Hjá mörgum Ís­lendingum tíðkast að setja að­ventu­ljós í glugga fyrsta sunnu­dag í að­ventu og er slíkt ljós með vin­sælla jóla­skrauti landsins.


Miðað við vin­sældir að­ventu­ljósa mætti ætla að um æva­fornan sið væri að ræða en talið er að fyrsta að­ventu­ljósið hafi ekki borist til landsins fyrr en árið 1964. Það ár fór Gunnar Ás­geirs­son kaup­sýslu­maður í verslunar­ferð til Stokk­hólms. Þar keypti hann að­ventu­ljós í jóla­gjöf handa nokkrum gömlum frænkum sínum.

Ljósin vöktu slíka lukku að Gunnar hóf að flytja þau inn og selja og nú má sjá þau í nærri hverjum einasta glugga í jóla­mánuðinum.

Hjá mörgum Ís­lendingum tíðkast að setja að­ventu­ljós í glugga fyrsta sunnu­dag í að­ventu.
Fréttablaðið/Anton Brink

Jólabakstur

Á fyrri hluta 20. aldar fór að bera á því að íslenskar húsmæður bökuðu hverja smákökusortina á fætur annarri. Því fleiri sortir, því betra. Líkleg ástæða aukins baksturs er talin vera fjölbreyttara vöruúrval og að bakarofnar voru orðnir almennari eign.

Segja má að dregið hafi úr kröfum um fjölda smákökusortanna með tímanum þó að á flestum heimilum sé enn eitthvað bakað fyrir jólin. Með enn fjölbreyttara vöruúrvali hefur það þó einnig aukist að fólk kaupi tilbúið smákökudeig og skelli í ofninn.

Hér er uppskrift að auðveldum jólasmákökum:

Kókostoppar

250 g smjör

250 g sykur

250 g kókosmjöl

1 egg

100 g hveiti

75 g dökkt súkkulaði (saxað )

Smjör og sykur hrært þar til létt og ljóst, bætið þá eggi í og hrærið vel. Bætið við hveiti, kókosmjöli og súkkulaði.

Bakið við 180°C þar til kökurnar eru fallega brúnar.

Kókostoppar eru stór þáttur í jólahaldi margra.
Fréttablaðið/Getty

Skórinn úti í glugga


Flest börn á Ís­landi setja skóinn út í glugga að­fara­nótt 12. desember þegar fyrsti jóla­sveinninn, Stekkjar­staur, kemur til byggða og færir stilltum börn eitt­hvað fal­legt í skóinn en ó­þægum börnum kar­töflu.

Sá siður að setja skóinn út í glugga kom fyrst hingað til lands í kringum árið 1930 með ís­lenskum sjó­mönnum sem sigldu um Norður­sjó og kynntust hefðinni til dæmis í Hollandi. Þar var til siðs að börn settu skó í glugga að­fara­nótt 6. desember með þá von í brjósti að heilagur Niku­lás gæfi þeim eitt­hvað í skóinn.

Um miðja síðustu öld hafði siðurinn breitt vel úr sér og al­mennt varð að börn settu skóinn út í glugga. Mikil mis­skipting varð þó á­berandi milli barna eftir því hversu vel efnaðar fjöl­skyldur þeirra voru. Þau ríku fengu meira og oftar í skóinn en þau fá­tækari.

Í lok sjöunda ára­tugarins var mis­skiptingin orðin slík að rekinn var mikill á­róður bæði í fjöl­miðlum og á leik­skólum landsins gegn ó­sam­ræmi og ó­hófi í skógjöfum. Í kjöl­farið komst sú regla á að jóla­sveinarnir kæmu þrettán dögum fyrir jól til allra barna, hvorki væru þeir fleiri né færri. Enn þann dag í dag hefur mikið verið um það rætt að jóla­sveinarnir skuli gæta hófs í gjöfunum og að börn sæti ekki mis­skiptingu þegar að þeim kemur.

Það má búast við því að mörg börn fari afar spennt að sofa í kvöld, en í nótt kemur Stekkjastaur til byggða.
Fréttablaðið/Pjetur

Jólatré og jólaböll

Fyrstu jólatrén á Íslandi munu hafa sést í kringum árið 1850 og þá aðallega hjá dönskum fjölskyldum eða danskmenntuðum fjölskyldum. Jólatrén urðu ekki algeng hér á landi fyrr en um aldamótin 1900. Árið 1952 fékk Reykjavík í fyrsta sinn stórt jólatré að gjöf frá Osló sem sett var upp á Austurvelli.

Jólatré standa nú í stofum flestra landsmanna á jólunum. Á sjálft aðfangadagskvöld eru þau miðpunkturinn þegar jólagjafirnar eru opnaðar því til siðs er að geyma gjafirnar undir trénu.

Á mörgum heimilum ríkir sú hefð að skreyta ekki jólatréð fyrr en á Þorláksmessu og hjá sumum skal alls ekki tendra ljósin á trénu fyrr en á aðfangadag. Í seinni tíð hefur það færst í aukana að fólk skreyti jólatréð fyrr og má jafnvel sjá það inn um stofuglugga landsmanna strax 1. desember.

Lengi hefur verið til siðs að halda jólaskemmtanir í skólum, leikskólum, á vinnustöðum, hjá félagasamtökum og nánast hvar sem. Á slíkum skemmtunum má gjarnan sjá jólatré á miðju gólfi sem svo er dansað í kringum. Þá mynda gestir hring í kringum tréð og ganga í kringum það, syngja sama hin ýmsu lög líkt og Adam átti syni sjö og Dönsum við í kringum einiberjarunn

Þegar dansar er í kringum jólatréð á jólaböllum haldast gestir í hendur og mynda hring í kringum tréð.
Fréttablaðið/Anton Brink