Ari Brynjólfsson
Laugardagur 27. nóvember 2021
14.30 GMT

Foreldrar þriggja ára drengs með mikla málþroskaröskun hafa beðið í sjö mánuði eftir aðstoð talmeinafræðings, sjá þau fram á að þurfa að bíða þangað til hann verður fimm ára þangað til hann kemst að í talþjálfun. Starfshópur heilbrigðisráðherra á að skila af sér tillögum um úrbætur á þjónustunni fyrir jól.

„Sonur minn er þriggja ára og hefur verið greindur með mikla málþroskaröskun en niðurstaða matsins er sú að hann sé með málþroska á við 18 mánaða barn,“ segir Lára Aradóttir, móðir drengsins.

„Að greinast með mikla málþroskaröskun er háalvarlegt mál sem að hefur gífurleg áhrif á barn námslega og félagslega. Við sjáum það einmitt með okkar dreng að þetta er að hafa mikil áhrif á félagsþroska hans og samskipti við önnur börn, hann er að greinast með kvíðaeinkenni og svo fylgir þessu allskonar hegðunarvandi vegna þess að hann getur ekki tjáð sig. Það hefur sýnt sig að því fyrr sem er gripið inn í því betra því þetta getur haft mikil áhrif á framtíð barnsins ef það fær ekki talþjálfun og það strax.“

Lára Aradóttir.
Fréttablaðið/Valli

Þau eru nú á biðlistum hjá öllum talmeinastofum á höfuðborgarsvæðinu. Þau hafa þegar beðið í sjö mánuði. „Það getur enginn sagt mér númer hvað hann er á biðlistanum og það lítur út fyrir að biðin sé allavega tvö ár ef ekki þrjú sem þýðir að hann fær kannski aðstoð þegar hann er 5 ára,“ segir Lára.

Alvarlegri frávik á borði ríkisins

Kristín Theódóra Þórarinsdóttir, formaður Félags talmeinafræðinga á Íslandi, segir félagið deila áhyggjum foreldra um skort á þjónustu til barna með tal- og málþroskavanda.

Rammasamningur Sjúkratrygginga Íslands og talmeinafræðinga rann út í febrúar síðastliðnum. Til að koma viðræðunum á hreyfingu skipaði Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra, fjögurra manna starfshóp í síðustu viku.

„Þetta er að einhverju leyti endurtekning á því sem hefur verið gert til að reyna að samþætta þjónustuna milli ríkis og sveitarfélaga, þær tilraunir runnu út í sandinn,“ segir Kristín.

Í núverandi fyrirkomulagi skiptist ábyrgð á þjónustunni í tvennt, sveitarfélög bera ábyrgð á nauðsynlegri talþjálfun fyrir minniháttar frávik á meðan alvarlegri frávik, eins og í tilfelli sonar Láru, eru á borði ríkisins.

Áhyggjur ekki teknar alvarlega

Lára segir að þau hafi rekist á marga veggi í heilbrigðiskerfinu, ekki bara biðtíminn.

„Það er margt gallað þegar það kemur að snemmtækri íhlutun hvað varðar að greina börn með málþroskavanda,“ segir Lára.

„Við 18 mánaða skoðun á Heilsugæslunni á að meta hvort að málþroski barns sé í eðlilegum farvegi. Ég lýsti yfir áhyggjum mínum í þeirri skoðun og þá var hann undir viðmiðum en það var ekki tekið mark á því og mér sagt að þetta væri líklegast ekki neitt. Þarna hefði hann strax átt að fara í ferli og áhyggjur foreldra teknar alvarlega.“

Starfshópur ráðherra á að skila tillögum fyrir jól.
Fréttablaðið/Ernir

Segir hún reynslu sína af heilsugæslunni ekki einsdæmi. „Ef það hefði verið gert þá værum við kannski búin að vera tæplega 2 ár á biðlista og hann myndi líklega fá aðstoð bráðlega. Í stað þess er þetta búið að vera virkilega langt og flókið ferli og núna 3 ára gamall er hann loksins búinn að fara í málþroskamat. Þetta þarf líka að laga.“

Erfitt að fá reynsluna

Helsti ásteytingarsteinninn í viðræðum við Sjúkratryggingar er ákvæðið um tveggja ára starfsreynslu áður en talmeinafræðingar komast inn á rammasamning, þar sem meðferð barna með alvarlegri frávik á sér helst stað, þýðir það að þeir þurfa að fá starf hjá hinu opinbera.

Kristín Theódóra Þórarinsdóttir, formaður Félags talmeinafræðinga á Íslandi.
Fréttablaðið/Ernir

„Vandinn er sá að það er ekki mikið af slíkri vinnu að hafa, þetta þýðir að þeir talmeinafræðingar sem það vilja geta ekki farið að vinna með þeim hópi sem virkilega þarf á meðferð að halda,“ segir Kristín. „Við erum mjög ósátt við þetta ákvæði og þennan tveggja ára biðtíma og höfum komið því skýrt á framfæri að ef það á að vinna í takt við þessi stóru markmið að baki starfshópnum þá þarf að hleypa þeim í vinnu.“

Kristín telur ólíklegt að niðurfelling ákvæðisins muni leysa allan vandann. Töluverður skortur sé á talmeinafræðingum. Margir séu að láta af störfum vegna aldurs og Háskóli Íslands útskrifi nemendur annað hvert ár. „Í vor eiga að útskrifast átján talmeinafræðingar,“ segir Kristín.

Ekki er til neinn miðlægur biðlisti og því ekki hægt að slá því á föstu hversu mörg börn eru að bíða eftir talmeinafræðing, biðin er nú á bilinu 17 til 36 mánuðir. „Það eru að minnsta kosti þúsund börn að bíða,“ segir Kristín. „Við höfum rætt um að fá slíkan lista til að geta metið þörfina.“

Starfshópur hefur stuttan tíma

Í starfshópnum eru tveir fulltrúar heilbrigðisráðuneytisins, einn frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu og einn frá félagsmálaráðuneytinu. Kalla á til helstu hagsmunaaðila til samráðs við gerð tillaganna. Hópurinn á að skila tillögum 20. desember næstkomandi, hópurinn hefur því sextán virka daga til að klára verkið. Félagið telur afar brýnt að rödd talmeinafræðinga fái að heyrast og tekið sé mark á sjónarmiðum þeirra í vinnunni sem framundan sé. Kristín segir það ekki ganga að ræða málefni talmeinfræðinga án talmeinafræðinga.

Sveitarfélög bera ábyrgð á talþjálfun fyrir minniháttar frávik. Langir biðlistar bíða þeirra sem eru með alvarlegri vanda.
Fréttablaðið/Ernir

Kristín segir að markmiðin séu göfug en töluverðar svartsýni gæti meðal talmeinafræðinga með framhaldið. Tekur hún fram að talmeinafræðingar muni beita frekari hörku ef málin þokast ekki áleiðist. Dæmi eru um að foreldrar séu byrjaðir að leita þjónustu landshluta á milli og tvöfalt kerfi hafi myndast þar sem nokkrir talmeinafræðingar neyðist til að starfa utan samnings. Hún segir það neikvæða þróun og ekki í takt við stefnu yfirvalda um að gæta jafnræðis í þjónustu við börn.

Það sé þó von þar sem bæði á að vinna eftir nýjum lögum um samþættingu þjónustu til barna og heilbrigðisstefnu til 2030 þar sem kveðið sé á um að starfsmannafjöldi eigi að vera í samræmi við umfang þjónustu.

Sjúkratryggingar hafa sagt það berum orðum að vilji sé til að endurskoða tveggja ára ákvæðið en slíkt rúmist ekki innan fjárveitinga. Kristín óttast að starfshópurinn muni ekki skila miklu. „Allir vilja börnunum vel þar til kemur að því að greiða fyrir þjónustuna. Þolinmæði okkar er á þrotum og félagið krefst þess að lausn finnist í málinu og það strax.“

Athugasemdir