Breska utanríkisráðuneytið sendi í gær út tilmæli þess efnis að breskir ríkisborgarar ferðuðust ekki til Úkraínu og skipuðu þeim sem þar væru að yfirgefa landið án tafar. Er þetta svar við yfirlýsingu Joes Biden Bandaríkjaforseta, sem sendi í gær út tilkynningu þess efnis að allir Bandaríkjamenn skyldu snúa heim frá Úkraínu þegar í stað, ellegar yrðu þeir ekki sóttir ef til átaka kæmi í landinu.

Talsmenn Bandaríkjastjórnar fullyrða við fjölmiðla vestra að tíðar og opinskáar yfirlýsingar Bidens í tengslum við Úkraínudeiluna væru vandlega úthugsuð aðgerð í samráði við Þjóðaröryggisráð Sameinuðu þjóðanna, leyniþjónustuna og aðrar þjóðaröryggisstofnanir til þess að trufla áætlanir Rússa og koma í veg fyrir frekari hernaðaraðgerðir.

Ríkisstjórn Bandaríkjaforseta telur sig hafa komið Vladimír Pútín, forseta Rússlands, á óvart og segja sömu heimildir hleranir hafa borið árangur.

Leiðtogar vestrænna ríkja hafa á sama tíma staðið í ströngu við að draga úr spennunni sem myndast hefur á svæðinu

Þúsundir almennra borgara í Úkraínu hafa gengið til liðs við aðgerðahópa og hlotið herþjálfun á vegum Úkraínska hersins, ef til átaka kemur við her Rússa.
Fréttablaðið/Getty

Ekki jafn mikill núningur síðan í kalda stríðinu

Núningur milli Rússlands og NATO hefur ekki verið jafn mikill síðan í kalda stríðinu. Jens Stoltenberg, yfirmaður NATO, hefur kallað þetta „hættulega stund“. Talsmaður stjórnvalda í Kreml, Dmitry Peskov, talaði á þriðjudag um „brýna þörf“ á að draga úr spennunni – en sagði síðan á miðvikudaginn að rússnesk yfirvöld yrðu að stofna til hernaðaraðgerða til að mæta „fordæmalausri ógn“ gegn Rússlandi.

Rússar og Úkraínumenn tilkynntu á fimmtudag að engar sættir hefðu náðst í deilunni eftir níu klukkustunda viðræður við franska og þýska sáttasemjara, í viðræðum sem miðuðu að því að binda enda á átök aðskilnaðarsinna í austurhluta Úkraínu. Sendiherra Úkraínu, Andryi Yermak, sagði við það tækifæri að á meðan ágreiningur væri til staðar væri á sama tíma vilji til að halda áfram og ná sáttum.

Spennan kemur átta árum eftir að Rússar innlimuðu suðurhluta Krímskaga Úkraínu. Síðan þá hefur Úkraínuher staðið í ströngu á móti uppreisnarmönnum sem njóta stuðnings Rússa á austursvæðunum, nálægt rússnesku landamærunum.

Fyrr í mánuðinum sendu rússnesk yfirvöld hundrað þúsund hermenn að landamærunum sem hafa stundað þar heræfingar í samstarfi við hvít-rússneska herinn. Rússnesk yfirvöld hafa ítrekað þvertekið fyrir allar fyrirætlanir varðandi innrás í Úkraínu.

Rússneski herinn hóf tíu daga heræfingatímabil á Krímskaga á föstudag. Heræfingar hafa einnig haldið áfram í Hvíta-Rússlandi, norður af Úkraínu. Rússneski herinn æfir árlega í Hvíta-Rússlandi en síðasta æfing var í september. Sérfræðingar hafa fullyrt að umfang hergagna sem notuð eru á æfingunum sé fordæmalaust, en Rússar hafa kallað eftir búnaði frá Mið-Austurlöndum til að nota við æfingarnar.

Óttast er að ef Rússar reyni að ráðast inn í Úkraínu muni æfingarnar ná að staðsetja rússneska herinn nálægt Kænugarði, höfuðborg Úkraínu, sem geri árás á borgina auðveldari. Rússar hafa fullyrt að hermenn komi til með að snúa aftur til varanlegra bækistöðva sinna eftir að æfingunum lýkur.

Úkraína hefur hafið eigin tíu daga heræfingar, þó að embættismenn þar í landi hafi litlar sem engar upplýsingar gefið.

Hafa farið fram á bann við inngöngu Úkraínu í NATO

Yfirvöld í Moskvu segjast ekki geta fallist á að Úkraína – fyrrverandi Sovétlýðveldi með djúp félagsleg og menningarleg tengsl við Rússland – geti gengið til liðs við vestræna varnarbandalagið NATO og hafa farið fram á bann við inngöngu Úkraínu í bandalagið.

Rússar hafa frá árinu 2014 stutt uppreisn í Donbass-héraði í austurhluta Úkraínu. Samkvæmt opinberum heimildum hafa 15.000 manns – þar á meðal margir óbreyttir borgarar – fallið í bardögum síðan þá. Úkraínsk yfirvöld óttast þó að talan sé mun hærri.

Að sögn bandarískra fjölmiðla hafa teikn verið á lofti um að endurnýjun svokallaðra Minsk-samninga, sem ætlað var að binda enda á átökin í austurhluta Úkraínu árið 2014, gætu verið notuð sem grundvöllur til að draga úr spennunni á svæðinu.

Þór­dís vonar það besta en er búin undir það versta

Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir segir stöðu mála í Úkraínu ekki hafa verið til umræðu á ríkisstjórnarfundi í gær, en segir að ríkisstjórn hafi upplýst utanríkismálanefnd Alþingis með reglubundnum hætti.

„Ég er að fara út í næstu viku með varnarmálaráðherrum og þar verður þessi staða rædd,“ segir Þórdís.

Hún segist að auki eiga reglubundna fundi vegna málsins með ýmsum kollegum, auk þess sem utanríkisþjónustan sitji marga fundi vegna málsins.

Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, utanríkisráðherra.

Aðspurð hvort ný staða komi upp í Úkraínudeilunni á hverjum degi segir Þórdís að vissulega sé töluverður titringur. „En það fer líka eftir því við hvern þú talar.“

Hún vitnar í orð Úkraínuforseta sem bað fólk að sýna stillingu og forðast að valda múgæsingi. „Við þekkjum það úr sögunni að spennan, í sjálfu sér, getur á endanum haft afleiðingar. Á meðan það er samtal í gangi er það jákvætt,“ segir Þórdís Kolbrún.

„Við vonum það besta. Við erum að vonast til þess að einhverja diplómatíska lausn sé hægt að finna. En við búum okkur undir það versta.“

Þórdís bendir í því samhengi á aðgerðir annarra landa þegar komi að auknum viðbúnaði. „Auðvitað er þetta raunveruleg ógn við okkar nágrannaþjóðir, Eystrasaltsríkin, Finnland og fleiri,“ segir hún.

„Auðvitað langar mann að trúa því að það vilji enginn að átök brjótist út. Hver á einhvern veginn að sigra í slíkum átökum, er einhver sigur í því?“ spyr ráðherrann. „En svona mikil spenna hefur ekki verið á þessu svæði síðan í kalda stríðinu. Það er staðan og hún er mjög alvarleg.“