Af­staða, fé­lag fanga á Íslandi, hefur lagt til að stefnu­breyting verði gerð í fangelsis­málum er­lendra ríkis­borgara, sem af­plána dóma sína í ís­lenskum fangelsum. Fé­lagið vill að út­lenskir fangar af­pláni fangelsis­dóma sína frekar í heima­landi sínu; þeim fylgi nú gríðar­legur kostnaður og er gert hærra undir höfði í kerfinu en ís­lenskum föngum.

Guð­mundur Ingi Þór­odds­son, for­maður Af­stöðu, birti grein um málið á fretta­bladid.is í kvöld. Hann segir fé­lagið sannar­lega vera hags­muna­fé­lag allra þeirra fanga sem af­plána dóma í ís­lenskum fangelsum og því geri hann sér grein fyrir því að þessi af­staða fé­lagsins kunni að vera um­deild.

Fá reynslulausn fyrr en Íslendingar


„Aftur á móti leita í­trekað til fé­lagsins ís­­lenskir ríkis­­borgarar í fangelsunum sem kvarta undan því að út­­lenskum föngum er gert hærra undir höfði. Hefðin er nefni­­lega þannig að út­­lenskir fangar fá nærri undan­­tekningar­­laust reynslu­­lausn eftir að hafa af­­plánað helming dóms síns, óháð brota­­flokki, og er þeim í kjöl­farið vísað úr landi þar sem þeir geta um frjálst höfuð strokið,“ skrifar Guð­mundur. Ís­lenskir fangar fá hins vegar flestir ekki reynslu­lausn fyrr en eftir að hafa af­plánað tvo þriðju hluta dóms síns.

Hann segir þetta mis­rétti mögu­lega hafa átt rétt á sér áður fyrr en rök­stuðningur fyrir því hafi verið sá að er­lendir fangar hefðu ekki sömu réttindi og Ís­lendingar, það er dags­leyfi, af­plánun í opnum fangelsum, að stunda vinnu utan fangelsa og að fara á Vernd. Þá hafi verið borið við að það væri mun þung­bærara fyrir út­lendinga að af­plána á Ís­landi en í heima­landinu vegna fjar­lægðar frá fjöl­skyldum sínum.

Litla-Hraun er stærsta fangelsi landsins.
Fréttablaðið/Einar Ólason

„Þetta er allt saman breytt í dag. Er­­lendir ríkis­­borgarar í ís­­lenskum fangelsum hljóta ná­­kvæm­­lega sömu réttindi og Ís­­lendingar auk þess sem raf­­ræn sam­­skipti stytta leiðina til fjöl­­skyldu og vina í heima­landinu,“ skrifar Guð­mundur.

Hann segir að hlut­fall er­lendra fanga í ís­lenskum fangelsum sé mikið: „Hlut­fallið er breyti­legt en ó­var­legt er að á­ætla að það sé um tuttugu prósent á hverjum tíma.“ Þeir sækist fæstir eftir því að af­plána dómana í heima­löndum sínum, enda sé fangelsis­kerfið á Ís­landi langt um betra en gengur og gerist í fá­tækari löndum.

Sparnaður og meira pláss


„Af­­staða hefur ekki sett þetta mál á oddinn vegna þess að til­­hneigingin er sú að af­­nema réttindi miklu frekar en að veita þau fleirum. Því grunar fé­lagið að í stað þess að Ís­­lendingar fái reynslu­­lausn eftir af­­plánun helmings muni út­­lendingum vera gert að af­­plána lengur,“ segir Guð­mundur.

Af­staða leggur nú til að stefnu­breyting verði gerð í þessum málum og teknar verði upp við­ræður við þau ríki Austur-Evrópu, sem flestir er­lendir fangar koma frá. Svipaður samningur og Danir hafa þegar gert við þau lönd verði gerður, sem feli í sér heimild til að senda er­lenda ríkis­borgara til heima­lands síns um leið og endan­legur dómur hefur fallið í máli þeirra.

„Mat Af­­stöðu er að þetta fyrir­­komu­lag myndi leiða til gríðar­­legs sparnaðar í fangelsis­­kerfinu, plássum myndi snar­fjölga og þar með yrði bið­listinn úr sögunni, ró­­legra yrði í fangelsum landsins, tengsla­­myndunum við brota­­menn eða er­­lend glæpa­­gengi fækkar og ef­­laust yrði minna um það að fólk yrði sent til Ís­lands í þeim eina til­­­gangi að brjóta af sér,“ skrifar hann.

„Þar að auki yrði þetta til þess að bæta endur­­hæfingu í ís­­lenskum fangelsum og þar skila betra fólki út í sam­­fé­lagið að nýju.“