Arnar Tómas Valgeirsson
Laugardagur 19. september 2020
06.00 GMT

Ég er nú bara rétt að byrja,“ segir tónlistarmaðurinn Helgi Björnsson aðspurður um hvort hann sé nú ekki að fara að hægja á sér. Helgi hefur, sem oft áður, í nógu að snúast, en um helgina verða frumsýndar tvær þáttaraðir sem hann fer með hlutverk í, auk þess sem hann ásamt félögum sínum stofnaði nýlega Félag sjálfstætt starfandi tónlistarmanna.

„Þegar maður er orðinn rúmlega sextugur þarf að skipuleggja sig betur, skipuleggja orkuna betur,“ segir Helgi. „Maður er kannski ekki jafn mikið að spreða orkunni í eitthvað sem maður var til í áður. Það er aðeins minni gelgja í manni. Maður á samt nóg inni!“

Gjafakörfur á tröppunum

Þegar kófið lagðist yfir þjóðina með tilheyrandi samkomubönnum tók Helgi upp á því að bjóða landsmönnum á tónleika í heimahúsi í þáttunum Heima með Helga. Íslendingar létu ekki segja sér það tvisvar og þættirnir fengu met­áhorf.

„Auðvitað átti ég von á því að þetta fengi eitthvað áhorf í ljósi aðstæðna, en kannski ekki að það yrðu svona margir að horfa.“ Hugmyndin að þáttunum kom til þegar faraldurinn skall á Ítalíu, en Helgi og fjölskylda bjuggu þar skömmu fyrir aldamótin.

„Við eigum stóran og góðan vinahóp þarna úti, svo við fylgdumst grannt með hvernig hlutirnir voru að þróast þar og hvernig fólk brást við þessum aðstæðum,“ segir Helgi. „Það var óneitanlega kveikjan að þáttunum, en þegar við sáum í hvað stefndi á Íslandi þurftum við að gera eitthvað fljótt.“

Stórskotalið íslenskra tónlistarmanna mætti til að syngja með Helga í stofunni, en meðal gesta voru Björn Jörundur, KK og Salka Sól. „Það var aldrei neitt mál að fá fólk til að koma í þáttinn. Kannski ekki furða í ljósi þess að flestir voru í hálfgerðu straffi og höfðu lítið að gera. Flestir tóku tækifærinu fagnandi.“

Viðtökur landsmanna fólust þó ekki einungis í miklu áhorfi, en Helgi lýsir því hvernig viðbrögð fólks úti á götu hafi verið. „Þetta var alveg hreint ótrúlegt. Fólk kom til okkar og þakkaði fyrir að við hefðum haldið sér á lífi og jafnvel bjargað þjóðinni. Þetta var meira að segja orðið þannig að við fundum gjafir á tröppunum fyrir utan hjá okkur. Körfur með alls konar fíneríi, kökur og fleira til. Þetta var fallegt og hjartahlýjandi, og maður fór eiginlega bara hjá sér.“


Þetta var meira að segja orðið þannig að við fundum gjafir á tröppunum fyrir utan hjá okkur. Körfur með alls konar fíneríi, kökur og fleira til.


Íslenski fjársjóðurinn

Auk tónlistaratriðanna var fastur dagskrárliður ljóðalestur Vilborgar Halldórsdóttur, leikkonu og eiginkonu Helga. „Við spurðum okkur hvernig við myndum hafa þetta heima hjá okkur,“ segir Helgi.

„Þegar faraldurinn fór af stað voru samin ýmis ljóð sem áttu uppsprettu sína í faraldrinum og á samfélagsmiðlum birtust ýmis ljóð sem töluðu beint inn í ástandið. Við vildum líka gefa þessu ákveðna kjölfestu – sýna að við værum öll í þessu saman með því að sækja í þennan sameiginlega tónlistararf. Það sést í svona ástandi hvað fólk leitar mikið í þennan íslenska fjársjóð af lögum og textum sem við eigum, sem er svo sameinandi fyrir þjóðina. Þessi kvöldvökustemmning.“

Í kvöld hefja svo göngu sína þættirnir Það er komin Helgi sem eru beint framhald af Heima með Helga. Þrátt fyrir að þeir séu teknir upp í myndveri segir Helgi að það sé mikilvægt að halda heimilislegri stemmningu. „Hitt spratt eiginlega bara upp úr ástandinu, en þegar við vildum halda áfram þá ákváðum við að gera smá áherslubreytingar. Við gátum heldur ekki lagt það á heimilið að vera alltaf heima,“ segir hann og hlær.

„Við breytum vissulega leikmyndinni og forminu aðeins – en samt ekki. Hljómsveitin verður áfram á sínum stað að leika af fingrum fram og svo koma gestir í heimsókn til að sprella með okkur. Það eru ýmsir möguleikar sem við eigum eftir að skoða betur þegar fram líða stundir. Það verða einhverjar nýjungar, og einhver skemmtilegheit sem voru ekki í hinum þáttunum. Mjög svipað allt saman, en eitt skref upp á við.“

Ekki tókst að veiða upp úr Helga hvaða gestum má búast við í þættinum, en hann segir dulúðina hluta af sjarmanum. „Við ætlum nú bara að leyfa þessu að koma í ljós. Það er svo gaman að hafa hlutina óvænta. Við heyrðum til dæmis að fólk hefði verið með getraunir og verðlaun í kringum það hverjir yrðu gestir hvaða kvöld, sem er náttúrlega frábær stemmning. Við höldum bara áfram að hafa þetta hulið.“

Misskildir skúrkar

Helgi lætur ekki eina þáttaröð á helgi nægja heldur leikur hann einnig í þáttunum Ráðherrann sem hefja göngu sína á sunnudaginn. „Ef veðrið verður áfram grátt held ég það verði fátt betra en að sitja heima með heitt kókó eða rauðvínsglas og njóta þess að glápa.“

Það er erfitt að draga upplýsingar um þættina upp úr Helga sem reynist afar varkár að spilla ekki neinu. „Þetta myndi líklega flokkast undir pólitískt drama ef það þyrfti að gefa þessu einhvern merkimiða á streymisveitum. Það er auðvitað spenna í þessu líka, og klækjabrögð eins og gengur og gerist í pólitískum tryllum.“

Þættirnir fjalla um forsætisráðherra Íslands sem Helgi segir að gangi ekki alveg heill til skógar. „Það býður upp á ansi áhugaverðar flækjur sem persónurnar þurfa að takast á við. Mikil spenna þar sem fólk þar að bregðast við óvæntum uppákomum.“

Sjálfur leikur Helgi tengdaföður forsætisráðherrans, mann sem hefur bæði fjármuni og völd. „Ég leik þarna ansi innmúraðan bakhjarl í stjórnmálaflokknum. Hann hefur lent í einhverjum árekstrum í fortíðinni sem ekki hefur verið leyst úr.“

Helgi fer með hlutverk tengdaföður forsætisráðherra í þáttaröðinni Ráðherrann sem hefur göngu sína annað kvöld.

Erum við þá að tala um einhvern skíthæl, eins og þú hefur nú stundum leikið áður? „Það skemmtilega við þetta er að áhorfendum gefst sjálfum tækifæri til að túlka hlutina á sinn hátt. Mér finnst ég sjálfur aldrei vera að leika neina skíthæla, samt. Þetta eru allt fyrirmyndarmenn.“ segir Helgi glottandi. En hvað með Tryggva úr Reykjavík Whale Watching Massacre? „Já, hann er á gráu svæði!“

Þar sem pólitískir tryllar eru Helga mjög hugleiknir var auðvelt að snara hann í verkefnið. „Mér var boðið í prufu og fékk hlutverkið í kjölfarið. Þetta er mjög flott handrit,“ segir Helgi sem segir fátt skemmtilegra en þættir á borð við House of Cards og Borgen.

„Ég var alveg á heimavelli þarna. Handrit verða oft keimlík, til dæmis í spennuþáttum og morðgátum og svona, en ég held það þetta verði fyrsta íslenska serían sem er á þessum nótum. Það var óneitanlega skemmtilegt að takast á við eitthvað á öðrum nótum en því sem maður er vanur.“

Aftur í veitingabransann

Það er ekki af ástæðulausu að viðtalið við Helga fer fram á Hótel Borg, en hann stefnir á veitingarekstur í sölum hótelsins í náinni framtíð. „Þetta er allt á frumstigi ennþá, en þegar mér bauðst að taka þessu verkefni skoraðist ég ekkert undan því,“ segir Helgi sem hyggst ásamt Guðfinni Karlssyni veitingamanni hefja Borgina aftur til fyrri dýrðar.

„Við viljum koma Gyllta salnum aftur í notkun þar sem vonandi verður hægt að dansa, eins og sagan ber með sér. Það er algjör synd að einn fallegasti salur Reykjavíkur hafi bara verið settur undir pítsuofn. Mér hugnast það engan veginn.“

Þetta eru ekki fyrstu skref Helga í veitingabransanum, en hann hannaði og stofnaði veitingastaðinn Astró á sínum tíma, við hvern hin svokallaða Astró-kynslóð er gjarnan kennd. Þar að auki hefur Helgi einnig verið í veitingarekstri í Berlín.

Hvað eldamennskuna heima fyrir varðar, segir hann að hún vilji oft fara í ítalskar áttir. „Einn uppáhaldsrétturinn minn er „vitello a la milanese“ eða kálfasnitsel að hætti Mílanóbúa. Maður lærði auðvitað heilmikið þarna úti.“

Helgi er ekki tilbúinn að segja til um hvort ítalskir réttir verði í forgrunni í sölum Borgarinnar en lofar að þar verði vandað til verka. „Það eru ekki margir staðir á Íslandi sem eru jafn "grand" og "classy" og Borgin.“

Einyrkjar fá rödd

Í byrjun september var Félag sjálfstætt starfandi tónlistarmanna (FSST) sett á laggirnar þar sem Helgi sinnir formennsku.

„Auðvitað hefði átt að vera búið að stofna þetta félag fyrir löngu síðan, en það skapast sérstök þörf í ástandinu sem við lifum í þessa dagana,“ segir Helgi. „Okkur tónlistarmönnum er beinlínis bannað að vinna en vegna fjöldatakmarkanna er búið að slá allt af, jafnvel afmæli, brúðkaup og jarðarfarir.“

Markmiðið með stofnun félagsins var að gefa sjálfstætt starfandi tónlistarmönnum sameiginlega rödd. „Það áorkar engu ef allir eru að tala bara hver í sínu horni. Þessi hópur einyrkja í bransanum hefur mikið verið að vinna verktakavinnu og til þessa hafa þeir ekki haft neitt félag í kringum sig – ekkert bakland sem greip okkur þegar ástandið skall á.“

Helgi telur að brýnasta verkefni Félags sjálfstætt starfandi tónlistarmanna sé að hjálpa félagsmönnum sem hafa verið atvinnulausir lengi.
Fréttablaðið/Valgarður Gíslason

Strembinn bransi

Brýnasta verkefni FSST segir Helgi vera að hjálpa þeim félagsmönnum sem hafa verið atvinnulausir lengi. „Það er mjög misjafnt hvernig fólk stendur. Ég var mjög heppinn að fá þau sjónvarpsverkefni sem ég fékk, og aðrir hafa getað bjargað sér með einhverjum hætti, en flestir eru í vandræðum. Margir hafa verið atvinnulausir í hálft ár og það lifir það enginn af til lengdar. Það gengur ekki endalaust að frysta lánin, semja við skattinn og hækka yfirdráttinn.“

Þá segir Helgi að mikilvægt sé að standa vörð um ýmis réttindi félagsmanna, sem geta oft verið óljós. „Margir tónlistarmenn geta líka átt erfitt með að fá fæðingarorlof, þar sem tekjurnar eru sveiflukenndar og ekki fastar. Það eru ýmsir meinbugir við þennan blessaða bransa sem passa ekki inn hjá Vinnumálastofnun. Fólk verður að fá einhverjar bætur svo það missi einfaldlega ekki heimilin.“

Þakklátur þjóðinni

Viðtökurnar við félaginu hafa verið góðar. „Það hrúgast inn félagar. Við náðum sambandi við menntamálaráðherra og þar er verið að smíða einhverjar tillögur að aðgerðum. Ég vona að þeim beri gæfa til að hrinda þeim í framkvæmd sem allra fyrst, fyrir tónlistarmenn og aðra. Við erum auðvitað ekkert ein í þessum aðstæðum, en við getum bara talað fyrir okkur.“

Landsmenn hafa líka sýnt framtakinu mikinn stuðning og nýlega var mínútu þögn á fjölda útvarpsstöðva, til samstöðu með tónlistarmönnum. „Það er frábært að fá stuðning frá þjóðfélaginu, en þegar öllu er á botninn hvolft snýst þetta um stjórnvöld. Það þarf alltaf fjármagn þegar farið er út í svona aðgerðir. Þetta kostar auðvitað allt peninga. Staðan er bara orðin það erfið hjá stórum hópi að eitthvað verður að gera, og eitthvað verður að gera hratt.“

Sem dæmi um mikla óvissu tónlistarfólks landsins þarf ekki að líta lengra en á fyrirætlaða Sumarhátíð Helga. „Upprunalega áttu þessir tónleikar að vera í apríl, en þeim hefur nú verið frestað í tvígang. Herlegheitin eru nú sett í lok október, en miðað við nýjustu fréttir þá er allt eins líklegt að þessu verði aftur skellt á frest.“

Þrátt fyrir að það sé vissulega undarlegt að skipuleggja sumarhátíð í haustlok segist Helgi vera þakklátur. „Maður er þakklátur fólki fyrir þessa ótrúlegu þolinmæði og þennan skilning sem það hefur sýnt. Það er ekki hægt að gera annað en að lofa því að þetta verður alvöru show þegar loksins kemur að því!“


Ef ég er dæmdur kynþokkafullur hefur það sko ekkert að gera með kassastærðina.


Það eru allir sexí

Þrátt fyrir að vera kominn yfir sextugt er Helgi enn eitt af helstu kyntáknum landsins þó hann skilji ekkert í því sjálfur. Hann ranghvolfir augunum þegar hann er knúinn um ráð fyrir upprennandi kyntákn. „Ég hef aldrei almennilega skilið þetta. Ég reyni reyndar alltaf að vera líflegur og hress á sviðinu, en ætli þetta komi ekki hreinlega frá því að ég sé alltaf að spyrja fólk hvort það séu ekki allir sexí? Svo hefur þetta kannski bara snúist yfir á mig.“

Spurningin sem hefur verið svo einkennandi segir Helgi vera retóríska. „Það sem ég á við með þessari spurningu er að það eru allir sexí á sinn hátt. Fyrirframgefnar tölur um stærðir á hinu og þessu hafa ekkert með það að gera, og þar tala ég sjálfur af biturri reynslu!“ segir hann og skellir upp úr. „Ef ég er dæmdur kynþokkafullur hefur það sko ekkert að gera með kassastærðina.“

Hreyfir sig eftir veðri

Þegar verkefnin eru jafn mörg og raun ber vitni getur ekki reynst auðvelt að finna frítíma, en Helgi segir að það takist nú samt. „Við hjónin höfum mikið verið uppi í bústaðnum okkar í Þingvallasveit. Þar erum við líka með hesta. Vilborg er mjög dugleg að ríða út og við náðum aðeins að gera það í ágúst, ásamt því að mála þakið á bústaðnum og stússast aðeins.“

Þá hafa Helgi og gömlu félagarnir frá Ísafirði haft þann sið að ganga árlega út á Hornstrandir og um Jökulfirðina, en skiljanlega urðu tálmanir þar á vegi í sumar. „Við ætluðum að fara í Hornvík í sumar, en tímasettum það þegar stærsti veðurhvellurinn var í júní. Við breyttum þá aðeins plönunum og tjölduðum á Grímsstöðum á Fjöllum í staðinn í sautján stiga hita og glampandi sól. Gengum svo Jökulsárgljúfrin. Þetta var alveg meiriháttar.“

Í framtíðinni segir Helgi að ferðaplönin verði því frekar leikin af fingrum fram. „Framvegis bleytum við bara fingurinn og fylgjum vindinum. Ísland er svolítið þannig að maður verður að hreyfa sig eftir veðri.“

Kósíkvöldin

Þá hefur Helgi eins og áður var nefnt gaman af stjórnmála- og samfélagsrýni í sjónvarpi. „Ég hef verið að fylgjast með þessum þáttum sem heita Social Dilemma og fjalla mikið um samfélagsmiðlana. Þetta fjallar um neikvæð áhrif samfélagsmiðla þar sem innanbúðarmenn eru að gagnrýna neikvæða þróun þeirra. Það snýst ekki um að það sé verið að selja upplýsingarnar þínar til að búa til pening, heldur er verið að snúa skoðunum heimsins í einhverjar áttir sem hefur náttúrulega þvílík áhrif. Þetta er stórmerkilegt og óhuggulegt líka.“

Svarið við ógnvænlegu ástandi heimsins telur Helgi vera afturhvarf til gömlu góðu kvöldvökustemmningarinnar. „Allir safnast saman, syngja nokkur létt lög og passa að hlutirnir séu ekki of flóknir – ég held að það sé rétta leiðin til að róa okkur niður og njóta þess að hafa gaman.“

Athugasemdir