Björn Þorláksson
bth@frettabladid.is
Sunnudagur 27. nóvember 2022
08.00 GMT

Ný mynd frá gömlum tíma spyr nýrra spurninga um hvort leigubíll hafi oltið niður Óshlíðina, að mati bróður nítján ára manns sem lést. Bróðirinn biðlar til Vestfirðinga að senda sér upplýsingar, en tíminn vinnur gegn honum því næstum hálf öld er liðin.

„Leitin að réttlætinu keyrir mig áfram, hvað annað? Það liggur við að ég skilji ekki spurninguna,“ segir Þórólfur Hilbert Jóhannesson, bróðir mannsins sem lést 23. september árið 1973 í Óshlíð á Vestfjörðum.

Um sögu Kristins Hauks Jóhannessonar, sem var aðeins nítján ára er hann lést, hefur verið fjallað í fjölmiðlum. Það vakti þjóðar­athygli þegar yfirvöld létu grafa upp líkamsleifar hans síðastliðið sumar eftir að ættingjar mannsins höfðu farið fram á endurupptöku lögreglurannsóknar á dauða hans.

Hittust aldrei en nú sínálægur

Þórólfur kynntist aldrei hálfbróður sínum í lifanda lífi, en síðustu misseri hefur Kristinn átt hug hans og hjarta. Þórólfur hefur tekið að sér það hlutverk að vera umboðsmaður látins bróður síns. Í þeirri von að finna púsl sem leysi ráðgátu.

Við sitjum saman á kaffihúsi á fremur gráum morgni og Þórólfur er með poka meðferðis, fullan af gögnum. Í pokanum eru skýrslur, myndir, ýmsir vitnisburðir.

Í samtali okkar kemur á daginn að Þórólfur var kominn á þrítugsaldur þegar hann fékk að vita að hann hefði átt eldri bróður. Kristinn hafði verið gefinn, eins og Þórólfur orðar það, árið 1955. Það var feimnismál sem ekki var haldið á lofti í fjölskyldunni. Hann hafði verið ættleiddur á bæ á Vestfjörðum.

Fyrsta myndin sem tekin var af Kristni eftir að hann var gefinn á bæ á vestfjörðum.
Mynd/aðsend

Lok, lok og læs

Þegar Þórólfur fregnaði af hörmulega skammri tilvist bróður síns fékk hann strax mikinn áhuga á sögu hans. En þegar hann fór að spyrjast fyrir upplifði hann að mestu lok-lok-og-læs eins og hann orðar það. Það kunni að skýrast af örlögum Kristins, en hann segir að sér líði alltaf eins og sitthvað sé ósagt og óupplýst.

Í janúar í fyrra urðu hvörf í lífi Þórólfs þegar Vestfirðingur nokkur tjáði honum í símtali að hann væri viss um að Kristinn, eða Kiddi eins og hann var kallaður, hefði verið drepinn.

„Það var í fyrsta skipti sem ég heyrði að mögulega hefði bróður mínum verið ráðinn bani.“

Þórólfur byrjaði að hringja út og reyndi að hafa uppi á fólki í gegnum samfélagsmiðla.

„Ég átti eina mynd af honum og birti hana. Upp úr því fór boltinn að rúlla.

Þórólfur segist hafa komist að því að Kristinn hafði orðið fólki minnisstæður. Kannski eins og fiðrildi sem flaug frá einu blómi til annars. Þórólfur sýnir blaðamanni gögn þar sem fram kemur að síðustu tvö árin sem Kristinn lifði starfaði hann hjá tólf fyrirtækjum. Virðist hafa snerti­lent hér og þar og lifað hratt.

Ég spyr Þórólf hvort Kristinn hafi drukkið mikið. Hann svarar að bróðir hans hafi verið sjóari og skemmt sér allar helgar, sem hafi verið rútína hjá mörgum í þá daga. Kristinn hafi verið mjög fjörugur og hefði eflaust fengið ýmsar greiningar í dag. Lífshlaupið varð aldrei neinn dans á rósum þann skamma tíma sem það stóð yfir.

Kristinn var sagður meyjarblómi en lifði hratt og flaug hátt.
Mynd/aðsend

Mörgum spurningum ósvarað

Margt er á huldu um nóttina örlagaríku þegar Kiddi lést. Ég spyr Þórólf hvort hann sé með einhverja kenningu um ástæðu glæpsins ef hann hafi verið framinn, en hann vill ekki ræða slíkt upphátt.

Það sem helst kveikti grunsemdir Þórólfs er frásögn leigubílstjórans sem ók Kristni í hans hinstu för. Þar eru nokkuð mörg atriði, að sögn Þórólfs, sem stand­ast enga skoðun.

Í stuttu máli er kenning Þórólfs sú að bíllinn hafi aldrei oltið niður hlíðina, þótt leigubílstjórinn hafi haldið því fram. Hann vísar í lögregluskýrslu frá 1973 þar sem segir frá hjólförum niður hlíðina. Fleiri mótsagnir virðist vera fyrir hendi.

Þegar kjörforeldrar Kristins reyndu að fá dánarbætur fyrir son sinn með því að höfða mál skömmu eftir andlát hans, var málið tekið fyrir í dómsal. Þá var bílstjórinn spurður ýmissa spurninga. Þykja Þórólfi sum svörin athyglisverð.

Bílstjórinn var meðal annars beðinn að skýra hvað hefði valdið slysinu og svaraði hann að vinstra afturhjól hefði læst. Að svartar rákir og gúmmítægjur hafi fundist á veginum, rímar illa við þann ökuhraða sem bílstjórinn segist hafa verið á, að mati Þórólfs.

„Það gerist ekki á malarvegi í sex gráðu hita að nóttu til að þú bremsir og það skapist skurður og sjáist gúmmítægjur úti um allan veg.“

Hringdu ekki strax

Hvorki leigubílstjórinn né hinn farþeginn slasaðist, hvorugt þeirra var í bílbelti. Í gögnum frá 1973 kemur fram að leigubílstjórinn gekk ásamt ungu konunni drjúga leið innan þorpsins áður en hringt var í lögreglu. Hann lét þess ógetið að bróður Þórólfs væri saknað.

„Af hverju ganga þau fram hjá mörgum húsum í Hnífsdal og inn í Stekkjargötu, sem er nánast fjærst Óshlíðinni, til að hringja og biðja síðan ekki um hjálp? Af hverju fara þau ekki í fyrsta hús? Af hverju láta þau ekki vita að eins sé saknað? Hvað er það?“ spyr Þórólfur.

Þá er ekki allt talið sem vakið hefur spurningar Þórólfs. Eitt af því sem hann bendir á er að erfitt sé að ímynda sér að bílstjórinn og unga konan hafi komist upp snarbratta hlíðina frá bílflakinu til að leita sér hjálpar. Slíkur sé brattinn og aðstæður allar.

Þórólfur telur ólíklegt að bíll sem hefði farið margar veltur niður snarbratta Óshlíðina líkt og ökumaður heldur fram – liti ekki verr út. Heilar rúður og óbrotinn hliðarspegill.
Mynd/aðsend

Ný mynd breyti sögunni?

Kannski er það þó heillegt ástand bílsins sem helst vekur spurningar Þórólfs. Af litmynd að ráða sem Þórólfur hafði uppi á nú í október og birtist hér í Fréttablaðinu í fyrsta skipti, má sjá að rúður bílstjóramegin eru heilar, spegill á hurð er óbrotinn, ljóskastari heill, skottlokið alveg heilt og húddið mjög heillegt og toppurinn bílstjóramegin heill.

„Ég held að þessi bíll hafi aldrei oltið,“ segir Þórólfur og horfir þungum augum framan í blaðamann.

„En það má halda því fram að hann hafi oltið á hægri hliðina, en ekki oltið heilan hring. Það kemur fram í skýrslum 1973 að bíllinn velti úr kyrrstöðu ofan af vegi, fyrst á bílstjórahliðina. Það kemur fram að bíllinn kastist út í vegkantinn, staðnæmist þar um stund, en við það að farþegarnir kastist yfir í bílstjórahliðina fari bíllinn að velta hægt yfir á þá hlið. Getur þetta staðist?“

Í skýrslum 1973 kom fram að leigubílstjórinn lýsir veltunum niður hlíðina í smáatriðum, en unga konan segist hafa rotast eftir fyrstu veltu. Bílstjórinn segist ekki hafa rotast.

Óskar upplýsinga frá fólki

„Tilgangur þess að ég segi þessa sögu í fjölmiðlum er að ég þarf að fá umfjöllun til að fá meiri upplýsingar frá vitnum, ég bið þá sem vita eitthvað að senda mér fréttaskot,“ segir Þórólfur.

Auk framangreinds hefur mikið verið skoðað og skrifað um ýmis tækniatriði málsins, stýrisbilun, ökuhraða, hemla og fleira. Þórólfur segist upplifa að mestu að hann eigi í baráttu við verjendur máls, en ekki hlutlausa rannsóknaraðila.

„Það eru einstaklingar innan kerfisins sem verja kerfið óumbeðið."

Meðal athugasemda sem Þórólfur gerir við endurupptöku málsins í sumar, er að ekki hafi verið teknar á ný skýrslur af bílstjóranum og hinum farþeganum. Hvort það er rétt staðhæfing er erfitt að fá svör við, því í tilkynningu frá lögreglu kemur fram að lögreglan muni ekki tjá sig frekar um þetta mál. Þá reyndi Fréttablaðið að ná tali af leigubílstjóranum en án árangurs.

„Mér finnst bleikur fíll í þessari stofu,“ segir Þórólfur og nefnir lítinn vilja lögreglu til að móttaka ný gögn.

„Mér bárust í október ný gögn og hafði mánuði áður samband við lögregluna. En þeir báðu mig ekki um þau gögn. Af hverju vilja þeir ekki gögn sem gætu reynst gríðarmikilvæg? Gögn sem gætu staðfest að bíllinn hafi alls ekki oltið?“ spyr Þórólfur og vísar þar til ljósmyndanna af bílnum sem hann fékk nýverið í hendur.

Hann heldur áfram:

„Við erum að tala um mannslíf sem má ekki gleymast. Þarna er um líf og dauða 19 ára drengs að ræða. Við hljótum að vilja vita hvað kom fyrir hann. Ég meina, við förum út á Austurvöll og efnum til fjöldamótmæla ef okkur finnst hallað á réttlæti einhvers staðar í útlöndum. Af hverju ættum við ekki að sinna þessu sem stendur okkur þó svo nálægt?“

Mikill bratti er þar sem bíllinn fannst.
Mynd/aðsend

Veit að einhver veit

Þegar við tygjum okkur til brottfarar spyr ég hve miklum tíma Þórólfur hafi varið í að reyna að upplýsa málið. Af svörum hans má ráða að um sé að ræða 10–12 tíma alla daga vikunnar í meira en ár.

„Ég hef varið svona miklum tíma í málið og raun ber vitni vegna þess að ég veit að það er til fólk fyrir vestan, fólk yfir sjötugu, sem veit eitthvað. Þetta fólk þarf bara að þora að opna munninn og setja sig í samband við mig,“ segir Þórólfur með glampa í augum, áður en við göngum út í rigninguna.

Ættingjar Kristins hafa kært ákvörðun lögreglu um að taka ekki málið aftur upp til ríkislögreglustjóra.

Athugasemdir