Kaldidalur liggur milli Langjökuls og Oks og nær 727 m hæð sem gerir hann að einum hæsta fjallvegi landsins. Þetta var áður fjölfarinn reiðvegur milli Þingvalla og Húsafells en í dag er þarna ágætur hálendisvegur sem er opinn yfir sumarmánuðina. Upp af Kaldadal er fjöldi spennandi gönguleiða, til dæmis á Ok, Hádegisfell syðra og nyrðra, Þórisjökul og inn í Þjófakrók þar sem talið er að Fjalla-Eyvindur hafi haldið til. Þarna er líka Þórisdalur, dalþröng vestur af Kaldadal milli Þórisjökuls og þess hluta Langjökuls sem kallast Geitlandsjökull. Í Grettis sögu segir frá því þegar Grettir sterki kemur þangað af jökli og sér þar grasi vaxnar hlíðar og jarðhita.

Gengið upp skriðjökul frá Geitlandsjökli. Prestahnúkur til vinstri og Ok til hægri.
Mynd/ÓMB

Síðar varð Þórisdalur alræmdur sem heimkynni vætta og útilegumanna. Vildu því fæstir af honum vita þar til árið 1664 að tveir prestar, Helgi Grímsson og Björn Stefánsson, lögðu upp frá Húsafelli í mikla frægðarför. Var tilgangurinn að kanna Þórisdal og leita þar útilegumanna. Sáu þeir enga slíka og heldur engan gróður, en við rætur litríks fjalls, sem síðar átti eftir að verða kennt við þá, reyndust vera volgrur. Þetta er Prestahnúkur, 1.220 m hátt fjall úr líparíti en í því er einnig að finna vatnskennt afbrigði þess, svokallaðan perlustein. Hann finnst óvíða í heiminum en á Íslandi aðallega þarna og í Loðmundarfirði. Við upphitun þenst perlusteinn út eins og popp og hentar því vel til einangrunar í byggingariðnaði. Voru stofnuð nokkur félög til að vinna perlustein úr Prestahnúki á áttunda áratugnum en sem betur fer varð ekkert framhald á þeim áformum, enda fjallið og umhverfið allt mikil gersemi. Enn má þó sjá ummerki um námuvegi norðan megin í fjallinu sem roföflin keppast við að útmá.

Útsýni af Prestahnúk er frábært, ekki síst til suðurs að Þórisjökli og yfir Þórisdal.
Mynd/ÓMB

Það er engin merkt leið upp á Prestahnúk og nokkrar leiðir í boði. Flestir halda upp hlíðarnar í vestri en forðast ber brekkurnar upp af gamla námasvæðinu því þar eru brött og ófær gil. Undirlagið er laust í sér og því gott að hafa göngustafi. Á leiðinni upp sjást fallegar og litríkar jarðmyndanir og efst er frábært útsýni yfir Þórisjökul og Þórisdal en líka Langjökul og Ok. Auðvelt er að halda áfram eftir hrygg af Prestahnúki yfir á Geitlandsjökul (1.400 m), sem reyndar er frekar tilbreytingarsnauð ganga á jökli. En í hlíðum Geitlandsjökuls eru spennandi skriðjöklar sem sjálfsagt er að kanna, en til þess þarf jöklabúnað.