Móðirin vill ekki koma fram undir nafni til að vernda dóttur sína sem er á unglingsaldri. Þær mæðgur fóru á sínum tíma með málið fyrir dóm og kom þá í ljós að það var fyrnt en kynferðisbrotamál fyrndust þá á fimm árum, jafn löngum tíma og leið frá því að atburðurinn átti sér stað og dóttir hennar opnaði sig um reynslu sína. Árið 2007, var almennum hegningarlögum um kynferðisbrot breytt þannig að í mörgum tilfellum fyrnast þau ekki.


„Ég skil í dag fólk sem treystir sér ekki í þennan slag, er ekki nógu sterkt. Ég tel mér það til tekna að ég er nógu sterk og réttlætiskennd mín nægilega rík að ég gat bara ekki látið þetta mál fara forgörðum. Barnsins míns vegna. Og allra hinna barnanna.

Ég finn þegar ég tala um þetta að ég fyllist orku því mér finnst ég þurfa að passa öll börnin. Það finnst mér ég gera með því að tala um þetta og minna foreldra á að tala við börnin sín og opna eyrun. Þetta gerist alls staðar, það eru engir útvaldir, við erum öll í valinu og það er bara spurning hver verður fyrir valinu,“ útskýrir móðirin sem vill leggja enn meiri áherslu á forvarnarstarfið og að fólk þekki táknin og geti lesið í þau. „Maður á ekkert að treysta öllum. Af hverju ætti maður að treysta öllum?“

„Ég skil í dag fólk sem treystir sér ekki í þennan slag, er ekki nógu sterkt."

Oftar en ekki er þetta innan fjölskyldu eða mjög nálægt fjölskyldunni. Fólkið sem maður vill treysta sem best fyrir börnum sínum,“ útskýrir móðirin. „Þessi aðili sem braut á dóttur minni var mikið inni á heimilinu og umgekkst börnin mín mikið.


Var alltaf á varðbergi


Hún segir teiknin hafa verið uppi á borðinu en maðurinn hafi notað ósæmilegt orðalag við eldri börn hennar. „Hann hafði þannig gefið í skyn hvernig maður hann var en ég reiknaði það ekki rétt að yngsta barnið væri í hættu. Ég tók hann á teppið og sagði honum að slík framkoma væri ekki í lagi og ekki boðleg. Ég var alltaf á varðbergi en þó greinilega ekki nægilega vökul.“

„Hann hafði þannig gefið í skyn hvernig maður hann var en ég reiknaði það ekki rétt að yngsta barnið væri í hættu."

Sjálf segist hún hafa orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi sem barn, þeirri reynslu sagði hún ekki frá fyrr en þrjátíu árum síðar. Reynslan markaði djúp spor og varð til þess að hún hefur alltaf verið dugleg að ræða við börnin sín um mörk og fræða þau um hvað sé rétt og rangt í þessum efnum. Hennar eigin reynsla varð einnig til þess að hún taldi sig vita hvað hefði gerst þegar yngsta dóttir hennar fór að sýna af sér óeðlilega hegðun um fimm ára aldur.
„Ég var alltaf með þessa umræðu opna á heimilinu. Alla þessa punkta sem voru mjög vakandi í mér. Þrátt fyrir það sagði hún mér ekki frá því hvað hafði komið fyrir hana fyrr en fimm árum síðar. Þegar hún var orðin tíu ára gömul.“

Reiðiköst og óöryggi

Aðspurð hvers lags breytingum á hegðun hún hafi tekið eftir þá fimm ára gamalli dóttur sinni svarar hún:

„Hún sýndi hegðun sem ég tengdi sjálf við og var ekki hægt að tengja við neitt annað en að eitthvað hefði komið fyrir. En ég fékk ekkert upp úr henni, alveg sama hvaða leið ég reyndi að fara, hún var þögul sem gröfin.“ Móðirin tengdi við reiðiköst, óánægju og óöryggi, í ljósi eigin reynslu af kynferðisofbeldi.

Móðirin kannaðist við hegðunarbreytingar sem urðu á dóttur hennar enda hafði hún sjálf orðið fyrir kynferðisofbeldi sem barn. Hún vill að við lærum að þekkja þau merki. Fréttablaðið/Getty

„Eitt sinn þegar við vorum búnar að vera einar lengi og njóta okkar tíma, án truflana, þá gerðist það að dóttir mín opnaði sig og það var eins og flóðagáttir hafi opnast og fyrirstaðan var engin.

Fyrir guðs mildi brást ég rétt við. Ég hlustaði á hana og sagði henni að ég heyrði hvað hún væri að segja, leyfði henni bara að tala. Ég sagðist trúa henni og passaði mig á að útskýra ekki né tala heldur leyfði henni bara að fá sinn tíma. Eða í raun þurfti ég ekki að passa mig, heldur varð vanmátturinn algjör og ég dvaldi í honum lengi vel.“

„Ég sagðist trúa henni og passaði mig á að útskýra ekki né tala heldur leyfði henni bara að fá sinn tíma."

Hún segir það hafa verið magnað að sjá hvaða áhrif það hafi haft á barnið að segja frá.

„Umbreytingin á einu barni á svo stuttum tíma var með ólíkindum að horfa á,“ segir hún og ræður ekki við tárin. „Það er oft talað um að létta fargi af fólki. Það hreinlega holdgerðist. Síðan þá hefur þetta barn verið allt annað barn. Þarna byrjaði breytingin sem hefur svo stöðugt haldið áfram. Hún hefur blómstrað.“

Hún segist strax hafa gert dótturinni grein fyrir því að hún vildi að gerandinn svaraði fyrir sakir sínar. Hún myndi þó ekkert aðhafast án hennar samþykkis.

„Hún samþykkti það og bað mig líka að tala við föður sinn, hún treysti sér ekki í það,“ útskýrir móðirin.

„Þetta er ofboðslegt högg og þegar ég horfi til baka sé ég að þetta var enn stærra áfall en ég gerði mér grein fyrir þá. Getur maður einhvern tíma verið tilbúinn að taka á móti svona upplýsingum? Ég held ekki. En ég þarf að takast á við þetta með barninu mínu og hjálpa því í gegnum ferlið. Ég þarf líka að sættast við sjálfa mig , því það var ég sem klikkaði. Af hverju kom ég ekki í veg fyrir þetta og af hverju þetta og hitt?

„Ég þarf líka að sættast við sjálfa mig, því það var ég sem klikkaði.

Slíkar spurningar koma sífellt upp og jafnvel enn meira hjá mér sem vissi hverjar afleiðingar slíks ofbeldis eru. Ég hreinlega lamaðist.

Eftir að daglegt líf tók við eftir okkar sæludaga sem breyttust á síðustu metrunum í martröð tók það mig viku að manna mig upp í að eiga samtalið við pabba hennar. Ég kom mér ekki af stað í neitt og gat ekki einu sinni orðað þetta við nánustu vinkonur mínar í mjög langan tíma, mánuðir liðu.“

Kynfræðsla hluti uppeldisins


Hún segir mikilvægt að foreldrar fræði börn sín um eðlileg mörk í kynlífi.

„Sú fræðsla verður að byrja nokkuð snemma, allavega um það leyti sem kynþroskinn fer af stað. Kynfræðsla hefur alltaf farið fram á mínu heimili og það þarf að taka hana þar. Það er partur af uppeldinu.“

Aðspurð hvers vegna hún sjálf hafi beðið í þrjá áratugi með að segja frá sinni reynslu svarar hún;

„Ég fékk alltaf á tilfinninguna að það þýddi ekkert að segja því enginn myndi trúa mér. Dóttir mín vissi aftur á móti að hún gæti sagt mömmu sinni og hún myndi trúa henni. Allt hefur þetta áhrif og því opnari sem þessi umræða er, því meiri líkur eru á að gerendur þori ekki að fara af stað.

Það er svo mikilvægt að innræta börnunum að það sé hægt að koma til mömmu og pabba og segja þeim, hversu erfitt sem það er,“ segir hún og leggur áherslu á að hefja þessa umræðu um leið og hægt er. Byrja strax.

Móðirin bendir á að börn séu alls ekki í stakk búin að greina frá kynferðisobeldi. Þau viti ekki hvernig þau eigi að biðja um hjálp og jafnvel ekki að þau geti beðið um hana. Fréttablaðið/Getty

„Ég spyr, hversu mörg fórnarlömb meðal barna fá aldrei hjálp? Börn eru alls ekki í stakk búin að greina frá kynferðisofbeldi þvi þau vita ekki hvernig þau eiga að biðja um hjálp og jafnvel vita ekki að þau geta beðið um hana.

„Ég þakka því að ég hafði alltaf talað opinskátt um þetta, að þetta varð ekki lengra ferli, ekki hálf ævin eins og hjá mér sjálfri. Hugsaðu þér að ég hefði aldrei talað um þetta? Þá hefði hún kannski aldrei sagt frá þessu.

Það er svo gríðalega mikilvægt fyrir foreldra og forráðamenn barna að læra að þekkja merki um kynferðisofbeldi og kunna að bregðast við þeim á viðeigandi og rétta hátt, geta rætt málefnið þannig að börnin fyllist trausti til foreldra ef eitthvað bjátar á þannig að þau geti sagt frá. Best af öllu er þó í öllum tilfellum að fyrirbyggja kynferðisofbeldi.“

Nýta sára reynslu til góðs

Móðirin segist hafa leitað faglegrar aðstoðar fyrir þær báðar. „Þetta verður svo stórt og fyrirferðarmikið í manni að maður hvorki heyrir né sér.“

„Ég fór á námskeiðið Verndarar barna hjá Barnaheill en ég brenn fyrir essu málefni.“ Námskeiðið er fræðsla í forvörnum og viðbrögðum við kynferðisofbeldi á börnum.

Markmiðið er að veita fullorðnu fólki öfluga fræðslu og markvissa þjálfun í að fyrirbyggja, þekkja og bregðast við kynferðisofbeldi af festu og ábyrgð. „Svo var ég að klára leiðbeinendanámskeið hjá þeim. Þetta er eitthvað sem ég get lagt til samfélagsins.“

„Þetta verður svo stórt og fyrirferðarmikið í manni að maður hvorki heyrir né sér.“

Nokkur ár eru liðin frá því að málaferlum lauk og viðurkennir móðirin að það hafi reynt á dótturina að komast að því að málið væri fyrnt, henni hafi sárnað að fara í gegnum allt ferlið til þess eins að komast að þeirri niðurstöðu. Hún sé þó á góðum stað í dag og hafi unnið vel úr erfiðri reynslu með góðri hjálp.

„Við eigum þessa umræðu eins oft og hún hefur þörf fyrir. Ég ýti ekki á það. Hún á fjölskyldu sem hefur stutt hana í gegnum þetta ferli. Hún hefur komið vel út úr þessu og er að eflast og þroskast. Hún losnar aldrei við lífsreynsluna en er vonandi að ná að nýta sér hana til góðs. Það er mikið gleðiefni að hún ætlar ekki að festast í fortíðinni heldur nýta reynsluna áfram,“ segir hún að lokum.

Móðirin vildi segja sögu þeirra mæðgna til að vekja foreldra til umhugsunar, hún segist ekki geta annað en haldið áfram baráttunni fyrir börnin sín og önnur börn, eða eins og hún segir: „Ljónynjan fæðist um leið og fyrsta barnið kemur í heiminn.“

„Ljónynjan fæðist um leið og fyrsta barnið kemur í heiminn.“

Staldraðu við

Barnaheill stendur fyrir landssöfnun sem lýkur á mánudag. Söfnunin í ár ber heitið ,,Staldraðu við. Með þinni hjálp getum við verndað börn” og rennur allur ágóði af sölunni í forvarnafræðslu Verndara barna.

Barnaheill hvetja einstaklinga og félagasamtök til að taka þátt í að gera Ísland að betri stað fyrir börn og fjölskyldur þeirra. Það er hægt að gera með því að staldra aðeins við og athuga hvar hægt er að sækja sér þekkingu og komast að því hvaða bjargir eru til staðar til að vernda börn. Í sameiningu getum við stuðlað að góðri félagslegri og tilfinningalegri líðan barna og komið í veg fyrir ofbeldi innan fjölskyldna og samfélagsins alls.

Hægt er að styrkja átakið í gegnum vefverslun Barnaheilla; barnaheill.is

Foreldrar sem fá stuðning betur settir

Sigríður Björnsdóttir verkefnastjóri innlendra verkefna hjá Barnaheillum segir þá foreldra sem fái stuðning betur setta til að hlú að börnum sínum.

Sigríður Björnsdóttir verkefnastjóri innlendra verkefna hjá Barnaheillum segir þá foreldra sem fái stuðning betur setta til að hlú að börnum sínum. Mynd/Aðsend

„Við bjóðum upp á fræðslukvöld undir leiðsögn fagaðila sem er ætlað að efla foreldra til að takast á við það að eiga barn sem hefur verið beitt kynferðisofbeldi. Með verkefninu vilja Barnaheill mæta þörf og einnig vinna að forvörnum gegn ofbeldi á börnum. Foreldrar sem fá stuðning eru betur settir til að hlúa að börnum sínum.“

Hún segir að ef um kærumál sé að ræða sé málum vísað í farveg hjá lögreglu og barnavernd. „Þar eru sérfræðingar sem aðstoða börn við að vinna úr slíkum málum og er foreldrum vísað á þá aðila sem vinna með börnum.“

Sigríður segir aðsóknina á námskeiðin hafa verið góð og stofnanir og skólar séu að auka við fræðslu gegn kynferðisofbeldi á börnum.

„Starfsfólk er tilbúið að læra að þekkja merki sem vekja grun um slíkt ofbeldi til að hjálpa börnum. Við vitum að það geta verið þung skref að horfast í augu við staðreyndir um að börn séu beitt kynferðisofbeldi og að fólk hafi oft ekki forsendur til þess að bregðast rétt við.

Námskeiðið felst aðallega í að hafa áhrif á hugarfar og viðmið og finna leiðir til að fyrirbyggja ofbeldið svo börn lendi síður í því. Við verðum að gera allt sem við getum til að fækka slíkum brotum. Við viljum gjarnan fá fleiri foreldra og erum því að bjóða í maí uppá ókeypis netnámskeið svo að hver sem er getur haft samband og setið námskeið.“