Frá og með næsta hausti mun nemendum á lokaári meistaranáms til kennsluréttinda á leik- og grunnskólastigi standa til boða launað starfsnám. Einnig munu sömu nemendur einnig geta sótt um námsstyrk. Styrkurinn er 800 þúsund krónur og greiðist í tvennu lagi.

Þessar aðgerðir eru hluti aðgerða sem Lilja Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, kynnti í dag til að efla nýliðun kennara. 

Fram kemur í tilkynningu frá ráðuneytinu að aðeins 28 prósent stöðugilda í leikskólum eru mönnuð leikskólakennurum og að það vanti leikskólakennara í 1.800 stöðugildi til að uppfylla ákvæða laga um hlutfall fagmenntaðra leikskólakennara. Á síðasta ári útskrifuðust 22 leikskólakennarar og 77 grunnskólakennarar frá Háskólanum á Akureyri og Háskóla Íslands. 

Á tíu ára tímabili, frá 2008 til 2018, fækkaði nýnemum í leik- og grunnskólafræðum um 40 prósent. Leiðbeinendum í grunnskólum hefur aftur á móti fjölgað verulega á síðustu árum, úr 272 árið 2016, 443 árið 2017 í 507 á þessu skólaári 2018/19.

Fá greitt eftir kjarasamningi

Í tilkynningunni segir að með því að bjóða nemum launað starfsnám séu þau hvött til að ljúka námi sínu á tilsettum tíma og hefja störf sem fyrst að námi loknu. Starfsnámið skal vera í það minnsta 50 prósent starfshlutfall í annað hvort leik- eða grunnskóla í eitt skólaár. Nemendur fá greitt samkvæmt kjarasamningi og munu njóta leiðsagnar reynds kennara. Þess verður gætt að þau hafi þó einnig svigrúm til að vinna að lokaverkefnum sínum.

Um er að ræða sértækar aðgerðir en fyrirkomulagið verður endurmetið reglulega með það að leiðarljósi að efla kennaranám enn frekar. Meirihluti kennaranemanema á meistarastigi eru nú þegar starfandi í leik- og grunnskólum landsins. Til að tryggja að sem flestir nemar komist í launað starfsnám er nauðsynlegt að skólar, sveitarfélög, háskólar og mennta- og menningarmálaráðuneyti vinni náið saman.

Samhliða þessu er nemendum boðið að sækja um námsstyrk og er markmið hans að auðvelda þeim að sinna lokaverkefnum sínum samhliða launuðu starfsnámi. Eins og fyrr segir greiðist styrkurinn í tvennu lagi og er fyrri greiðslan bundin við skil verkefnisáætlunar lokaverkefnis og síðari greiðslan við skila á lokaverkefninu sjálfu.

Áætlað er að kostnaður ríkisins vegna aðgerðanna séu um 200 til 250 milljónir íslenskra króna.

Mest hætta á brotthvarfi úr kennslu fyrstu þrjú árin

Einnig verða veittir styrkir til starfandi kennara til náms í starfstengdri leiðsögn. Segir í tilkynningunni að mikilvægt sé að fjölda starfandi kennurum sem hafi þekkingu á móttöku nýliða úr kennslu. Slíkir leiðsagnakennarar skipti lykilmáli við að sporna gegn brotthvarfi nýútskrifaðra kennara úr starfi, en mest hætta er á brotthvarfi úr kennslu fyrstu þrjú árin.

Mennta- og menningarmálaráðuneytið mun styrkja Háskólann á Akureyri og Háskóla Íslands til að fjölga útskrifuðum kennurum með sérhæfingu í starfstengdri leiðsögn. Námið er þrjár annir og sniðið að starfandi kennurum.

Forsendur þessa styrks verða annars vegar þær að skólastjórnendur styðji umsókn kennara í námið og hins vegar að tryggja þurfi jafna dreifingu þessara styrkja milli skóla og landshluta í því augnamiði að sem flestir skólar landsins hafi kennara innan sinna raða með sérhæfingu í starfstengdri leiðsögn. Áætlaður kostnaður ríkisins vegna þessa eru 5 milljónir króna í fimm ár.

Tillögurnar að aðgerðunum voru unnar í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga, Kennarasamband Íslands, Háskólann á Akureyri, Menntavísindasvið Háskóla Íslands, Listaháskóla Íslands, Heimili og skóla og Samtök iðnaðarins. Að auki komu að vinnunni fulltrúar fjármála- og efnahagsráðuneytis og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis.

Til skoðunar er einnig hvaða aðgerðir geta styrkt nemendur í öðru kennaranámi, s.s. framhaldsskóla-, tónlistar- og listgreinakennslu og hvernig skapa megi fleiri hvata til þess að fjölga kennaranemum, til dæmis gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna.