Innlent

„Nú þurfa drengir og karlar að rísa upp“

Margrét Pála Ólafsdóttir, stofnandi Hjallastefnunnar, segir skólakerfið eins og það er nú ekki mæta börnum og þörfum þeirra að fullu. Þarfir barnanna eru meðal annars mismunandi eftir kynjum.

Margrét Pála segir að íslenskt skólakerfi með öllum sínum skólum sé mannað af frábærum kennurum sem langflestir vilji sjá breytingar og nýjungar. Ljósmynd/Hjallastefnan

Við erum rétt byrjuð að snerta á þessu máli hvað varðar drengina okkar en það er enn langt í land. Það er alltaf vonleysi við þá tilhugsun en þá snýr maður sér aftur að lausnum og hugsar með sér: hvað get ég gert hér og nú til að leggja mitt af mörkum? Hvert einasta smáatriði skiptir máli,“ segir Margrét Pála Ólafsdóttir, stofnandi Hjallastefnunnar. Hún hefur starfað í skólaumhverfi í 40 ár og segir að eina hugtakið sem hún heyri sífellt sé niðurskurður og áhyggjur af kostnaði.

Margrét Pála segir að íslenskt skólakerfi með öllum sínum skólum sé mannað af frábærum kennurum sem langflestir vilji sjá breytingar og nýjungar, prófa sig áfram og taka kerfið í gegn. Enda þegar hún gagnrýni skólakerfið snúi það ekki að kennurum heldur að hinu hefðbundna kerfi.

„Tímar sem eru 40 mínútur að lengd, með sína námskrá, mínútu­talningu, dagafjölda og frímínútur, þar er ekki verið að opna á breytingar. Mesta eineltið af öllu verður til dæmis í frímínútum og drengir lenda þar oft í miklu einelti, þegar fjöldi barna er úti í einu og kennarinn ekki nálægt,“ segir Margrét Pála.

Breyta þurfi kerfinu til að það geti sinnt öllum einstaklingum, til að hægt sé að mæta hverju og einu barni. Síðan verði að taka tillit til kynjamunar og ólíkrar menningar kynjanna. Á meðan verið sé að kenna stúlkum og drengjum það sama, á sama tíma, með sömu aðferðum, alla daga í öllum fögum, þá viðhaldist mynstrið og vandamálið standi í stað.

„Stóra spurningin er að mínu mati hvort fólk vilji skoða bæði kynjamuninn og ólíka menningu kynjanna því ef svo er ekki, þarf ekkert að breyta kerfinu. Ég hins vegar sé þennan kynjamun alla daga hjá börnum, ungmennum og fullorðnum,“ segir Margrét Pála.

„Það myndast talsvert þroskabil milli stúlkna og drengja á fyrstu æviárunum sem verður mjög afdrifaríkt í kringum 5, 6 ára aldurinn. Þar byrjar vandinn því að þroskabilið veldur umtalsverðum frammistöðumun milli kynjanna. Stúlkur eru á undan í skólaþáttum eins og einbeitingu, að geta setið kyrrar, ná valdi á fínhreyfingum og fleira. Þetta eru þættir sem eru svo gagnlegir í skólanum. Drengir þurfa aðeins lengri tíma til að ná sínum árangri en síðan jafnast munurinn út með aldrinum. Þess vegna eru drengir ekki eins tilbúnir og stelpurnar fyrir þetta formlega nám. Þar byrjar tap drengjanna okkar, þessi vandi að þeir skynji sig ekki nógu sterka og þar með byrjar að molna úr námslegri sjálfsmynd drengja, hún skaðast.“

Rannsóknir hafa sýnt fram á þennan umrædda frammistöðu­mun, sem er þó aðeins tímabundinn. En hann virðist vera dýrkeyptur fyrir börn og það er hátt gjald fyrir drengi að upplifa sig ekki nógu góða í samanburði við stúlkurnar, að þeir nái ekki eins góðum árangri.

Efnið þarf að vera áhugavert

„Blómatími stúlkna og drengja er á ólíkum tímum í námi, bæði í upphafi skólagöngu og áfram þegar kynþroskinn tekur við. Önnur spurning er því sú hvort við viljum mæta frammistöðumuninum og menningu kynjanna að einhverju leyti? Ef ekki, þá þarf heldur engu að breyta. Ég hef aftur á móti horft upp á það og séð það í mælingum að við náum á annan hátt til stúlkna heldur en til drengja,“ segir Margrét Pála.

„Ef við tökum dæmi um efni sem við bjóðum börnunum upp á í lestri þá er það alls ekki sniðið að drengjaáhuga. Auðvitað er skörun þar líka, við erum aldrei að tala bara um tvö box fyrir kynin og ég ítreka það. En þegar kemur að drengjunum okkar, þá eru aðrir þættir sem höfða til þeirra og þar af leiðandi þarf að beita ólíkri nálgun. Við hjá Hjallastefnunni trúum að við þurfum þess. Þess vegna pössum við að vera ekki með gamlar hefðbundnar kynjafyrirmyndir í námsefni en um leið fjölbreytni þannig að ólík börn finni eitthvað fyrir sig, ekki síst að hafa lesefni og námsefni sem höfðar til bæði stúlknamenningar og drengjamenningar.“

Ekki aðeins efnið skiptir máli við kennslu heldur einnig aðferðir. Drengir og stúlkur þurfa ólíka nálgun í náminu og flestar stúlkur hafa meiri áhuga og meira úthald á meðan flestir drengir gætu þurft að fara út að hlaupa eftir 10 mínútur og koma svo aftur að verkefninu. Ekki það að öll börn í Hjallastefnuskólum geta farið úr kennslu til að hreyfa sig og koma aftur þegar þeim hentar en drengirnir notfæra sér það miklu meira en stelpurnar.

Margrét Pála tók þátt í skólaráðstefnu á vegum Samtaka atvinnulífsins á dögunum þar sem hún hélt erindi um stöðu ungra drengja.

„Þá var ég að skoða niðurstöður úr samræmdum prófum hjá okkur síðastliðin þrjú ár og þar kemur fram að drengir í Hjallastefnunni eru ekki bara yfir meðallagi í lestri á landsvísu heldur einnig á höfuðborgarsvæðinu, þeir eru á toppnum í lestri. Það er ekki af því að okkar drengir eru öðruvísi en aðrir drengir, það er af því að við mætum þessum ólíku þörfum. Við sjáum líka alveg að drengirnir okkar verða læsir seinna en stúlkurnar en það er allt í lagi, því þeir vita ekki einu sinni af því. Þessi grunnur sem er lagður að börnum í upphafi skólagöngunnar mun fylgja þeim allt skólakerfið,“ segir hún. Vanda þurfi til verka þegar kemur að börnum og þörf sé á að gefa þeim besta mögulega atlæti sem unnt er.

„Ég finn til þegar ég sé að stúlkur í 1., 2., og 3. bekk í grunnskóla eru með alltof létt efni og drengir með alltof þungt efni. Ef drengir geta ekki lesið sér til gagns munu þeir alltaf lenda í vandræðum út lífið. Og hvað gera börn í vandræðum?“

Ótrúlegt að enn sé afneitun

„Stúlkurnar fá minni athygli og hvatningu í skólakerfinu. Drengirnir fá meiri athygli en hún er oft svo neikvæð. Það er verið að skammast svo oft í drengjunum og þeir fara að taka þetta til sín og eru blórabögglar. Ef það er stanslaust verið að segja þér að þú sért óþekkur, þá ferðu að trúa því og það hefur afleiðingar. Það er sterk samsömun á þessum aldri, fyrsta ári í grunnskóla. Þegar einn drengur er skammaður, þá upplifa allir drengirnir það. Stelpur fá aftur á móti skilaboð um að þær séu duglegar og prúðar og þær fara að þróa með sér þennan ótta um að þær eigi alltaf að vera duglegar og prúðar. Þetta er stórkostlegt vandamál,“ segir Margrét Pála.

„Mér finnst bara svo ótrúlegt hvað það er ennþá mikil afneitun á áhrifum kynferðis á stöðu barna. Drengir þurfa miklu meiri hvatningu til að tala um tilfinningar sínar og þora að treysta öðrum drengjum fyrir sér, að læra að taka á móti vinum sínum og umfaðma þá. Þetta er nokkuð sem stúlkurnar æfast svo mikið í sjálfkrafa, því þetta er í fyrirmyndunum þeirra. Hjá stúlkunum þarf meiri hvatningu til sjálfstæðis, að þora að sleppa tökum og taka sér rými.“

Jafnrétti er ekki í höfn enn, en konur hafa verið að taka sér meira rými í samfélaginu í eina og hálfa öld. Í dag eru mun fleiri kvenkyns fyrirmyndir í samfélaginu sem stíga fram og ögra rótgróinni kynjamenningu, margir sigrar hafa unnist og margt neikvætt er horfið. Hins vegar verður því ekki neitað að umræðan um stöðu drengja og karlmanna hefur verið á undanhaldi. Drengja- og karlamenningin hefur lítið verið endurskoðuð.

„Auðvitað er ég ekki að segja að við séum komin alla leið en íslenskar konur hafa staðið sig frábærlega vel. Nú þurfa drengir og karlar að rísa upp og ræða sína stöðu. Karlar sem eru með ung börn og ná ekki að sinna börnum sínum nógu vel á unga aldri, og svo þegar börnin verða eldri þora þau síður að tala við pabba því að mamma var bara til staðar. Karlar sem eru líka beittir ofbeldi, karlar sem verða fyrir nauðgun, karlar sem lokast frekar inni með tilfinningar sínar og ræða síður sinn sálarháska. Karlar sem þora ekki að ræða sína stöðu. Þetta er mín tilfinning, mjög sterk,“ segir Margrét Pála.

Það sé sársaukafullt og kostnaðarsamt að vera sífellt að takast á við afleiðingar af samfélagi sem sinnir ekki börnum og ungmennum á besta mögulegan hátt. Rót vandans þurfi að skoða í upphafi, hjá börnum á leik- og grunnskólaaldri og þá sé nauðsynlegt að líta til kynjamunar.

„Það þarf vilja og þor til að brjóta aðeins upp skóladaginn og taka tillit til þess að kynin eru mismunandi. Við verðum að reyna að rífa okkur upp úr þessu gamla fari og kveikja neista hjá nemendum. Við erum ekki eins,“ segir Hermundur.

Við þurfum að laga kerfið að börnunum

Hermundur Sigmundsson, prófessor í lífeðlislegri sálfræði við Háskólann í Reykjavík og við Háskólann í Þrándheimi í Noregi, hefur barist fyrir bættum lestri meðal barna á Íslandi, þá sérstaklega hjá drengjum. Niðurstöður úr PISA-rannsókninni sem lögð var fyrir nemendur árið 2015 kom illa út fyrir íslenska nemendur og hallaði verulega á drengi. Ísland var í 35. sæti af 69 löndum og var því aftarlega á merinni. PISA-könnun var lögð fyrir nemendur aftur í fyrra og koma niðurstöður úr henni í haust. En hvað veldur þessum lestrar­örðugleikum?

„Ástæðurnar eru fjölþættar. Í Noregi höfum við verið að skoða það hvenær upphafið að vandamálinu verður og höfum við þá litið til barna í 1. bekk í grunnskóla. Þá skoðuðum við bókstafa- og hljóðakunnáttu og þar getum við séð hversu marga bókstafi börnin kunna, stóra og litla, og hversu mörg hljóð þau kunna og að bera stafina rétt fram. Við fundum að það er kynjamismunur á öllum þessum þáttum, þegar í 1. bekk,“ segir Hermundur. „Rannsóknir sýna að stúlkur byrja að babbla í kringum 10 mánaða aldurinn og það er talað meira við stelpur frá fæðingu. Þá erum við komin með erfðaþætti og umhverfisþætti. Þetta er því mjög flókið samspil.“

Hann segir það einnig hafa áhrif ef það er fátækt í fjölskyldunni, það hafi meiri afleiðingar en flestir geri sér grein fyrir. „Þetta höfum við verið að sjá þegar við skoðum rannsóknir. Eins ef drengir eiga einstæða foreldra þá er það líka erfiður þáttur. Strákar virðast vera viðkvæmari fyrir svona aðstæðum. Ein af ástæðunum er meira testóst­erón sem hefur áhrif á heilaþróun og er vísindalega sannað.“

Þegar Hermundur fór að skoða vandamálið nánar kom í ljós að drengir hafa minni áhuga á lestri og æfa lesturinn mun minna. Lykil­atriðið í öllum lesskilningi er að þjálfa sig sífellt í lestrinum. Ef drengir fá ekki þann stuðning og æfingu sem þeir þurfa geta þeir lent í vandræðum. „Í Svíþjóð og Noregi eru flottar kennslubækur í lestri sem hafa mismunandi erfiðleikastig. Það eru um 20 bækur á hverju stigi, sem eru 11 talsins, og það gefur okkur 220 bækur sem börnin geta valið um. Kennarinn finnur á hvaða stigi barnið er og um leið og fyrsta stigi er náð fer barnið yfir á stig tvö. Svona bækur finnast ekki á Íslandi, ekki með markvissum erfiðleikastigum.“

Hermundur lýsir því þegar sonur hans var í skóla í Noregi 7 ára gamall og las umræddar bækur. „Honum fannst svo áhugavert að lesa um strák sem datt á skautum og þurfti að fara á spítala, það blæddi úr honum og þetta þótti óttalega spennandi. Svo man ég eftir annarri bók sem var um köngulær með hárum og öll bókin var um þær og hvað þær átu og annað. Það er mismunandi hvað stúlkur velja og hvað drengir velja. En það er lykilatriði að reyna að fanga áhugann hjá börnum. Við verðum að hafa efni bóka spennandi,“ segir Hermundur.

Hreyfing í skólastund gæti breytt öllu

Drengir leika sér öðruvísi en stúlkur og segir Hermundur oft erfitt fyrir þá að sitja kyrra á skólabekk. „Það er oft mikill kraftur í drengjum og þeir sem eru virkilega orkumiklir eiga mjög erfitt með það. Við höfum fengið einn skóla, Flataskóla, með okkur í lið til að breyta þessu. Þar hefst dagurinn á hreyfingu. Við erum með rannsóknir erlendis sem sýna það að hreyfing í fyrsta tíma skóladagsins er gífurlega mikilvæg fyrir ró og einbeitingu í fjóra tíma á eftir,“ segir Hermundur. „Það þarf vilja og þor til að brjóta aðeins upp skóladaginn og taka tillit til þess að kynin eru mismunandi. Við verðum að reyna að rífa okkur upp úr þessu gamla fari og kveikja neista hjá nemendum. Við erum ekki eins.“

Þörf sé á því að mæta drengjum á annan hátt en hefðbundið skólakerfi bjóði upp á. Nauðsynlegt sé að spjalla meira við drengi frá fæðingu og sinna þeim þannig að þeir hafi áhuga á að læra, gera efnið áhugavert.

„Það eru margir frábærir kennarar með neista, góðir kennarar sem eru óhræddir við að prófa nýja hluti og ég treysti þeim alveg til að tækla þetta. Við þurfum að mæta börnum og laga kerfið að þeim. Aðlaga skólakerfið mismunandi þörfum drengja og stúlkna. Sumir þurfa þess ekki, en það eru margir sem þurfa þess og þá þarf að finna það sem viðkomandi þarf á að halda.“

„Það sem maður sér fyrir sér eru þessar helstu hindranir fyrir því í kerfinu að gera í alvörunni einhverjar breytingar til þess að geta lagað þessa stöðu sem allir eru að tala um að sé vond fyrir drengi,“ segir Sara Dögg.

Þverfagleg teymi hluti af lausn

Eitt af því sem myndi hjálpa til við að mæta stöðu drengja og barna almennt er þverfaglegt teymi sem starfar með börnum. Starfar á gólfinu eins og það er kallað. Þetta segir Sara Dögg Svanhildardóttir, formaður Samtaka sjálfstæðra skóla. Erfitt sé þó að hrinda hugmyndum í framkvæmd þó vissulega sé viljinn til staðar.

„Það sem maður sér fyrir sér eru þessar helstu hindranir fyrir því í kerfinu að gera í alvörunni einhverjar breytingar til þess að geta lagað þessa stöðu sem allir eru að tala um að sé vond fyrir drengi. Kerfið er rosalega þungt og það eru mjög margir sem myndu vilja gera annað og fara aðrar leiðir og myndu vilja breyta. En það eru líka margir sem hugsa bara með sér að þetta er það sem kerfið býður okkur upp á í dag og við gerum bara það besta úr því. Pínu vanmáttur gagnvart kerfinu og því það besta í stöðunni að gera það besta úr því sem er til staðar frekar en að gera einhverjar sviptingar og gjörbreyta sem er í rauninni það sem þarf að gera,“ segir Sara Dögg. 

„Það þarf að endurskipuleggja kerfið og við þurfum að gera það saman það er enginn einn sem tekur af skarið, brettir upp ermar og segir jæja. Helst þó þeir sem taka þá ákvörðun að fara sínar eigin leiðir og stofna sinn eiginn skóla og gera hlutina í alvörunni öðruvísi allt frá húsnæði og til kennsluhátta. En það eru bara svo ótrúlega, ótrúlega fáir sem komast þangað því ramminn er svo stífur og kerfið allt svo þungt. Við höfum talað mikið um þörfina fyrir breytingar og ekki síst núna undan farið ár í kjölfar evrópsku úttektarinna á innleiðingu menntunar án aðgreiningar í íslensku skólakerfi. Hverjar aðgerðinar verða sem lagðar verði til og hvort þær komist til framkvæmda verður spennandi að sjá. Þvi niðurstaðan einfaldlega að okkur skortir alla eftirfylgni og leiðir um hvernig á að framkvæma hlutina.

Ekki þurfi að bíða eftir sérfræðingum

Vandinn í kerfinu eins og það er núna, sé meðal annars að það vanti þverfagleg teymi sem starfar með börnunum. Það er það sem sjálfstæðu skólarnir hafa gengið fram í að gera.

„Það þarf kjark til þess að prófa aðra samsetningu og við höfum verið með þverfagleg teymi sem sinna ákveðnum hópum nemenda. Oft er það aðili með kennsluréttindi og svo aðilar með sálfræðimenntun og eða uppeldisfræðimenntun,“ segir Sara Dögg.

Hún hampar nýju frumvarpi sem senn verður lagt fram. Það miðar að því að það sé eitt leyfisbréf fyrir alla kennara sem hafa kennaramenntað sig og á hvaða skólastigi sem er. Þá geta kennarar haft meira frelsi til að flakka á milli skólastiga.

„Þannig er hægt að smíða sterk fagleg teymi í hvaða skóla sem er. Besta teymi sem ég hef verið í, allan minn starfsferil, var þegar ég fékk til dæmis tækifæri til þess að þróa samstarf leikskólakennara og grunnskólakennara saman með yngstu börnin í grunnskóla, frá 6-9 ára aldri. Þá ertu með ólíka styrkleika og þessir menntuðu einstaklingar vega hvorn annan upp og framkalla þessa töfra þetta extra sem við þurfum á að halda í skólakerfinu okkar.“

Sara Dögg segir það eitt það mikilvægasta við þverfagleg teymi sé að þá þurfi ekki að bíða eftir sérfræðingum út í bæ til að tækla vandamál sem upp koma. Þá sé hægt að leysa vandann strax.

Athugasemdir

Auglýsing
Auglýsing

Tengdar fréttir

Innlent

Foreldrar lykillinn að breyta líðan

Innlent

Samfélagið brást strákunum í myrkrinu

Innlent

Bóka­út­gef­endum blöskrar hljóð­bóka­sprenging

Auglýsing

Nýjast

Örlög Karadzic ráðast í dag

Á­rásar­maðurinn undir­búið árás á þriðja skot­markið

Lilja lítur fjarvistir alvarlegum augum

Hættir sem for­maður: „LÍV og VR hafa ekki átt sam­leið“

Vill að heims­byggðin berjist gegn ras­isma

Grunsamlegur maður kíkti inn í bifreiðar

Auglýsing