Eitt ár er í dag síðan gjósa fór í Geldingadölum á Reykjanesi. Gosið var smátt og afllítið en kærkomið fyrir ferðaþjónustuna.

Eldar hófu að teygja sig upp úr Geldingadölum fyrir réttu ári, þann 19. mars 2021, en þar með rumskaði Reykjanesskagi af áttahundruð ára dvala og minnti á mátt sinn í þessum efnum.

Óhætt er að segja að eldgosið hafi verið landsmönnum hjartfólgið, svo og þeim ótölulega fjölda útlendinga sem þangað lagði leið sína að vori, sumri og fram á haust, en jarðhræringarnar voru um margt óvenjulegar, þótt ekki væri sakir annars en að höfuðborgarbúar áttu þess margir kost að horfa á eldtungurnar út um stofuglugga sinn. Sá bjarmi sem þar sást yfir landi er öllum þeim ógleymanlegur sem virtu hann fyrir sér.

Til hæginda fyrir ferðamenn

Þorvaldur Þórðarson, prófessor í eldfjallafræði, fylgdist manna gerst með framvindu gossins, en hann lýsir því frá sjónarhorni fræðanna sem frekar smáu og afllitlu gosi. „Þetta var kurteist gos sem var til hæginda fyrir ferðamenn,“ bendir hann á og bætir því við að varla hafi það getað komið sér fyrir á hentugri stað á milli fjalla og hæðardraga í hæfilegri fjarlægð frá Grindavík og Suðurstrandarvegi.

þorvaldur-þórðarson-03.jpg

„En auðvitað má líka segja að jarðeldarnir hafi bent okkur vinsamlega á hvaða áhrif eldgos geta haft á okkur íbúa suðvesturhornsins. Við höfum ekki vanist því á okkar lífsleið að vera vakin og sofin yfir eldsumbrotum í bakgarðinum hjá okkur,“ segir Þorvaldur enn fremur. „En eldgosið var okkur einmitt áminning um að við búum á jaðri gosbeltis.“

Bjargaði okkur í faraldrinum

Tómas Guðbjartsson, leiðsögumaður á vegum Ferðafélags Íslands, fer fyrir stórum hópi göngufólks í afmælisgöngu í Geldingadali í dag, en fráleitt er það fyrsta ferð hans að gosstöðvunum suður með sjó. „Ætli ég hafi ekki gengið um það bil fimmtán sinnum upp að gosstöðvunum, á öllum árstíðum, þar á meðal á ferðaskíðum yfir snævi þakta jörð,“ segir fjallalæknirinn kunni, en svo fór að lokum að hann gerði göngukort af svæðinu til að auðvelda fólki umgengni við viðkvæma náttúruna á staðnum „og ekki síst til að minna fólk á hvað þetta var fjölfarin þjóðleið á milli höfuðbólanna Grindavíkur og Eyrarbakka í árdaga,“ segir Tómas.

Hann segir gosið hafa verið kærkomið. „Það má heita að það hafi bjargað okkur í miðjum heimsfaraldri, enda dró það þúsundir út undir bert loft og kom þeim upp úr sófanum. „Ætli fjöldi göngufólks á einum og sama staðnum hafi verið meiri í annan tíma?“ spyr Tómas að vonum.

f27070917-tómas-guðb-0.jpg

„Og aðstæður á staðnum voru auðvitað til fyrirmyndar í miðju gosinu. Fólk gat tyllt sér í stúkusæti í óvanalega mikilli nálægð við eldspýjurnar á hæfilega vindasömum slóðum sem bægðu burtu eiturgufunum. Gosið var hannað til áhorfs,“ segir hann jafnframt.

Á stærð við hálft Kleifarvatn

Eldgosið í Geldingadölum jós hraunelfunum úr allnokkrum gígum fram á nýjan vetur, en Þorvaldur Þórðarson metur það svo að því hafi lokið endanlega með stórum skjálfta á milli jóla og nýárs, en nokkrum mánuðum fyrr var þó síðasti gígurinn hættur að láta á sér kræla við yfirborðið, þótt undir niðri hafi kvikan ólgað.

Eftir situr 70 metra þykkt hraun í jaðri gígsins sem er fagurlega mosagulur af brennisteinsútfellingum svo enn er unun á að horfa. Sjálft hraunið er fimm kílómetrar að flatarmáli, álíka víðeðmt og hálft Kleifarvatn nokkru austan við Geldingadali, en hraunmagnið nemur 0,1 rúmkílómetra, sem er tíundi hluti þess sem vall upp á yfirborðið í Holuhrauni.

Það sem kom fræðimanninum Þorvaldi mest á óvart á meðan á jarðeldunum stóð, er hvað byrjun gossins var stóísk. „Það er eins og smá gat hafi komið á uppblásna blöðru og svo hafi lekið rólega úr henni,“ útskýrir Þorvaldur.

„Eins var það óvanalegt við þetta huggulega gos að hegðun þess og efnasamsetning breyttist ekki á meðan á því stóð. Það hélt sínu striki og karakter allt til loka, sem er úr takti við fjölda gosa sem breyta hegðun sinni eftir því sem tíma þeirra vindur fram,“ segir Þorvaldur að lokum.