Álframleiðendur á Íslandi jafnt sem víða um heim eru að hefja græna vegferð í átt að kolefnishlutleysi, en þar nýtast ekki síst nýjar uppgötvanir á sviði umhverfisvænnar álframleiðslutækni.

Íslenska verkfræðifyrirtækið Arctus, sem leitt er af Jóni Hjalta­lín Magnússyni verkfræðingi, hefur á undanförnum árum unnið að þróun á kolefnislausu álframleiðsluferli sem losar súrefni í stað koltvísýrings – og afstýrir með þeim hætti efnamengun af völdum framleiðslunnar.

„Þetta er alger bylting í áliðnaði,“ segir Jón Hjaltalín Magnússon, framkvæmdastjóri Arctus, sem hefur ásamt samstarfsfólki sínu – og vísindamönnum á vegum Tækniseturs og HR – þróað nýju aðferðina svo árum skiptir og eru nú að uppskera. „Okkur hefur loksins tekist að sannprófa hana í litlu keri og á næstu árum er stefnan sett á að skala hana frekar. Í fyrstu upp í tíu þúsund ampera ker árið 2024 og loks upp í fulla kerstærð, 200 þúsund ampera, árið 2028,“ segir Jón Hjaltalín.

Þennan árangur þakkar hann ekki síst ríkum fjárstuðningi frá þýska álrisanum Trimet, sem rekur fjögur álfyrirtæki í heimalandinu, en það fyrirtæki hafi beinlínis veðjað á uppgötvun Arctus eftir að ein virtasta rannsóknarstofnun Þýskalands, Julich, gaf íslensku aðferðinni afar góða einkunn.

„Þetta er eiginlega stóra fréttin,“ bendir Jón Hjaltalín á, en það sé stór ávinningur af því að fá þessa eink­unn frá stofnuninni – og til marks um vigt hennar sé að þar starfi sex þúsund vísindamenn og verkfræðingar.

Fyrir vikið er rannsóknarvinna Arctus vel fjármögnuð á næstu árum, en forkólfar Trimet muni veita 700 milljónum í þróunarvinnuna. „En þetta er ekki búið. Risastórir keppinautar á borð við Alcoa og Rio Tinto Alcan keppast líka við að finna upp svipaða leið og við, en ég er samt bjartsýnn fyrir okkar hönd,“ segir Jón Hjaltalín Magnússon.

Svona virkar nýja aðferðin

Kolefnislaust álframleiðsluferli losar súrefni í stað koltvísýrings. Notuð eru forskaut úr málmblöndum í stað kolefnis og bakskaut úr keramiki. Þar sem forskautin taka ekki þátt í efnahvarfinu eru þau sögð vera óvirk. Helsti kosturinn við þessa nýju framleiðsluaðferð er sá að enginn koltvísýringur myndast í framleiðsluferlinu, eingöngu ál og súrefni. Hágæða ál með þessari nýju aðferð hefur þegar verið framleitt á tilraunastofu og þar með staðfest virkni framleiðsluferilsins.

Loftslag jarðar er í húfi

Menn hafa lengi brennt viði og kolum án þess að styrkur koltvísýrings ykist verulega í andrúmslofti. Hafið og gróður jarðar gátu þá tekið til sín koltvísýringinn sem til féll svo að styrkur hans í lofti hélst óbreyttur. Þá var jafnvægi í hringrás koltvísýrings um hnöttinn, jafnmikið fór inn og út úr andrúmsloftinu. En nú nær sjór og gróður aðeins að taka upp helming þess koltvísýrings sem berst inn í andrúmsloftið. Hinn helmingurinn safnast fyrir í lofthjúpi jarðar og eykur gróðurhúsaáhrif.