvarpsstjóra. Það gerðu einnig Herdís Þorgeirsdóttir, doktor í lögum með tjáningarfrelsi fjölmiðla sem sérsvið, og Kristín Þorsteinsdóttir, fyrrverandi aðalritstjóri 365 miðla, auk fleiri fjölmiðlakvenna. Engin þeirra komst í síðari umferð viðtala. „Samt er það er megininntak jafnréttislöggjafarinnar að ef karl og kona eru jafnhæf í starf skuli ráða konuna ef konur eru í minnihluta á viðkomandi starfsvettvangi. Karlinn þyrfti, lögum samkvæmt, að hafa mikla yfirburði til þess að vera tekinn fram yfir hæfa konu. Þarna sóttu um konur sem ég fullyrði að voru margar hæfari en sá sem ráðinn var, engin þeirra virðist hafa komið til álita hjá pólitískt skipaðri stjórn Ríkisútvarpsins.“

Ætlar hún aftur í hart? Hún hugsar sig um. „Satt að segja vona ég að einhver önnur taki keflið núna, en þar sem stjórn RÚV hefur synjað um rökstuðning fyrir ráðningunni yrði ég ekki hissa þó að eftirmál yrðu. Það er lágmark að stjórnendur opinberra stofnana skýri gjörðir sínar. Ríkisútvarpið er jú þjóðareign.“

Vill brjóta glerþakið

Er hún í baráttu gegn andverðleikasamfélaginu? „Já, í raun. Ég vil ekki að konur sem koma á eftir mér rekist á sömu veggi. Ég hef enn trú á því að með umræðu megi hafa áhrif til góðs. Að með því að neita meðvirkninni muni dropinn hola steininn. Það er ekki í lagi árið 2020 að konur skuli enn líða fyrir forneskju herraveldis og karlrembuviðhorfa,“ segir Ólína einbeitt.

„Glerþakið er á sínum stað en það brotnar ekki nema rekist sé á það með látum. Það er það sem ég hef viljað að gera.“

Hamagangurinn hefur lítil áhrif á hana sjálfa en hún er ekki viss um ástvini sína. „Það sem særir mig helst þegar ég verð fyrir neikvæðri umræðu er vitneskjan um að börn og ástvinir geta lesið það versta sem skrifað er í virkum í athugasemdum. Fjölskylda mín hefur aldrei kvartað við mig, en ég þykist vita að þetta hafi verið þeim erfitt stundum. Ég vona samt að ég sé þeim sæmileg fyrirmynd. Ég hefði gjarnan viljað vernda yngstu börnin mín fyrir sviptingum síðustu ára, en það á maður ekki val um. Það er ekkert hugsað út í það þegar ráðist er að fólki á Íslandi að það eigi fjölskyldu.“

Ólína var fréttakona á Sjónvarpinu á níunda áratugnum og naut hylli í því starfi. Þaðan var hún fengin árið 1990 til forystu fyrir Nýjan vettvang sem þá var nýtt stjórnmálaafl jafnaðar- og félagshyggjufólks í Reykjavík. Hún hlaut brautargengi sem borgarfulltrúi og varð oddviti minnihlutans í borgarstjórn Reykjavíkur næstu fjögur árin. „Þá byrjaði ballið. Sjálfstæðismennirnir sáu ofsjónum yfir mér og ætluðu sannarlega að taka mig niður. Þeir beittu öllum brögðum í bókinni og ég varð fyrir ótrúlegum persónuárásum. Sumar aðferðirnar voru svo soralegar að sómakærir Sjálfstæðismenn báðu mig afsökunar á þeim síðar. Eftir þá reynslu þekki ég öll skólabókardæmin úr kynjafræðinni um hvernig tekið er á konum sem ógna valdhöfum á opinberum vettvangi.“

Hraður þroski

Um miðjan tíunda áratuginn flutti Ólína með Sigurði, eiginmanni sínum og börnum þeirra, til Danmerkur. Þar vann hún að doktorsverkefni sínu við Hafnarháskóla. Stuttu eftir heimkomuna var hún ráðin skólameistari Menntaskólans á Ísafirði. Þá endurnýjaði Ólína kynni sín af Ísafirði þangað sem hún flutti með foreldrum sínum fjórtán ára gömul þegar faðir hennar varð bæjarfógeti og sýslumaður í Ísafjarðarsýslum. Á Ísafirði eignaðist hún sitt fyrsta barn, nýorðin 17 ára gömul. Stuttu síðar kynntist hún þar mannsefninu sínu og saman eiga þau fjögur börn að auki.

„Ég þurfti að hraða þroskanum þegar ég varð ófrísk 16 ára,“ segir Ólína. „Samfélagið var öðruvísi í þá daga en ég sé ekki eftir neinu,“ bætir hún við og brosir. „Ef að hlutirnir blessast þá má maður bara þakka fyrir.“ Brosið stækkar þegar hún klárar að telja hvað elsta barnið er orðið gamalt. „Hann er að verða 45 ára og löngu búinn að ná mér,“ segir hún glettin á svip.

Fjölskyldan hélt heimili á Ísafirði frá aldamótum allt til 2017 að hún flutti aftur í höfuðborgina. Nú deila þau tímanum milli Reykjavíkur og Laugarvatns þar sem þau kenna bæði við ML, Sigurður í fullri stöðu en Ólína kennir íslensku í hlutastarfi, nemendum með erlendan bakgrunn. „Það er gaman að kenna ungu fólki. Laugarvatn er dásamlegur staður. Gott mannlíf í nálægð við náttúruna.“

Ólína og Skutull í björgunarleit.

Þræll í þágu þjóðar

Ólína sat á þingi fyrir Samfylkinguna frá 2009 til 2013, var síðan varaþingmaður og sat á þingi 2015-2016. Hún saknar ekki þingmennskunnar sem hún segir vera mikið annríkisstarf. „Þingmaður nýtur engrar friðhelgi. Hann er í vinnunni alla daga, öll kvöld, alla frídaga. Á mínum tíma voru launin ekki í neinu samræmi við álagið. Þingmaður sem sinnir sínu starfi vel er þræll í þágu þjóðar.“

Báðir stóru vinstriflokkarnir kljást við trúverðugleikavanda gagnvart almennum launþegum segir Ólína. „Það hefur orðið rek frá verkalýðshreyfingunni sem er alvarlegra en margur gerir sér grein fyrir. Ef Samfylkingunni tekst ekki að byggja upp samband og verða trúverðugri fulltrúi verkafólks á Íslandi en hún er í dag þá er ég hrædd um að flokkurinn sé í erfiðum málum. Samfylkingin átti að sameina félagshyggjufólk, en nú eru ný stjórnmálaöfl komin inn á sviðið og tala beint inn í verkalýðshreyfinguna.“ Ólína dregur djúpt andann. „Ég er samt ekkert í pólitík lengur, sit bara heima í stofu með mínar skoðanir,“ segir hún og hlær.

Endurkoma í samfélagið

Það hefur ekki gengið sem skyldi fyrir ýmsa fyrrverandi þingmenn, þar á meðal Ólínu, að fá starf hjá hinu opinbera að lokinni þingmennskunni. Hún segir þetta áhyggjuefni. „Mér finnst ekki að þingmennskan eigi að vera ævistarf. Tvö til þrjú kjörtímabil eru alveg nóg. Vandinn er hins vegar sá að fólk þarf að geta átt endurkomu í samfélagið. Það er ekki þannig á Íslandi því svo virðist sem menn verði vanhelgir af að sitja á Alþingi Íslendinga. Fólk fær ekki vinnu,“ segir hún hvöss. „Erlendis eru fyrrverandi þingmenn eftirsóttur starfskraftur, bæði í einka- og opinbera geiranum, sem stjórnendur eða ráðgjafar. Það er eitthvað allt annað í gangi hér sem veldur því að þegar fólk kemst inn á þing þá hangir það eins og hundar á roði, enda hafa margir ekki að neinu að hverfa eftir þingmennsku.“

Hún bendir á að ef fólk ætti endurkomu út í samfélagið þá gæti átt sér stað eðlileg og heilbrigð nýliðun í þinginu í staðinn fyrir stöðnun og „daunilla lykt pólitískra hrossakaupa og ráðninga“ eins og hún orðar það. „Flokkarnir að koma sínum mönnum á alla pósta og líta á það sem sitt hlutverk að stoppa annarra flokka fólk í því að nýta krafta sína og hæfileika. Þetta er skaðlegt fyrir samfélagsheildina.“

Ólína og Skutull síga niður úr þyrlu Landhelgisgæslunnar til björgunarstarfa.

Nornaveiðar

Ólína fann fyrir miklum létti þegar þingmennskan var yfirstaðin. „Mestu munaði um samverustundir með fjölskyldunni en líka áhugamálin. Ég elska að grúska. Það var alveg frá mér tekið á meðan ég var á þingi. Þá spilaði ég sjaldnast á píanóið, ég orti ekki ljóð og greip aldrei gítarinn. Þegar ég hætti kom þetta allt aftur. Ég fór að syngja, yrkja og skrifa, og er nú búin að koma frá mér bók.“

Fimmta bók Ólínu, Lífgrös og leyndir dómar. Lækningar, töfrar og trú í sögulegu ljósi, kom út í haust og var tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna. „Bókin varð til upp úr doktorsverkefninu mínu, Brennuöldinni, sem fjallaði um galdramálin á Íslandi og munnmæli sem þeim tengdust. Þá áttaði ég mig á því að flestir sem voru brenndir á báli fyrir galdra hér á landi voru að reyna að stunda lækningar. Hér voru engir læknar á þeim tíma og öll viðleitni til slíks var litin hornauga, jafnvel sem galdrar og guðlast. Þegar ég var búin að gera göldrunum skil þá voru lækningar næsta rökrétta skrefið.“

Ólína lifnar öll við þegar talið berst að því sem hún hefur verið að grúska í. „Grasakonur og ljósmæður í Evrópu voru margar brenndar á báli. Hér á landi voru það frekar karlar sem gáfu sig út fyrir að geta farið með læknisdóma og því voru þeir í meirihluta þeirra sem brenndir voru hér.“ Hún segir að nornir í Evrópu og galdramenn á Íslandi séu skólabókardæmi um hvernig hægt sé að notfæra sér fáfræði, búa til óvin og valda ótta. „Við sjáum þetta aftur og aftur þegar þjóðir eru að undirbúa stríð. Gyðingaofsóknirnar. McCarthy-isminn. Alltaf sama aðferðafræðin. Nornaveiðar.“

Fólki bjargað frá dauða

Hin ástríðan í lífinu var hestamennska, lífsstíll og íþrótt sem hún stundaði í 40 ár áður en hún lagði hana á hilluna. Í staðinn kom björgunarhundasveitin sem hún gekk til liðs við árið 2005. „Ég átti orkumikinn hund sem mig langaði til að fengi útrás. Þessi hundur varð nú aldrei alvöru leitarhundur. Í dag á ég Skutul, 12 ára gamlan höfðingja sem hefur verið á útkallslistanum hjá Björgunarhundasveit Íslands síðustu tíu árin. Hann er endurmetinn á hverju ári og við erum saman félagar í Landsbjörgu.“ Hundar eru afar mikilvæg leitartæki segir Ólína. „Þeir þurfa ekki að sjá til að leita. Það má vera myrkur og hríð. Í víðavangsleit fara þeir yfir stór svæði, og þeir eru ómetanlegir í snjóflóðum þar sem það tekur þá 2-3 mínútur að vinna verkefni sem tæki mann 45 mínútur. Þetta kom í ljós í snjóflóðunum fyrir vestan árið 1995. Ekkert annað leitartæki jafnast á við hund í slíkum aðstæðum.“

Sum útköllin hafa verið heilmikil lífsreynsla og nefnir hún sem dæmi þegar hátt í tvö hundruð björgunarsveitarmenn tóku þátt í að bjarga 49 ferðamönnum og leiðsögumönnum í námunda við Langjökul 7. janúar síðastliðinn. Hópurinn var í vélsleðaferð og tepptist þegar veðrið versnaði fyrr en áætlað var. „Það útkall var bæði krefjandi og gefandi því þarna var lífi fólks sannarlega bjargað. Krafturinn í veðrinu var þvílíkur að á köflum óttaðist björgunarfólkið um sitt eigið öryggi. Menn skiptust á að ganga á undan farartækjunum langleiðina frá Gullfossi í Geldingarfell. Þar settum við upp neyðarhjálp fyrir fólkið þegar komið var með það á snjóbílum fyrsta spölinn. Við gáfum því heitt að drekka og klæddum það í þurrt, en svo tók við tímafrekur flutningur að Gullfossi þar sem læknar og hjúkrunarfólk biðu þess í fjöldahjálparstöðinni. Þetta var raunveruleg björgun og okkur leið öllum mjög vel á eftir.“

Hvað er svo næst á dagskrá? Ólína gjóar augum í átt að vinnuaðstöðunni sinni. Þar er opin fartölva og bunki af þykkum bókum sem bera öll merki grúsks. Hún kímir. „Ég get ekki tjáð mig um það að svo stöddu.“