Urður Örlygsdóttir
Laugardagur 27. júní 2020
09.00 GMT

Björk Guðmundsdóttir hefur verið með tónleikaröðina sem verður í Hörpu í ágúst á bak við eyrað í nokkur ár, en tímasetningin hefur ekki verið rétt fyrr en núna.

Á tónleikunum verður farið yfir 25 ára samstarf hennar við íslenska flytjendur og er áherslan á hinn órafmagnaða hluta tónlistar hennar. Tónleikaröðin mun jafnframt kynna tónsköpun Bjarkar á heildrænan hátt, þar sem hún er bæði tónskáldið og sér um útsetningar tónlistarinnar.

Tónleikarnir verða fernir talsins og allir ólíkir. Ásamt Björk koma meðal annars fram strengjasveit frá Sinfóníuhljómsveit Íslands, Hamrahlíðarkórinn undir stjórn Þorgerðar Ingólfsdóttur, flautusveitin Viibra og hörpuleikarinn Kate Buckley.

Engir tónleikanna verða eins, og ekkert lag verður spilað tvisvar á þessum fernum tónleikum. Alls verða 44 lög á lagalistanum, eða 11 á hverjum tónleikum.

Björk fékk hugmyndina að tónleikaröðinni þegar hún gaf út nótnabók með lögum sínum í samstarfi við píanistann Jónas Sen árið 2017.

Bókin ber heitið 34 verk fyrir píanó, orgel, sembal og celestu. Með bókinni vildi Björk miðla tónlist sinni áfram með öðrum tónlistarmönnum, en í henni má nálgast bæði flóknar og einfaldar nótur. Allir sem hafa einhverja kunnáttu á hljómborðshljóðfæri geta spilað lögin og líka sungið, en röddin er einnig skrifuð í nótur með texta.

Plönin breyttust vegna faraldursins

„Mig hefur langað til þess að halda þessa tónleika frá því ég gaf út bókina og fyrir ári síðan var ég næstum því búin að láta verða af því, en þá tók Cornucopia-tónleikaferðalagið yfir og ég ákvað að láta það hafa forgang.“.


„Mig langar til að styðja við íslenska tónlistarmenn"


Björk ferðaðist víða með Cornucopia, nokkrir tónleikar voru haldnir í New York og víða um Evrópu, en fjölmargir íslenskir tónlistarmenn tóku þátt.

„Þetta er það stærsta sem ég hef gert hvað varðar leikmynd og mannskap. Það tók langan tíma að semja við tónlistarhúsin, enda var þetta rosalega stór sýning. Við vorum á ferðalagi alveg þangað til að kórónaveiran kom upp, og ég, eins og aðrir tónlistarmenn, þurfti að fresta öllum ferðalögum á árinu. Þá hugsaði ég með mér að núna væri tíminn til að láta verða af þessum tónleikum hér heima.“

Björk þótti tímasetningin góð, bæði þar sem hún er á landinu, en einnig vegna þess að hana langar til að styðja við tónlistarmenn á Íslandi.

„Það eru margir tónlistarmenn atvinnulausir núna og það er oft þannig að þegar eitthvað kemur upp á, þá búast allir við að þeir geri allt ókeypis. Margir þeirra lifa á því að spila á tónleikum, því þeir fá ekki lengur tekjur af plötusölu. Kannski er það vegna þess að pabbi minn var verkalýðsforingi í rúmlega þrjátíu ár að ég er alltaf að berjast fyrir tónlistarmenn en mig langar að nýta tækifærið núna og styðja við íslenska tónlistarmenn á þessum tímum.

Styður við Kvennaathvarfið

Kynþáttafordómar hafa verið áberandi í umræðunni upp á síðkastið, en Björk fékk tvær ungar stúlkur, þær Chanel Björk Sturludóttur og Diönu Rós Breckmann Jónatansdóttur, til að vera með samtal á Instagram-síðu sinni á dögunum. Þar ræddu þær saman um rasisma á Íslandi og hvernig Black Lives Matter-hreyfingin hefur haft áhrif hér á landi.

„Mitt innleg til feminisma verður að monta mig yfir því að langflestar útsetningarnar eru eftir mig." Björk segir að því miður sé það eitthvað sem er oft horft framhjá hjá konum.
Ljósmynd/ Santiago Felipe

„Ég vil endilega sýna lit í þessari umræðu, enda þykir mér hún afar mikilvæg. Ég hef lengi velt því fyrir mér hvernig ég gæti lagt þessu málefni lið hér heima og hef ákveðið að styðja við Kvennaathvarfið. Mér finnst þau vera að gera góða hluti, bæði fyrir konur af erlendum uppruna, en einnig núna á tímum kórónaveirunnar þegar hér, eins og annars staðar í heiminum, urðu konur fyrir meira heimilisofbeldi og gátu leitað þangað.“

Hún segir það algjör forréttindi að búa á Íslandi en eins og annars staðar þá sé ekki allt fullkomið hér og tekur þar sem dæmi hvernig við tökum á móti flóttamönnum og segir Íslendinga getað tekið sig á þeim í málum.

„Kórónuveirufaraldurinn hefur kennt okkur margt og við verðum að hjálpa til þar sem við getum. Blacklivesmatter hefur minnt okkur harkalega á að líta í eiginn barm hvað varðar rasisma og virðingu , skilning og meiri aðstoð við flóttamenn sem koma hingað."

Eftir tónleikana í Hörpu, sem allir munu hefjast klukkan fimm síðdegis, geta gestir keypt sér mat og notið, og mun allur ágóði sölunnar renna til Kvennaathvarfsins en einnig verður hægt að styrkja málefnið beint.

„Mig hefur alltaf langað til að halda tónleika síðdegis. Það er annar tónlistarfókus á kvöldin en á daginn, mér finnst ég miklu opnari í dagsorkunni. Það var því kjörið tækifæri að halda tónleikana klukkan fimm, þá getur fólk borðað saman eftir á, horft yfir Faxaflóann í góðri stemningu og stutt gott málefni.“


„Fólk heldur bara að ég sé í útlöndum því ég er að fela mig þegar ég er hérna heima"


Björk stefnir á að streyma tónleikunum erlendis gegn greiðslu, en þeir sem vilja horfa, til dæmis í Bandaríkjunum, geta þá greitt fyrir áhorfið, og ágóðinn rennur þá til hjálparsamtaka í Bandaríkjunum, eða í því landi þar sem þeim er streymt.

„Það hefði ekki verið neitt mál að gera þetta ókeypis, við erum ekki að gera þetta peninganna vegna. En ég vil að þetta verði framtíðin, að tónlistarmenn geti haldið tónleika heima hjá sér og fengið borgað fyrir það. Ég er að berjast fyrir tónlistarmenn og því að þeir séu ekki alltaf að gefa vinnuna sína.“

Alltaf búið á Íslandi

Björk kom, eins og fyrr segir, heim í lok febrúar og hefur verið á landinu síðan. Aðspurð hvort hún sé komin fyrir fullt og allt segist hún aldrei hafa flutt alveg frá Íslandi, en hún fái þessa spurningu oft.

„Ég hef alltaf búið á Íslandi sextíu prósent tímans; bara alltaf, meira að segja á níunda áratugnum. Það hefur engin breyting orðið á því. Fólk heldur bara að ég sé í útlöndum því ég er að fela mig þegar ég er hérna heima. Ég læt lítið fyrir mér fara, kíki rétt í Vesturbæjarlaugina, annars er ég bara heima eða uppi í sumarbústað.“

Björk nýtti tímann í samkomubanninu með fjölskyldunni og segist vera þakklát og fegin að fjölskyldan hafi öll verið saman á Íslandi. Hún er nýorðin amma, en sonur hennar eignaðist sitt fyrsta barn á árinu.

„Ömmuhlutverkið er eitt það besta sem lífið hefur upp á að bjóða. Ég skil núna hvað ömmur og afar hafa alltaf verið að segja. Þetta er eintóm gleði og einföld hamingja.


„Ég breyttist bara í gamaldags súper-húsmóður og mér fannst það bara kikk"


Hún segist hafa gegnt húsmóðurhlutverkinu undanfarna mánuði og líkað vel.

„Nú á maður aðeins stærri fjölskyldu og við vorum mikið saman á þessum tíma. Ég rak veitingastað heima hjá mér. Vanalega fer fólk í skóla og vinnu, en allt í einu þurfti að græja þrjár máltíðir alla daga vikunnar. Ég breyttist bara í gamaldags súper-húsmóður og mér fannst það bara kikk, ég hef ekki yfir neinu að kvarta.“

Hún segir þetta hafa verið óvenjulega tíma fyrir alla og að fólk hafi eflaust upplifað mismunandi kvíða.

„Dóttir mín var að útskrifast úr skóla í New York og var í fjarkennslustundum á netinu átta tíma á dag. Maður sá þar hvað ástandið var virkilega átakanlegt. Þar voru krakkar grátandi á samskiptaforritinu Zoom, vegna þess að þau þekktu einhvern sem féll frá. Ástandið í New York er auðvitað mjög slæmt. Dóttir mín fékk sektarkennd yfir að segja frá því að hún hefði fengið sér göngutúr út í fjöru í pásum, á meðan bekkjarfélagar hennar voru fastir inni. Við erum svo ótrúlega heppin hér á Íslandi. Ég hugsa að við höfum ábyggilega öll upplifað eitthvað svipað á þessum tíma, tekið út ákveðinn kvíða.“

Tónleikar Bjarkar eru upplifun og verður engin breyting þar á í Hörpu í ágúst. Fernir ólíkar tónleikar verða í boði en alls verða flutt 44 lög, 11 á hverjum tónleikum.
Ljósmynd/ Santiago Felipe

„Nú á maður aðeins stærri fjölskyldu og við vorum mikið saman á þessum tíma. Ég rak veitingastað heima hjá mér. Vanalega fer fólk í skóla og vinnu, en allt í einu þurfti að græja þrjár máltíðir alla daga vikunnar. Ég breyttist bara í gamaldags súper-húsmóður og mér fannst það bara kikk, ég hef ekki yfir neinu að kvarta.“

Hún segir þetta hafa verið óvenjulega tíma fyrir alla og að fólk hafi eflaust upplifað mismunandi kvíða.

„Dóttir mín var að útskrifast úr skóla í New York og var í fjarkennslustundum á netinu átta tíma á dag. Maður sá þar hvað ástandið var virkilega átakanlegt. Þar voru krakkar grátandi á samskiptaforritinu Zoom, vegna þess að þau þekktu einhvern sem féll frá. Ástandið í New York er auðvitað mjög slæmt. Dóttir mín fékk sektarkennd yfir að segja frá því að hún hefði fengið sér göngutúr út í fjöru í pásum, á meðan bekkjarfélagar hennar voru fastir inni. Við erum svo ótrúlega heppin hér á Íslandi. Ég hugsa að við höfum ábyggilega öll upplifað eitthvað svipað á þessum tíma, tekið út ákveðinn kvíða.“

Alltaf að semja

Björk segist alltaf vera að semja nýtt efni, en hún geri það hægt.

„Það skiptir eiginlega engu máli hvað er að gerast í mínu lífi, ég sem alltaf á sama tempóinu. Ég náði að halda því síðustu mánuði, en ég vann með Bergi Þórissyni tónlistarmanni hér heima. Hann tók þátt í sóttkvínni með mér og kom heim til mín tvisvar í viku, við höfum unnið saman í sex ár þannig að það var frábært að geta nýtt tímann með honum á þessum tíma.“

Hún segist eiga töluvert af nýju efni, en að plata sé ekki væntanleg alveg strax.

„Það kemur ekki ný plata á þessu ári, en kannski verður hún tilbúin á því næsta, ég þori ekki að lofa neinu. En stefnum á 2021 eða 2022.“


„Ég er ábyggilega stærsti Aron Can aðdáandi á Íslandi“


Björk segist vera mikill tónlistarnörd. Hún hlustar á fjölbreytta tónlist og segir afrobeat frá Nígeríu hafi komið sér í gegnum kórónaveiruna.

„Ég er alltaf að hlusta á tónlist og finna eitthvert nýtt dót. Ég bý til ólíka playlista fyrir ólíka stemningu. Í augnablikinu hlusta ég mikið á eistneskt tónskáld sem heitir Cyrillus Kreek og norsku R&B söngkonuna Emilie Nicolas. Ég hlusta líka mikið á Aron Can og er ábyggilega stærsti Aron Can aðdáandi á Íslandi.“

Ekki nýlendusinni í áhrifum

Björk segist ekki verða fyrir áhrifum af umhverfinu þegar hún semur tónlist.

„Ég er mjög þakklát fyrir það að þegar ég sem tónlistina mína, þá verður hún ekki mikið fyrir áhrifum af því sem ég er að hlusta á hverju sinni, eða umhverfinu. Á því tímabili sem ég samdi tónlist á Spáni gaf ég ekki út flamenco-plötu, þegar ég var í Púertoríkó, þá varð Biophilia ekki reggaeton-plata, og þegar ég gerði Homogenic, þá var kærastinn minn einn af frumkvöðlum drum and bass, og það var ekki eitt drum and bass lag á plötunni.

Björk hefur alltaf verið mjög vakandi fyrir því að vera ekki nýlendusinni í áhrifum og reynir að labba ekki um kúltúru og „go shopping“.

Hún segist þó ekki vera alsaklaus í þeim efnum, enda hafi hún gengið um í kímónóum og öðru, en tónlistarlega séð verði hún fyrir meiri áhrifum frá andanum en tónlistarkúltúr.

Björk leggur mikið upp úr sviðsmynd og sviðsframkomu á tónleikum.
Ljósmynd/ Santiago Felipe

Með ástinni í Ölpunum

„Ég er að vinna í ýmsu þessa dagana. Í samstarfi við nokkra aðila hér á Íslandi langar mig að setja upp gagnagrunn á netinu, þar sem hægt er að kaupa nótur af allavega tónlist. Ég á útgáfur af alls konar nótum fyrir hljóðfæri það þarf að sameina þetta allt á einn stað og gera þetta aðgengilegt, en þetta verkefni er enn í bígerð hjá okkur.“


„Kærastinn minn var með mér hér á Íslandi í gegnum kórónaveiruna, svo núna ætla ég að reyna að sýna smá lit og heimsækja hann.“


Í sumar taka við æfingar fyrir tónleikaröðina, en fyrst ætlar hún að heimsækja kærasta sinn í Alpana. „Kærastinn minn er hálfur Írani og hálfur Þjóðverji og býr í Ölpunum. Hann var með mér hér á Íslandi í gegnum kórónaveiruna, svo núna ætla ég að reyna að sýna smá lit og heimsækja hann.“

Ef allt gengur eftir tekur svo við tónleikaferðalag í Asíu í lok árs.

„Það eru ennþá á dagskrá tónleikar Cornucopia í Japan í nóvember. Við vitum auðvitað ekkert hver staðan verður í heiminum þá, en ef allt gengur eftir reynum við að halda tónleika í fleiri löndum í Asíu, en það verður allt að koma í ljós.”

Athugasemdir