Kristinn Haukur Guðnason
Föstudagur 27. ágúst 2021
23.00 GMT

Sigmar Guðmundsson ákvað að kveðja Ríkisútvarpið eftir aldarfjórðung og stefna á Alþingi. Sjómannssonurinn úr Garðabæ sem varð ræðusnillingur hefur glímt við drauga áfengissýki og misnotkunar, en veit nú ekkert betra en að hlaupa úti í náttúrunni.

Sigmar segir að hann hafi ekki sjálfur leitað eftir því að komast á lista fyrir kosningar í haust, heldur hafi honum óvænt boðist sæti á lista Viðreisnar. Hann hafi ávallt haft áhuga á pólitík og Viðreisn sé flokkur sem hann eigi hugmyndafræðilega samleið með.

„Mér fannst þetta spennandi og ákvað að láta slag standa,“ segir Sigmar. „Ég er búinn að vera um aldarfjórðung á RÚV, og líkar það ekki illa, en ég þurfti ekki að hugsa mig lengi eða mikið um. Ég fann að þetta var réttinn tíminn til að breyta til, ef ég ætlaði á annað borð að gera það.“

Stefna flokksins varðandi Evrópumál, gjaldeyrismál, viðskiptafrelsi og sjávarútvegsmál heillaði Sigmar, sem og loftslagsmálin og heilbrigðismálin sem hann telur mjög aðkallandi á komandi kjörtímabili. „Í umhverfismálum megum við ekki aðeins horfa á vandamálin sem slík heldur einnig þau tækifæri sem bjóðast, í nýsköpun og fleiru, til þess að snúa þróuninni við,“ segir hann. „Í heilbrigðismálunum hefur faraldurinn opinberað veikleika Landspítalans sem þarf að takast á við. Óhjákvæmilega litar þetta stjórnmálabaráttuna svo skömmu fyrir kosningar, en mér finnst einnig mikilvægt að það verði kosið um fleira en baráttuna við Covid.“

Sigmar segist ekki byrjaður að hugsa um hvort hann stefni á langan þingferil eða ráðherrastól. Verkefnið núna er að komast inn á þing og tryggja flokknum góða stöðu.

„Ef ríkisstjórnin fellur gæti orðið flókið að mynda ríkisstjórn í ljósi þess hvernig flokkakerfið hefur þróast,“ segir hann, en telur að Viðreisn gæti leikið lykilhlutverk við myndun nýrrar stjórnar. „Við útilokum engan frá stjórnarsamstarfi en augljóslega yrði erfiðara að semja við suma flokka frekar en aðra.“

Sjómannssonur úr Garðabæ

Stöðu sinnar vegna sem fréttamaður hjá RÚV hefur Sigmar hingað til ekki haft bein afskipti af stjórnmálastarfi, ef frá er talið stutt stopp í ungliðastarfi Sjálfstæðisflokksins í Garðabæ, þar sem hann er alinn upp.

Sigmar er sjómannssonur og sjómennska í báðum ættum hans, í Bolungarvík og á Akranesi. Faðir hans, Guðmundur Baldur Sigurgeirsson, var skipstjóri á fraktskipi.

„Onei!“ segir Sigmar inntur eftir því hvort sjórinn hafi aldrei kallað á hann. „Garðabær er ekki beint mikill útgerðarbær. Ég man að ég fór einn túr með togara í Bolungarvík og síðan hef ég farið í nokkur skipti með Akraborginni. Þá er það upptalið,“ segir hann og brosir.

Túrar á fraktskipi gátu verið langir og því voru Sigmar og bróðir hans mest með móður sinni, Ölmu Hákonardóttur. Guðmundur og Alma skildu þegar Sigmar var á unglingsaldri.

Snemma fékk Sigmar áhuga á fjölmiðlum og skráði hann sig á fjölmiðlabraut í Framhaldsskólanum í Garðabæ. Hann segist þó oft og tíðum hafa sinnt félagslífinu mun betur en skólabókunum. „Ég er reyndar á þeirri skoðun að eitt það verðmætasta sem ég tók með mér þaðan hafi verið félagslífið. Það var góður grunnur að mörgu seinna í lífinu,“ segir hann.

Heimsmet í tölvuleik

Sem þekktur sjónvarpsmaður á RÚV og Stöð 2 og þar áður einn alræmdasti útvarpsmaðurinn á X-inu hefur Sigmar gjarnan verið í kastljósi fjölmiðlanna. Hann kom landanum þó fyrst fyrir sjónir sem heimsmethafi í tölvuspilinu Gyruss aðeins fimmtán ára gamall árið 1984.

„Á þessum árum var lítið fyrir unglinga að gera og við héngum því í spilakassasölunum,“ segir hann um þennan tíma þegar Freddabar og Tralli voru aðalstaðirnir. „Ég eyddi allt of miklum tíma þarna og allt of miklum peningum. Sum spilin voru þannig að maður gat staðið við endalaust því maður gat safnað aukalífum.“

Heimsmetið var nú ekki formlega tekið út af neinum þar til bærum aðila heldur var stigafjöldinn borinn saman við það hæsta í amerísku tölvuleikjatímariti.

„Ég átti heimsmetið í einum leik og félagi minn í öðrum. En við þurftum að leysa hvor annan af um tíma því hver törn gat verið meira en sólarhringur,“ segir Sigmar og samsinnir því að þetta geti ekki verið hollt fyrir börn. Sem betur fer hafi tómstundir barna og unglinga eflst til muna.

Ræðulistin nýst vel

Fyrir utan Gyruss skaraði Sigmar fram úr á einu sviði, það er í ræðulist. Í þrígang komst FG í úrslit hinnar nýstofnuðu MORFÍS-ræðukeppni í tíð Sigmars, í tvígang sigraði hann og í tvígang var Sigmar valinn ræðumaður kvöldsins.

Aðspurður segir Sigmar að keppnin hafi ekki aðeins snúist um að flytja ræður, heldur einnig að forma þær og skrifa. Er hann á þeirri skoðun að ræðulist ætti að vera skyldufag í skólum. „Ræðumennska snýst um að taka mikið magn upplýsinga, tína aðalatriðin til og koma þeim skilmerkilega fram í stuttri ræðu,“ segir hann. „Þetta hefur nýst mér ákaflega vel.“

Nái þeir báðir kjöri munu Sigmar og Birgir Ármannsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, mætast í pontu Alþingis líkt og þeir gerðu í MORFÍS árið 1987. „Það er ágætis hefð fyrir því að ég vinni Birgi og eigum við ekki bara að halda henni áfram,“ segir Sigmar kíminn.

Sigmar-001.jpg

Sigmar sigraði ræðukeppnina MORFÍS í tvígang með FG.

Sigmar segir allan gang á því hversu góðir ræðumenn núverandi og fyrrverandi alþingismenn séu. Gott sé þegar ræðumenn séu mælskir, klárir og hafi mikinn hugsjónaeld. Enn betra að þeir séu ekki bara bundnir blaði. Sigmar nefnir Helga Hrafn Gunnarsson, fráfarandi þingmann Pírata, og Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttir, formann Viðreisnar, sem góða ræðumenn. Bestur sé þó Steingrímur J. Sigfússon, sem hættir nú á þingi eftir 38 ár.

„Mér fannst frábært að fylgjast með Steingrími í pontu þó ég hafi ekki alltaf verið sammála honum,“ segir Sigmar. „Hann talaði af ástríðu en ákaflega skipulega og af mikilli mælsku.“

Mikill RÚV-ari

Sigmar telur sennilegt að velgengni hans í ræðuliði FG hafi valdið því að hann fékk tækifæri í útvarpi hjá Aðalstöðinni og síðar X-inu. Skömmu síðar var hann ráðinn til RÚV þar sem hann hefur verið allar götur síðan, ef frá er talið tveggja ára stopp hjá Stöð 2.

„Ég er mikill RÚV-ari. Þarna er stór hluti af mínu vinamengi og ég tek það inn á mig ef við fáum gagnrýni sem ég tel ósanngjarna,“ segir Sigmar. „En þar sem ég hef starfað á einkamiðlum líka þekki ég það sjónarmið að erfitt sé að keppa við Ríkisútvarpið. Það er erfitt að keppa við Ríkisútvarpið og fólk á Ríkis­útvarpinu veit hversu mikil yfirburðastaða þetta er.“

Ríkisútvarpið var dregið inn í umræðu um fjölmiðlafrumvarp Lilju Alfreðsdóttur á liðnu þingi og sitt sýnist hverjum um veru þess á auglýsingamarkaði. Sigmar segist ætla að taka fullan þátt í umræðum á þingi um fjölmiðla, tjáningarfrelsi og stöðu RÚV verði hann kjörinn. „Það þarf að styrkja einkarekna miðla en ég tel ekki rétt að veikja RÚV. Þá veikjum við samfélagið allt,“ segir hann.

Á fjölmiðlaferli sínum hefur Sigmar farið um víðan völl. Hann hefur stýrt fréttaskýringaþáttum, spurningaþáttum, viðtalsþáttum, vísindaþáttum og meira að segja lýst Eurovision.

„Að prófa eitthvað nýtt er það sem hefur haldið mér gangandi í öll þessi ár,“ segir Sigmar. „Ég hef sagt nei við verkefnum, en almennt reyni ég að hafa opinn huga þegar verkefnin bjóðast.“

Rakst á vegg

Sigmar hefur háð sína baráttu við alkóhólisma og farið í nokkrar áfengismeðferðir. Þegar hann lítur til baka sér hann að áfengið fór aldrei vel í hann, ekki einu sinni til að byrja með.

„Upp úr tvítugu fann ég fyrir því að þetta var orðið eitthvað meira en ásókn í hefðbundið djamm. Helgarnar voru farnar að lengjast og vanlíðanin að aukast,“ segir Sigmar um það hvenær hann áttaði sig á því að áfengi gæti verið vandamál. „Áfengið var farið að stjórna mér og hafa áhrif á frammistöðu mína í vinnu og skóla. Í kringum 25 ára aldurinn rakst ég á vegg og fór í meðferð inn á Vog. Síðan þá hef ég vitað að ég sé alkóhólisti.“

Inni á Vogi fékk Sigmar fræðslu um sjúkdóminn og hann gat strax speglað alla sína hegðun í honum. Hann sá í fyrsta sinn að hann væri ekki einn að burðast með þær erfiðu tilfinningar sem fylgja alkóhólisma heldur var hann staddur í fullum sal af fólki sem var að glíma við það sama.

„Flest árin síðan hef ég verið edrú en það hafa komið föll og hliðarskref, en sem betur fer staðið stutt yfir,“ segir Sigmar. „Sjúkdómurinn hjá mér er þó þannig að þegar ég hef fallið er það alvarlegt mál og kallar á inngrip.“

Sigmar-004.jpg

Síðasta fall Sigmars kom fyrir sjö árum síðan.

Síðasta fall kom fyrir sjö árum og reyndist Sigmari nokkuð erfitt að komast á lappir aftur. En fyrir það hafði hann verið edrú í átta ár.

„Mér leið mjög illa og fannst ég vera að bregðast bæði sjálfum mér og fólki í kringum mig. Ég bar mikla ábyrgð í vinnunni og var með ungt barn í nýju sambandi, auk eldri barna úr fyrra sambandi,“ segir Sigmar. „Mér var bent á að ég ætti þá að kafa svolítið dýpra en ég hafði gert. Og það reyndist eitt mesta gæfuspor lífs míns.“

Misnotkun markaði djúp spor

Við tók sálfræðimeðferð hjá þerapista sem kafaði með Sigmari ofan í æsku hans. Hófst þá verkefnið að vinna úr þeim áföllum sem Sigmar varð fyrir sem barn og hefur áður greint opinberlega frá. En þegar hann var tíu ára gamall varð hann fyrir misnotkun af hálfu manns sem tengdist skólastarfinu.

„Allt í einu fór ég að skilja samhengið í lífinu mínu,“ segir Sigmar um afrakstur þessarar sálfræðimeðferðar. „Það er skrítið að vera orðinn miðaldra maður og hafa ekki tengt þetta tvennt saman fyrr. Að áfall sem maður verður fyrir sem barn og býr til sársauka, reiði og tilfinningar sem maður skilur ekki geti gert mann móttækilegan fyrir slökuninni sem fylgir því að drekka. Áfengið verður lausn á þeim óróleika sem heilinn er í. En sú lausn er vitaskuld aðeins tímabundin og hleður ofan á sig vanlíðan. Og maður festist í einhverjum vítahring og kann ekki að díla við hlutina öðruvísi en að deyfa sig.“

Sigmar sagði engum frá misnotkuninni fyrr en löngu síðar. Hann býst þó við að foreldrar og fleiri hafi strax tekið eftir hegðunarbreytingum hjá honum því hann varð mjög ringlaður, dró sig inn í skelina og síðar braust út reiði og alls kyns mótþrói.

„Ég sagði fyrst frá þessu í meðferð. Mér fannst ég fá svo skrýtin viðbrögð og leið svo illa að tala um þetta að ég ákvað að gera það ekki meir,“ segir Sigmar.

Sem fréttamaður hefur Sigmar ítrekað fjallað um kynferðisofbeldi og eðlilega reikaði hugurinn að hans eigin reynslu þá. Taldi hann þá ranglega að þessi reynsla hefði ekki markað djúp spor og hann þyrfti ekki að tala um hana sjálfur. „Sennilega var það varnarmekanismi. Sem er svo skrýtið þar sem ég veit, sem fjölmiðlamaður, hversu gott það er fyrir þolendur að opna sig um ofbeldi, fá góð viðbrögð og hreyfa við umræðunni. Ég hélt ég væri sterkari en aðrir í sömu stöðu sem var auðvitað bara sjálfsblekking.“

Sigmar segist ekki hengja alla þá ógæfu sem hann hefur orðið fyrir eingöngu á misnotkunina. Föllin hafa komið þegar hann hefur misst augun af boltanum og ekki sinnt þeim einföldu hlutum sem óvirkir alkar þurfa að gera. En við ofbeldið brast engu að síður eitthvað í lífi hans sem hefur haft mikil áhrif á hann allar götur síðan. Undanfarin ár hefur hann hins vegar unnið markvisst í þessu áfalli.

Eitt hentar ekki öllum

Að mati Sigmars eru áfengis- og fíknisjúkdómar alvarlegasta heilbrigðisógnin sem blasir við þjóðinni. Þó að skilningur á þeim hafi aukist sé enn þá á brattann að sækja.

„Við sáum það í umræðunni um afglæpavæðingarfrumvarpið að hluti þjóðarinnar skilur ekki að þetta sé sjúkdómur. Telja frekar að besta lausnin sé að beita refsistefnu og gera fólk að glæpamönnum fremur en að mæta þeim með faðminn opinn og hjálpa,“ segir hann nokkuð heitt í hamsi.

Í hvert sinn sem einhver falli fyrir áfengi eða fíkniefnum hafi það mikil áhrif á maka, börn, foreldra, systkini, vinnufélaga og jafnvel fleiri. Heilt samfélag í kringum einstaklinginn verði sjúkt. Þessu fylgi einnig mikill kostnaður í heilbrigðiskerfinu, félagslega kerfinu og dómskerfinu. Þá eru ótalin dauðsföll eða örkuml, annað hvort vegna slysa, ofneyslu eða sjálfsvíga.

„Það er enginn sjúkdómur sem hefur jafn eyðandi áhrif. Þegar einhver greinist með krabbamein leggjast allir á eitt. En þegar einhver greinist með alkóhólisma getur verið að hann hafi brennt allar brýr að baki sér,“ segir Sigmar. „Þá getur reynst erfitt að biðja um og fá hjálp, oft með skelfilegum afleiðingum. Ég tel að meðferðarúrræði þurfi að vera mörg og mismunandi því að eitt hentar ekki öllum. Veikur alki getur verið svo forskrúfaður að hann er búinn að bíta það í sig að fara ekki inn á Vog til dæmis. Sú leið hentaði mér mjög vel, en maður verður að bera virðingu fyrir því að það hentar ekki öllum.“

Verðum að hlusta

Umræðan um kynferðisofbeldi hefur einnig sjaldan verið jafn hávær og nú og telja margir að dómskerfið hafi í gegnum tíðina brugðist þolendum. Sönnunarbyrðin sé of þung.

„Kerfin okkar geta ekki komist hjá því að hlusta þegar það er svona mikið ákall um breytingar. Ákæruvaldið hefur stigið skref í þessa átt með því að taka mark á annars konar sönnunargögnum en áður var gert,“ segir Sigmar, sem þekkir málaflokkinn vel sem fjölmiðlamaður. „Umræðan er vitaskuld erfið þar sem við viljum líka að reglur réttarríkisins haldi. En það er alveg ljóst að þetta kerfi þarf að vera manneskjulegra og einn liður í því gæti verið að stytta málsmeðferðartímann.“

Sigmar-003.jpg

Sigmar segir að kerfin okkar verði að hlusta þegar ákallið um breytingar er svo sterkt.

Nefnir hann dæmi úr störfum sínum þegar fjallað var um mál barnaníðingsins Karls Vignis Þorsteinssonar. „Eftir umfjöllunina fengum við hundruð símtala frá þolendum kynferðisofbeldis héðan og þaðan. Þetta sýndi mér hversu vandinn er stór og hversu margir hafa lent í ofbeldi,“ segir hann. „Þegar svona stór hluti telur að kerfið hafi brugðist verðum við að hlusta.“

Hleypur til heilbrigðara lífs

Sigmar er giftur Júlíönu Einarsdóttur og eiga þau saman tvö ung börn. Þrjú á hann úr fyrra sambandi. Ferðalög með fjölskyldunni og útivist er það sem Sigmar elskar að gera í frítímum og ekki síst að hlaupa löng víðavangshlaup.

„Ég hef sennilega alltaf verið náttúrubarn en kannski ekki alltaf gefið því séns,“ segir hann. „Við gerum sífellt meira af þessu. Júlíana skipuleggur ferðir fyrir okkur, hvort sem það er upp í sumarbústað, í Þórsmörk eða annað, því það er svo sterkt í henni að öll fjölskyldan geri eitthvað saman. Það er ekki nóg að foreldrarnir séu með áhugamál og börnin séu fylgihlutir. Ég komst til dæmis nýlega að því að átta ára barn getur léttilega gengið yfir Fimmvörðuhálsinn og haft gaman af.“

Sigmar hefur ávallt stundað hreyfingu en víðavangshlaupin byrjuðu fyrir alvöru fyrir tveimur árum. Segist hann heltekinn af þessu sporti og lengst hafa hlaupið 50 kílómetra. Ísland, og ekki síst svæðið í kringum höfuðborgarsvæðið, bjóði upp á óþrjótandi góðar og fallegar hlaupaleiðir.

„Það er fátt betra en að finna gróðurlyktina á sumrin og berjast aðeins við vindinn á veturna. Félagsskapurinn í kringum þetta sport er æðislegur og eftir hvert hlaup finnur maður sælutilfinningu í öllum líkamanum,“ segir Sigmar og brosir. „Þegar ég hleyp verð ég mjög meðvitaður um hvað ég er kominn langt frá flöskunni. Hvað ég er kominn langt á leiðinni til heilbrigðara lífs.“

Athugasemdir