Kristinn Haukur Guðnason
Laugardagur 15. ágúst 2020
05.00 GMT

Aðspurður um æskuheimilið segir Egill Helgason, sjónvarps- og blaðamaður: „Ég ólst upp á Ásvallagötunni, í yndislegu hverfi. Ég geng þar oft um, dálítið nostalgískur, og finnst eins og ég hafi alist upp í paradís. Pabbi og mamma voru bæði háskólafólk, en hverfið var mjög blandað. Það er dálítið öðruvísi í dag þegar það hefur orðið óþarflega eftirsótt hjá ríku fólki. Fullmikill snobbarabragur yfir því.“

Þau bjuggu í húsi sem afi hans og amma keyptu þegar þau komu heim úr kristniboðsstarfi í Kína, skömmu fyrir stríð. Fjölskylda Egils bjó á miðhæðinni en móðursystir hans og maður hennar í kjallaranum. Börnin í húsinu voru Egill og Halla systir hans, sem er þremur árum yngri, og tveir frændur þeirra. „Þetta var sannkallað fjölskylduhús – systir mín býr þar enn og mamma er tiltölulega nýflutt úr því yfir á Grund,“ segir hann.

Sofnar ekki nema hann lesi

En hvernig barn varst þú?

„Ég var ansi fyrirferðarmikill og hávær sem drengur,“ segir Egill. „Það mátti heyra í mér fyrir horn. Kári Stefánsson bjó rétt hjá, dálítið eldri en ég, hann tjáði mér einhvern tíma að móðir hans hefði sagt að eitthvað hlyti að verða úr dreng sem væri svona mikið að gerast í kringum. Vinir mínir gerðu grín að mér og kölluðu mig foringjann. Ég hafði forystuhæfileika þá líklega, en missti þá síðar á ævinni. Nú á ég bara nóg með sjálfan mig.“

Egill stundaði íþróttir af miklum móð í æsku, fótbolta, handbolta, badminton, borðtennis og tennis. Hann var duglegur í námi fyrst á ævinni en missti síðan áhugann. „En ég las alltaf reiðinnar ósköp, las upp bókasafnið á Hofsvallagötunni og er ennþá lesandi. Get ekki farið að sofa nema ég lesi,“ segir Egill. „Ég aflaði mér hins vegar ekki nægrar skólamenntunar – hún hefði alveg mátt vera meiri.“

Leiðin lá í Menntaskólann í Reykjavík en Egill rakst illa í skóla. „Guðni, rektor MR, var mér velviljaður en sagði að hann hefði aldrei hitt jafn sérvitran nemanda. Svo varð ég blaðamaður kornungur, ekki nema 21 árs. Ég hafði aldrei stefnt þangað, lenti í blaðamennsku og hef ekki losnað síðan.“

Unglingurinn í hópnum

Egill lýsir því hvernig þetta gerðist og þessum upphafsárum hans í blaðamennsku á níunda áratugnum. „Illugi Jökulsson, bekkjarbróðir minn og vinur, fékk mig til að koma með sér að skrifa Helgarblað Tímans. Það var dálítið undarleg hugmynd, Framsóknarmenn sem buðu þessum ungu skóladropp­átum að skrifa ofan í sig helgarlesefni. En blaðið varð dálítið költblað hérna í Reykjavík – og svo heyrði ég ekki mikið kvart í bændum,“ segir hann. „Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri ólst upp í sveit og sagði mér einhvern tíma að hann hefði beðið með óþreyju eftir hverju blaði og litið á það sem fjársjóð.“

Á þessum tíma komu flokksblöðin ennþá út, Alþýðublaðið, Þjóðviljinn og Tíminn, og Morgunblaðið sem gnæfði yfir með sína miklu útbreiðslu. „Ég var samt alltaf frekar á jaðrinum. Sótti einu sinni um vinnu á Mogganum, talaði við Styrmi sem sagði við mig: „Egill, langar þig nokkuð að vinna á Morgunblaðinu?“ Ég var lengi viðloðandi Helgarpóstinn sem var ótrúlega merkilegt og nýstárlegt blað á þeim tíma, nútímalegt og frjálslegt,“ segir Egill.

Hann starfaði með fjölmörgum blaðamönnum og ritstjórum sem hann lýsir sem ógleymanlegum. Á Tímanum nefnir hann Pál Magnússon, Agnesi Bragadóttur og Elías Snæland Jónsson. „Og Tíma-Tóti, Þórarinn Þórarinsson, var þar enn og skrifaði leiðara með lindarpenna,“ segir hann. Á Helgarpóstinum voru það Árni Þórarinsson, Ingólfur Margeirsson, Halldór Halldórsson, Hildur Finnsdóttir, Magnea J. Matthíasdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Jóhanna Sveinsdóttir. Steinunn Sigurðardóttir leit einnig við og dálkahöfundunum líkir hann við landslið. En þar voru Jón Baldvin Hannibalsson, Sigurður Pálsson, Sigríður Halldórsdóttir, Guðbergur Bergsson og fleiri.

egill helgason 03.jpg

Egill var alltaf unglingurinn á ritstjórnarskrifstofunni.

„Svo kom Gunnar Smári til sögunnar, við áttum samfylgd í nokkurn tíma, hún var ekki alltaf snurðulaus, en ég held að megi segja að milli okkar sé ætíð einhver þráður,“ segir Egill. „En framan af var ég yfirleitt unglingurinn í hópnum, langyngstur, kannski er það ástæðan fyrir því að mér finnst ég ennþá vera yngri en vinnufélagar sem eru jafnvel talsvert yngri en ég.“

Egill segir að kerfið hafi verið ágætt að mörgu leyti. Fólk ólst upp á blöðunum en sérstakir menn hafi verið í hinum pólitísku skrifum. Unga fólkið lærði til verka og óvanar manneskjur voru til dæmis ekki sendar beint í sjónvarpsfréttir. „Mér finnst samt líklegt að ég sé eini maðurinn sem hefur bæði skrifað leiðara í Tímann og Alþýðublaðið,“ segir hann.

Ekki alltaf friður

Egill er fyrst og fremst þekktur sem sjónvarpsmaður auk þess að skrifa eitt langlífasta blogg landsins. Hann segist hafa slysast inn í sjónvarpið rétt eins og blöðin. „Það mætti halda að ég hafi verið hálf meðvitundarlaus um feril minn,“ segir Egill. „Vinur minn Guðbergur Davíðsson kvikmyndagerðarmaður ber algjörlega ábyrgð á því. Fyrst fékk hann mig til að gera með sér röð sjónvarpsþátta sem voru sýndir á RÚV og fjölluðu um þjóðarkar­akter Íslendinga frá ýmsum hliðum en síðar var það hann sem dró mig inn á Skjá einn til að stjórna umræðuþáttunum sem fengu nafnið Silfur Egils. Áður hafði ég skrifað pistla í Alþýðublaðið undir því nafni.“

Ekki leið á löngu uns þættirnir slógu í gegn, enda umræðan oft frjálslegri og óþvingaðri en tíðkaðist í sjónvarpinu. Egill fékk til sín fólk sem var ekki reglulegir gestir í sjónvarpsþáttum. Þátturinn var verðlaunaður með Eddu strax á fyrsta ári. „Þetta var brjálæðislega skemmtilegur tími. Fullt af ungu fólki, fullt af hugmyndum, rými til að skapa og framkvæma. Þegar Skjárinn kom til sögunnar varð blómaskeið í íslensku sjónvarpi því hinar stöðvarnar fengu ærlegt spark i rassinn,“ segir Egill.

Gekk þetta alltaf snurðulaust fyrir sig?

„Nei, það var ekki alltaf friður, fjarri því,“ segir Egill. „Bak við stöðina voru aðilar sem voru lítt sáttir við mig og það endaði með því að ég var látinn fara. Þá tók Sigurður G. Guðjónsson þáttinn upp á arma sína og setti hann á dagskrá Stöðvar 2. Þar var hann í fjögur ár – þá var Jón Ásgeir búinn að eignast Stöð 2. Páll Magnússon var svo nýorðinn útvarpsstjóri og hafði samband við mig og Silfrið fór yfir á RÚV. Ég held það sé dálítið óvenjulegt að sami þátturinn hafi verið á dagskrá þriggja sjónvarpsstöðva.“

Þrátt fyrir velgengnina í sjónvarpi segist Egill líta á sig fyrst og fremst sem skrifandi blaðamann. Honum líði illa ef hann skrifi ekki eitthvað daglega. Bloggið sem miðill hafi átt vel við hann og hann greip þann bolta strax á fyrstu árum internetsins.

„Ég bloggaði í 20 ár nánast samfellt, alveg þangað til í vor. Sem stendur hef ég engan vettvang fyrir það, þannig að ég skrifa óþarflega mikið á Facebook, bara af þessari skriftarþörf minni, en mér er illa við að vera húskarl hjá Zuckerberg. Kannski ætti ég að skrifa bók, en ég hef ekki alveg eirð í mér til þess.“

Silfur Egils, eða Silfrið, á 20 ára afmæli á þessu ári og bókmenntaþátturinn Kiljan 13 ára. En Agli þykir sú vinna ekki síður ánægjuleg, og þá sérstaklega gerð innslaga sem krefjast þess að ferðast sé út fyrir borgarmörkin. „Svo hef ég gert lengri þætti og þeir veita manni mesta fullnægju, Vesturfaraþættina, Steinsteypuöldina, Kaupmannahöfn – höfuðborg Íslands og síðast Siglufjarðarþættina. Ég var afar glaður yfir móttökunum vegna þeirra – enda lá að baki mjög mikil vinna,“ segir hann.

Máttur málamiðlana

Sem þáttarstjórnanda í stærsta stjórnmálaumræðuþætti landsins hafa Agli margsinnis verið gerðar upp pólitískar skoðanir. „Ég hef verið vændur um að vera hitt og þetta: Framsóknarmaður, bölvað íhald og kommúnisti,“ segir hann. „Ég var í sundi úti á Nesi í fyrra, ætlaði í pottinn og þá óð upp úr honum maður sem æpti hástöfum að hann ætlaði sko ekki að deila potti með kommúnista. Rauk við svo búið í sturtu.“

Hvað stjórnmálaskoðanir varðar segist Egill heldur miðjusækinn og trúa á mátt málamiðlana. Í störfum sínum reyni hann ávallt að vera sanngjarn og kannski einum of. „Mér fer yfirleitt að þykja smá vænt um allt fólk sem ég hef dregið í sjónvarpssal og situr þar fyrir framan mig. Kannski er ég full meðvirkur að eðlisfari eða of kurteis. Ég er ekki sérlega dómharður og frekar gjarn á að
skima eftir því góða í fólki.“

Hefur þú starfað í flokki?

„Nei, ég hef aldrei verið í flokkapólitík. Ég er mjög lélegur í hópum, er hálfgerður einfari, og leiðist á fundum. Ég var í smátíma skráður í Alþýðuflokkinn á tíma Jóns Baldvins og svo skráði Andrés vinur minn Magnússon mig einu sinni í Heimdall. Ég er ekki viss um að við höfum verið allsgáðir þá,“ segir Egill. „Ég hef stundum hugleitt að það gæti verið forvitnilegt að sitja á Alþingi, en óttast miklar fundasetur. Og svo er spurning hverju maður fengi áorkað þar inni. Þyrfti maður að lúta ströngum flokksaga – það ætti ekki vel við mig. Ég veit heldur ekki hvaða flokk ég ætti að fara í.“

egill helgason 01.jpg

Grikkland hefur verið annað heimili Egils og fjölskyldu en nú getur hann ekki heimsótt landið.

Giftust á grískri eyju

Egill er giftur Sigurveigu Káradóttur matreiðslumanni og eiganda Matarkistunnar. Saman eiga þau soninn Kára sem hefur vakið athygli sem píanóleikari.

„Við Sigurveig kynntumst bara á krá í Reykjavík. Það er nú ekki flóknara en það,“ segir Egill spurður um hvernig þau kynntust. „Við eignuðumst svo hann Kára og giftum okkur í Grikklandi, á eyjunni Folegandros þangað sem við förum hvert ár.“

Þeir sem hafa lesið bloggsíðu Egils vita að Grikkland er í miklum metum hjá honum og hann heimsækir landið reglulega. Faraldurinn hefur hins vegar sett strik í reikninginn og er þetta ár í fyrsta sinn í hálfan aldarfjórðung sem hann fer ekki þangað. „Held ég megi segja að það sé mitt annað heimaland. Ég á marga vini þar en það er of snemmt að spyrja hvort ég setjist þar að í ellinni. Folegandros er reyndar hálfgert rokrassgat á vetrum,“ segir hann spurður hvort stefnan sé sett á að flytja þangað einhvern daginn.

Fjölskyldan hefur einnig dvalið mikið í Bandaríkjunum vegna tónlistarnáms Kára. En hann hefur fengið viðurkenningar og styrki til að fara þangað á námskeið. Árið 2018 hlaut hann hvatningarverðlaun samtaka tónskálda í Bandaríkjunum, ASCAP, þá 16 ára gamall. Hann lýkur framhaldsprófi í klassískum og djasspíanóleik í vetur en semur einnig tónlist og útsetur. Egill segir að það sé meira í ætt við dægurtónlist og Kári þurfi að fara að komast í almennilegt stúdíó. „Maður fylgist stundum undrandi með, hann hefur til dæmis einstaka gáfu til að impróvísera í alls kyns tónlistarformum. Ég veit ekki hvar drengurinn finnur þessa dýpt – varla frá mér sem hef frekar flotið á yfirborðinu allt mitt líf, vitandi lítið um marga hluti. Kannski frá móður sinni sem hefur ótrúlega frjótt ímyndunarafl. Ég er miklu hversdagslegri persónuleiki en þau bæði,“ segir Egill.

Leitaði skjóls í of mikilli vinnu

Í vor opnaði Egill sig um baráttu sína við kvíða og þunglyndi. Hann segir að þessir vágestir hafi alltaf blundað í honum og lýsi sér stundum í frekar lágu sjálfsmati. Honum hafi hins vegar oft tekist að breiða yfir þetta með því að vera glaður í bragði út á við.

„Þetta fór að ágerast hjá mér fyrir svona fjórum árum, en það var í fyrravor að ég upplifði alvarleg kvíðaköst,“ segir hann. „Maður tekst á við þetta, lyf hjálpa, hugleiðsla, tímar hjá sálfræðingum, göngutúrar við sjóinn. En þetta er lúmskt og læðist aftan að manni þegar minnst varir. Maður festist í þráhyggjukenndum hugsunum – bak við mann er fortíð sem virkar óbærilega þung, full af eftirsjá en fyrir framan skelfing óviss framtíð. Maður týnir núinu þar sem er sagt að hamingjuna sé helst að finna. Svo hættir maður að geta sofið, vaknar á nóttinni og hinar þungu hugsanir troða sér strax fram.“

Egill segist líða ágætlega á þessari stundu en að það sé ekki ávísun á að svo verði út allt árið. Faraldurinn og áhrif hans hafi vissulega áhrif á geðheilbrigði.

„Mér finnst sjálfsagt að tala um þetta. Samt er ég ekki maður sem er gjarn á að bera tilfinningar sínar á torg, er líklega frekar dulur og ekkert sérlega hreinskilinn. En af hverju ætti það að vera feimnismál? Ég er bara svona. Ég hef neyðst til að horfast í augu við það síðustu misserin – held ég hafi um tíma leitað skjóls undan kvíðanum og þunglyndinu í alltof mikilli vinnu. Fannst um tíma eins og hún væri upphaf og endir alls – og að maður þyrfti helst stöðugt að vera að og í sviðsljósinu. Mætti aldrei missa úr þátt. En lykillinn að nokkuð stöðugri lífshamingju er ekki þar.“

egill helgason 06.jpg

Egill segist hafa haft slæma tilfinningu þegar hann heyrði af uppgangi faraldursins í Kína.

Birgðu sig upp af mat og lyfjum

Egill segist hafa haft vonda tilfinningu gagnvart farsóttinni sem síðar fékk heitið COVID-19 um leið og hann las fréttir um uppgang hennar í Kína. Taldi hann að þarna væri á ferðinni veira sem yrði ekki stöðvuð.

„Í febrúar keypti ég frystikistu í fyrsta sinn á ævinni og við birgðum okkur upp af mat og lyfjum. Það var í fyrsta sinn sem ég hef búið mig undir að loka mig af. Sem betur fer reyndist pestin ekki jafn skæð og til dæmis Spænska veikin, en maður þarf samt að beita öllum ráðum til að smitast ekki,“ segir hann. „Það er ekki bara dauðinn sem maður óttast, og veikindi manns nánustu, heldur líka langvarandi afleiðingar sóttarinnar.“

Hann er líka á þeirri skoðun að einungis harðar aðgerðir dugi til þess að veikin berist ekki til landsins að utan. Að valið standi um að hafa landamærin opin eins og nú er eða að eiga nokkuð eðlilegt líf í vetur, hvað varðar skólastarf, íþróttir, menningu og félagslíf. „Ég veit að mörgum vinum mínum finnst ég vera óttalegur tuðari, óttaslegið gamalmenni, en mér sýnist að nú séu æ fleiri að komast á mína skoðun. Þetta er svipað því og Gylfi Zöega hefur sýnt fram á með hagfræðilegum rökum,“ segir hann. „Og ég er dálítið þreyttur á frasanum „að lifa með veirunni“. Ef landamærin eru opin og smit berst stöðugt inn í landið, þýðir það þá að þeir sem eru viðkvæmir séu í einhvers konar stofufangelsi? Þetta er ansi stór hluti þjóðarinnar. Mér hafa fundist skilaboðin vera ansi loðin undanfarið, en mér sýnist að ákvarðanir ríkisstjórnarinnar og sóttvarnalæknis frá því í gær séu mjög skynsamlegar.“

Egill ferðaðist um Ísland fyrri hluta sumars eins og margir Íslendingar og naut þess innilega. Hann segist þó hafa verið hikandi við að ferðast eftir að faraldurinn blossaði upp að nýju og hafa eytt mun minni peningum í ferðalög en hann hafði ráðgert.

Heldur þú að faraldurinn breyti öllu til frambúðar?

„Ýmislegt mætti auðvitað breytast. Hrunið breytti kannski ekki svo miklu – við tókum bara nýjan hring í æðislegri efnishyggju og neyslu. Í kóvíd höfum við þurft að hyggja aðeins að smærri hlutum, við hjónin fórum að rækta grænmeti til dæmis. Að sumu leyti hefur verið huggulegt að nánast hjúfra sig með fjölskyldunni. Fólk þarf ekki tíu utanlandsferðir á ári, borgarferðir, fótboltaferðir, skíðaferðir, ferðir á fundi. En ég er samt ekki viss um að það breytist mikið til langframa – það ræðst væntanlega af lengd pestarinnar og kreppunni sem henni fylgir. Eins og staðan er ætti maður kannski frekar að lifa bara frá degi til dags og reyna að finna hamingju í núinu en að hugsa svo langt.“

Athugasemdir