„Ég er búinn að missa fjóra vini mína frá því í desember. Tveir voru með mér í skóla, hinir tveir voru neyslu­fé­lagar. Þeir dóu út af „oxycontin over­dose“. Þeir voru allir í sömu stöðu og ég, þeir voru að bíða eftir að komast í með­ferð,“ segir Sig­fús Már Dag­bjartar­son, þrí­tugur Reyk­víkingur sem barist hefur við ópíóíða­fíkn í nokkur ár og vímu­efna­fíkn frá ung­lings­árum.

Sigfús og móðir hans Dagbjört, hafa fallist á að segja Fréttablaðinu sögu sína bæði til að hvetja til breytinga á meðferðarúrræðum og í þeirri von að umræðan opni augu yfirvalda um að meira þurfi að gera vegna þess faraldurs sem ópíóðafíkn er.

Svaf í brunastigum og ruslageymslum

„Ég byrja í neyslu ungur, í hass­reykingum og am­feta­míni. Mér var hent út á götu á 18 ára af­mælis­daginn minn og ég svaf upp við ofn á stiga­gangi, í bruna­stigum eða í rusla­geymslum. Ég þurfti að stela mér mat því ég átti ekki neitt á þessum tíma, var í sömu fötum í marga daga og þurfti oft að biðja um að fá að fara frítt í sturtu í Breið­holts­laug, það fór bara eftir hver var á vakt hvort ég fékk að fara í sturtu.“

„Ég þurfti oft að biðja um að fá að fara frítt í sturtu í Breið­holts­laug, það fór bara eftir hver var á vakt hvort ég fékk að fara í sturtu.“

„Þetta var gífur­leg þjáning, ég var að hitta hann á laun og systir mín var að taka hann inn til sín. Hann bjó á stiga­göngum. Hann fékk aldrei það tæki­færi sem hann hefði þurft. Ég er ekkert viss um það að hann hefði farið svona djúpt í neyslu ef honum hefði ekki verið hent út af heimilinu,“ segir Dag­björt Ósk Steindórss­dóttir, móðir Sig­fúsar, sem var aldrei sátt við á­kvörðun föður Sig­fúsar um að vísa honum af heimilinu.

Gat ekki hugsað sér gistiskýlið

Eftir ár á götunni var Sig­fúsi bent á gisti­skýlið við Lindar­götu. „Fyrsta sem ég sé er maður fyrir utan að drekka spritt og æla blóði. Ég gat ekki hugsað mér að vera þarna, að­staðan var ekki mann­leg,“ segir Sig­fús, sem mætti lokuðum dyrum alls staðar og neyddist til að vera á­fram á götunni.

„Ég var á bið­lista eftir fé­lags­legu hús­næði í sex ár og var á götunni í tvö ár í heildina. Á tíma­bili át ég svo mikið dóp vegna þess að ég vildi ó­ver­dósa.“

Svo komst Sig­fús á Vog. Hann fór í tíu daga afeitrun og náði smá tíma edrú.

„En í mars, apríl 2019 sprautaði ég mig í fyrsta sinn og þá varð ekki aftur snúið. Neyslan mín fór út í ópíóíða neyslu, morfín, oxycontin, fentanyl. Þetta var ég að nota alveg í fleiri mánuði upp á dag. Síðan kemur að því að maður nær ekki að redda sér og þá fer maður í frá­hvörf,“ segir Sig­fús og lýsir frá­hvörfum ópíóíða­fíknar:

„Stundum liggur við að ég öskri úr sárs­auka, verkurinn fer upp mjó­bakið og líkaminn verður undir­lagður af verkjum. Ég svitna og skelf, kemst ekki úr rúminu af því ég verð svo veikur.“

Hann segir að ópíóíðar séu lengi að fara úr kerfinu. „Þeir bindast líkamanum svo lengi, þannig að það tekur svaka­lega langan tíma að fyrir líkamann að hreinsa sig. Maður er að þjást alveg svaka­lega lengi og mikið. Síðan kannski verður maður að bjarga sér með að taka meiri töflur, oxycontin eða eitt­hvert morfín.“

Sig­fús vinnur nú í að koma sér á beinu brautina og vill losna undan ópíóíða­fíkninni. „Núna verð ég að hætta. Ég get ekki meira.“

Sig­fús hætti ný­verið að sprauta sig, en það hefur reynst honum erfitt. „Ég tók þetta bara „cold tur­k­ey“, sem getur verið hættu­legt. Ég verð svo erfiður í skapinu, þarf að fara í heitar og kaldar sturtur til skiptis, fólk forðast mig,“ segir Sig­fús.

Hann þakkar guði fyrir að vera á lífi en óttast að fara aftur að nota ef hann kemst ekki í við­halds­með­ferð bráð­lega.

„Ég er að bíða eftir inn­lögn á Vog, er búinn að vera með um­sókn þar frá því í desember. Á þessum fjórum mánuðum er þetta búið að vera svona upp og niður, detta í það aftur og aftur og redda sér skammti,“ segir Sig­fús.

„Þessi með­ferðar­úr­ræði í dag þurfa að breytast, þessir bið­listar eru bara dauða­listar.“

Hann hefur notið þjónustu hjá Frú Ragn­heiði, skaða­minnkunar­úr­ræði Rauða krossins, og hefur starfs­fólk þar reynt að liðka fyrir því að hann komist í með­ferð.

Viðskiptamódel Svarta markaðarins

Sig­fús hefur verið að kaupa sér frá­hvarfs­lyfið Suboxone, en það er dýrt á svarta markaðnum, segir hann. „Á sama tíma færðu Suboxone gjald­frjálst ef þú ert í við­halds­með­ferð hjá Vogi,“ segir hann og út­skýrir við­skipta­módel svarta­markaðarins.

Þar sé bæði mun auð­veldara að kaupa ópíóíða og slá lán fyrir þeim. „Það er nóg til af oxy, fentanyl og svipuðu dópi. Þú ert enga stund að fá þessa ópíóíða, færð þá um leið,“ segir hann og bætir við: „Þú þarft að borga Suboxone um leið. Þú færð ekki skammtinn nema borga strax, en þú getur fengið lán fyrir oxycontin, að­gengið er mun auð­veldara að því,“ segir hann og gagn­rýnir að að­gengi að Suboxone sé ekki betra.

„Vogur segir nei, Land­spítalinn segir nei. Þú verður fyrst að koma í inni­liggjandi með­ferð. Þá hugsar maður: Á ég að drepast á meðan ég bíð?“ spyr hann, en bið­listann kallar hann „dauða­listann“.

Sig­fús kallar eftir breytingu á með­ferðar­úr­ræðunum. „Þessi með­ferðar­úr­ræði í dag þurfa að breytast, þessir bið­listar eru bara dauða­listar. Það er enda­laust fjallað um þetta í fjöl­miðlum en ekkert gerist. Fólk er að deyja á þessum bið­listum.“

Ríkið greiðir fyrir 90 en 250 eru í meðferð

Ragn­heiður Hulda Frið­riks­dóttir, að­stoðar­maður yfir­læknis á Vogi, segir að SÁÁ myndi gjarnan vilja sjá ríkið stíga inn af meiri krafti. Ríkið greiði fyrir þjónustu við 90 sjúk­linga í lyfja­með­ferð við ópíóíða­fíkn, en nú séu um 250 ein­staklingar í þessari með­ferð. Mis­muninn greiði SÁÁ fyrir með sjálfs­afla­fé. „Við erum því að teygja starf­semina og sjálfs­afla­féð eins mikið og mögu­legt er til að reyna að anna þessari eftir­spurn, en vildum gjarnan sjá ríkið stíga inn í þetta með okkur af meiri krafti,“ segir hún. Í dag séu alls 750 á bið­lista eftir inn­lögn á Vog.

„Þegar þú ert kominn inn og þú hefur verið greindur með ópíóíða­fíkn og sem kandídat í við­halds­með­ferð, þá er í rauninni engin bið. Biðin er bara hvað við getum af­kastað á Vogi,“ segir hún.

Fæddi heilbrigt barn og ætlaði því aðra framtíð

Dag­björt, móðir Sig­fúsar, telur þennan vanda með helstu meinum heimsins. „Yfir­völd verða að fara að vakna,“ segir hún.

„Ég hef sent póst á heil­brigðis­ráð­herra, ég vil fá fund og ræða að fólki sé refsað og það sektað fyrir að vera með skammtinn sinn á sér, hvað skilar því? Það skilar bara meiri skuldum á þetta fólk. Það skilar því í fangelsi, hvað kostar það? Hverjir borga það? Það erum við skatt­borgarar. Það er verið að ráðast á og taka pening frá fólki sem á ekkert.“

„Það hafa allir for­eldrar þær væntingar til barnanna sinna að þau finni hamingjuna.“

Dag­björt segist þó yfir­leitt hafa mætt góðu við­móti og þakkar sér­stak­lega Frú Ragn­heiði, Vogi og öðru heil­brigðis­starfs­fólki og jafn­vel lög­reglu­mönnum sem hafa sýnt skilning.

Dag­björt heldur samt alltaf í vonina. „Ég fæddi heil­brigt barn í þennan heim, og ég ætlaði honum allt aðra fram­tíð en nokkurn tímann þetta. Það hafa allir for­eldrar þær væntingar til barnanna sinna að þau finni hamingjuna. Ég segi líka að á meðan fíkillinn lifir er von, og maður hefur séð krafta­verkin.“