Mikil uppgræðsla landsins og hlýrra veðurfar hefur valdið því að meiri hætta er á gróðureldum en áður. Eldri sumarhúsabyggðir þar sem áður voru móar og melar eru nú þéttgróið kjarrlendi og skipulag flóttaleiða ekki gott.

„Yfirleitt er það aðgæsluleysi sem kemur gróðureldum af stað. Til dæmis þegar eldur er kveiktur úti í náttúrunni, skotið er upp flugeldum eða sígarettu með glóð er fleygt. En gróðureldur getur líka kviknað út frá neistum frá rafmagnsverkfærum, eldingum eða jafnvel útblæstri bifreiða,“ segir Dóra Hjálmarsdóttir, rafmagnsverkfræðingur hjá Verkís. Hún er fulltrúi í samstarfi almannavarna, Skógræktarinnar og fleiri opinberra aðila og félaga um varnir gegn gróðureldum.

Apríl og maí eru hættulegasti tíminn, einkum þegar þurrt er í veðri eins og í fyrra. Sinan, sem er mikill eldsmatur, kemur undan snjónum og vindurinn getur dreift úr bálinu. Hættan minnkar um leið og gróðurinn nær sér á strik en þó getur sumarið verið hættulegt ef þurrkar verða langir.

„Birkið er ekki mjög eldfimt. Nálatrén eru mun eldfimari, sérstaklega furan,“ segir Dóra. „Einnig skiptir aldur skóga og jarðvegur máli, ungir skógar eru eldfimari en gamlir og þar sem grunnur jarðvegur er fyrir hendi er meiri hætta á þurrki.“

Mosabrunar geta einnig verið erfiðir því glóðin helst lengi í mosanum og torfært er fyrir slökkvilið að fara um slíkar lendur. Til dæmis varð mikill mosabruni vorið 2020 nálægt Bifröst í Borgarfirði.

Dóra segir aukna hættu á gróðureldum þar sem gróðurinn hefur vaxið svo mikið. Þar sem voru móar og melar fyrir tveimur eða þremur áratugum sé nú þéttvaxið kjarrlendi, jafnvel með háum trjám. Uppgræðsla og hlýnandi veðurfar skipti þar mestu. Hættusvæðin eru orðin stærri og fleiri.

„Í eldri sumarhúsabyggðum þar sem áður voru móar og melar er núna orðinn mjög þéttur gróður, vatnsöflun ekki alveg í lagi og flóttaleið oft aðeins ein,“ segir hún. Þá séu vegir víða það lélegir að þeir bera ekki stóra tankbíla.

Aðspurð hvað sumarhúsaeigendur og aðrir geti gert segir Dóra mikilvægt að kynna sér efni, svo sem á vef Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar og inni á síðunni grodureldar.is. Skoða þurfi gróðurinn í kringum hús, grisja þann sem er næst og passa að ekki vaxi undir palla.

Nauðsynlegt sé að eiga langa slöngu, slökkvitæki, tröppur og nornakúst til að slökkva í glóð. Þá skiptir miklu að vera meðvitaður um að kveikja eld, til dæmis í grilli, á öruggum svæðum. Komi upp gróðureldur beri að hringja í 112 og gera öðrum í nágrenninu viðvart, slökkva eld ef hann er lítill en alltaf að tryggja eigið öryggi.

„Fólk þarf að þekkja útgönguleiðirnar af svæðinu, örugga staði og passa sig að lenda ekki í reyknum undan vindi,“ segir Dóra. Einnig að láta vita þegar maður er kominn í öruggt skjól.