Þorgrímur Kári Snævarr
Fimmtudagur 21. júlí 2022
22.45 GMT

Hitabylgja sem hefur slegið hvert hitametið á fætur öðru í Evrópu og kveikt fjölda gróðurelda undanfarið hefur vart farið fram hjá neinum. Veðurfræðingar segja loftslagsbreytingar óneitanlega eiga þátt í þessum mikla hita en telja þó ekki að um nýtt, viðvarandi ástand sé að ræða.

Hitabylgjan sem nú gengur yfir Evrópu er að sögn veðurfræðings ættuð frá Norður-Afríku eða vestanverðu Miðjarðarhafi. „Í fyrsta lagi verður til bóla af heitu lofti einhvers staðar yfir Norður-Afríku eða vestanverðu Miðjarðarhafi eða þar um slóðir,“ segir veðurfræðingurinn Einar Sveinbjörnsson.

„Þessi heita loftblaðra berst síðan til norðurs og norðausturs og veldur fyrst miklum hitum í Portúgal og Spáni, svo Frakklandi daginn þar á eftir og í fyrradag náði hún síðan til Englands. Í gær hélt hún áfram til austurs og það dregur aðeins úr vægi og mætti hennar. Hún heldur áfram til Þýskalands, Danmerkur, Suður-Svíþjóðar og Póllands.“

Einar segir að háloftalægð vestan við Portúgal hafi grafið sig niður og átt þannig þátt í að ýta bólunni niður frá eðlilegum heimkynnum sínum yfir Norður-Afríku. Heitasta loftið sé ekki við yfirborðið heldur í 1.000 til 3.000 metra hæð.

„Við sjáum það gjarnan hér á landi þegar hlýtt loft fer yfir að það heldur sig uppi. Við erum alltaf í sjávarsvalanum og heita loftið vinkar okkur bara ofan af hæð.“

Banvæn Hitabylgja í Vestur-Evrópu hefur náð alla leið norður til Bretlands og hefur stuðlað að skaðlegum gróðureldum í Frakklandi, Spáni og Portúgal
Mynd/GraphicNews

Gusur af ofsaheitu lofti

Ástandinu í Evrópu líkir Einar við hitabylgjuna í Bresku Kólumbíu í fyrra þar sem bærinn Lytton fuðraði nánast upp í hita sem jaðraði við fimmtíu gráður.

„Kraftar sem verka á hlýja loftið ná að beina því niður. Þegar maður er með lofthita í 1.500 metra hæð sem er 23 til 25 gráður getur það hlýnað um eina gráðu fyrir hverja hundrað metra sem það er þvingað niður. Og þú getur reiknað hvað kemur út úr því reikningsdæmi.“

Einar segir aðstæður hafa verið með svipuðu móti þar sem hitamet voru slegin í Coningsby í Lincoln­skíri á Englandi.

„Þar náði hlýja loftið alla leið niður. Kannski átti landslagið þar í kring einhvern þátt í því.“

Að sögn Einars eru hitabylgjur undanfarinna ára svæsnari en sést hefur á síðustu öld. „Bretar eru gjarnan með í baksýnisspeglinum hitabylgju sem var 1976, en hún kemst ekki einu sinni á topp 10 lengur. Hún var líka annars eðlis. Það voru mikil hlýindi sem vörðu í langan tíma, þrjár vikur. En það varð kannski ekki ofsaheitt samfara því. Það voru sett einhver hitamet, en síðan þá hafa menn fengið yfir sig svona gusur af ofsaheitu lofti sem hefur náð niður.“

Einar bendir á að með hlýrra loftslagi megi reikna með því að hitabylgjur á borð við þessa verði algengari á heittempruðum svæðum. Þó verði ekki um að ræða viðvarandi ástand heldur sveiflukenndar hitabylgjutíðir.

„Það sem er líklegt er að ofsahitar slái sér niður næsta sumar en það er ekkert víst að það verði á sömu stöðum og nú. Það gæti orðið í Bandaríkjunum, Mongólíu, Kína eða á Kyrrahafi. Það er ómögulegt að segja. Þess vegna hjá okkur, þótt ég telji litlar líkur á því. Hlýindin eru að slá sér annars staðar niður og hringrás veðurkerfanna er með öðrum hætti en í fyrra. Þessi breytileiki í veðráttunni verður áfram til staðar, jafnvel með hlýnandi loftslagi. Evrópubúar hætta ekkert að fá áfram misjöfn sumur.“

Forðast beri oftúlkanir

Víða hefur verið litið til hnattrænnar hlýnunar vegna loftslagsbreytinga sem skýringar á þessum mikla hita. Einar segir þó óvarlegt að tengja einn atburð við loftslagsbreytingar og mælir með heildstæðri nálgun. „En í ljósi þess að miklir hitar eru að verða algengir og koma æ oftar fyrir á síðustu tuttugu, þrjátíu árum, verður að horfa á þetta saman sem óyggjandi birtingarmynd loftslagsbreytinga. Við getum alveg horft til þess að svona atburðir hefðu getað gerst áður, en það er alveg klárt að það hefði ekki orðið svona ofboðslega heitt.“

Sigurður Þ. Ragnarsson veðurfræðingur tekur í sama streng.„Fólki finnst eins og hlýnun jarðar sé að valda þessu, og það er auðvitað rétt. En við megum ekki gleyma því að það hefur verið hlýtt mörgum sinnum í gegnum árþúsundin og milljónirnar, miklu hlýrra en þetta. Mér finnst stundum allt jaðra við oftúlkun og fólk vera sett í þá stöðu að það fær samviskubit yfir öllu sem það gerir sem tengist hlýnun jarðar. Vissulega þurfa ríki að sporna við öllum öfgum í brennslu á kolefnasamböndum eða kolvetnum og svoleiðis. En ég er ekki hrifinn af því að ala á hræðslu í kringum þetta. Þetta ræðst svo mikið af því hvaða leiðir loft kemst í háloftunum og hvar bylgjurnar lenda.“

Sigurður Þ. Ragnarsson, veðurfræðingur
Mynd/Hringbraut

Stefnan á Austur-Evrópu

Sigurður segir þó að líta beri hitann alvarlegum augum. Það hafi komið honum á óvart hve mikill hann varð, sér í lagi í Bretlandi.

„Bretland er auðvitað eyja með aðgang að sjó, svo það kom mér á óvart hvað hitabylgjan hefur náð hátt á stöðum þar sem maður átti ekki von á að þeir gætu farið svona. Við erum að slá met í Bretlandi, nokkur sama dag.“

Að sögn Sigurðar er hitabylgjan í rénun í Vestur-Evrópu. „Raunar eru það Pólland og löndin á Balkanskaganum sem eru í mestu hitunum. Ferðir svona bylgju ráðast af þrýstilandslaginu í háloftunum og hæðin þarna fyrir vestan Evrópu hefur þvingað þessa bylgju svolítið til austurs.“

Athugasemdir