Á­kvörðun Skipu­lags­stofnunar um að sleppa fisk­eldis­fyrir­tækinu Arctic Sea Farm við um­hverfis­mat vegna notkunar kopar­oxíðs á net sín hefur verið kærð til úr­skurðar­nefndar um um­hverfis- og auð­linda­mál.

Um er að ræða þrjár kærur vegna eldis í Pat­reks­firði, Tálkna­firði og Dýra­firði.

Kopar­oxíðið er til svo­kallaðra á­sætu­varna og heitir Netwax E5 Green­line. Það er efni sem sett er á netin svo að gróður og annað setjist ekki á þau.

Haf­rann­sókna­stofnun er mjög harð­orð í um­sögn sinni til Skipu­lags­stofnunar og telur að notkunin ætti að krefjast um­hverfis­mats. Varan flokkist í á­hættu­flokkana H400 og H410 sem þýði að varan sé mjög eitruð lífi í vatni og sjó og með lang­varandi á­hrifum. 80 prósent af koparnum losist út í um­hverfið.

„Þó svo að kopar safnist ekki upp í líf­keðjum þá virkar hann stað­bundið sem eitur á til dæmis þörunga og ýmsa hrygg­leysingja með því að hafa nei­kvæð á­hrif á líf­eðlis­fræði­lega ferla. Kopar virkar sem á­sætu­vörn ein­mitt vegna þess að hann er eitraður þessum líf­verum,“ segir í um­sögninni.

Tvær af kærunum koma frá náttúru­verndar­sam­tökunum Laxinn lifi og ein frá ein­stak­lingi.

„Þetta efni hverfur af nótunum og sest á botninn. Þetta er efni sem eyðist aldrei og er mjög skað­legt fyrir líf­ríkið,“ segir Óttar Yngva­son, stjórnar­maður í Laxinn lifi. „Það safnast upp og eitrar botninn.“

Í kynningu Arctic Sea Farm segir að Arnar­lax hafi notað kopar­oxíð í á­sætu­vörnum í Arnar­firði síðan árið 2012 og vöktun hafi átt sér stað.

Í um­sögn sinni bendir Haf­rann­sókna­stofnun hins vegar á að Arnar­lax hafi fyrst fengið leyfi fyrir notkuninni árið 2021.

„Ef Arnar­lax hefur notað þetta þá er það án heimildar og hefði fyrir löngu átt að stoppa þá starf­semi,“ segir Óttar. Flestar eftir­lits­stofnanirnar, svo sem Skipu­lags­stofnun, Um­hverfis­stofnun og Mat­væla­stofnun, hafi lengi verið með­virkar með fisk­eldis­fyrir­tækjunum.

Um­hverfis­stofnun taldi notkun kopar­oxíðsins ekki þurfa að fara í um­hverfis­mat og Mat­væla­stofnun tók ekki af­stöðu.

Segist Óttar mátu­lega bjart­sýnn á að kærurnar nái að snúa á­kvörðuninni því úr­skurðar­nefndin hafi ekki tekið af­stöðu með ís­lenskri náttúru nema í undan­tekningar­til­fellum.