Þegar Ás­laug Kristjáns­dóttir frétti að sonur hennar væri á leið í fangelsi segir hún heim sinn hafa hrunið. Ás­laug lýsir reynslu sinni af því að vera að­standandi fanga í hlað­varpinu Frelsið er yndis­legt þar sem Guð­mundur Ingi Þór­odds­son, for­maður Af­stöðu, ræðir allar hliðar fangelsis­mála.

„Fyrst þegar hann var kominn í fangelsi þurfti ég að hafa mig alla við til að geta farið í vinnu og geta farið út í búð,“ segir Ás­laug. Það hafi ekki síst verið vegna for­dóma í sam­fé­laginu.

Kenndi sjálfri sér um

Sár­lega vanti aukin stuðning fyrir að­stand­endur fanga sem ganga víðast hvar að lokuðum dyrum. „Það kemur rosa­leg sjálfs­á­sökun hjá for­eldrum barna sem feta þessa braut,“ segir Ás­laug og kemst við. „Það finnst öllum það vera þeim að kenna.“

Sú sé þó ekki raunin og kveðst Ás­laug ekki á­lasa sjálfri sér lengur. Hún bendir þó á að fangelsis­dómur hafi ekki að­eins á­hrif á mann­eskjuna sem hlaut dóminn heldur alla fjöl­skylduna og vini þess ein­stak­lings.

Fór snemma í neyslu

Sonur Ás­laugar fór snemma að feta ranga braut eftir að hann hætti 14 ára gamall að taka ADHD lyfin sín. Neyslan fylgdi fast á eftir og af­brotin sömu­leiðis. Hann var að­eins fimm­tán ára gamall þegar hann tók þátt í ráni. „Þá fór tauga­kerfið hjá manni alveg að hrynja.“

Árið 2014 hringir lög­fræðingur í Ás­laugu og segir henni að sonur hennar sé kominn í gæslu­varð­hald. „Ég eigin­lega frétti þetta ekki fyrr en tveimur dögum seinna en þá var ég búin að gera mikla leit af honum og hringja út um allt þegar ég loks fæ sím­talið.“ Hún kveðst hafa fengið tauga­á­fall í kjöl­farið.

Áslaug og Guðmundur sammældust um að meira þyrfti að gera fyrir aðstandendur fanga.

Skít­hræddur í fangelsinu

Sonur Ás­laugar hóf af­plánun á Litla Hrauni. „Ég sá þá í raun og veru strákinn sem ég þekkti, hann var bara skít­hræddur, það er bara eitt orð yfir það.“ Hann hafi loks gert sér grein fyrir því hvert hann væri búin að koma sér.

Skömmu síðar var hann færður á Kvía­bryggju þar sem hann tók á­kvörðun um að bæta sig. Hann hóf nám en átti í erfið­leikum með að standa í straum við kostnað þess. „Þeir fengu bara 9 þúsund krónur á viku og þurftu að borga fyrir námið með því.“ Huga þurfi að því að ekki hafi allir að­stand­endur efni á að greiða kostnað fanga og því sé oft ó­mögu­legt að klára nám.

Sam­fangi borgaði skólann

Sonur Ás­laugar hafi þó kynnst góðum mönnum í fangelsinu. „Annar þeirra bauðst til að borga skólann fyrir hann [..] og það var annar sam­fangi til­búin að sitja heilu dagana og reikna með honum. Þess vegna gat hann þetta.“

Slík hjálp­semi hefði ekki getað átt sér stað á Litla Hrauni þar sem föngum er bannað að vera inni á her­bergi hjá hvor öðrum en það sé leyfi­legt í opnum fangelsum líkt og Kvía­bryggju.

Ás­laug segir son sinn vera einn af þeim heppnu sem þurfa að sitja inni. „Hann er að klára málarann núna í maí og stefnir beint í meistarann.“ Á­stæða þess sé ekki kerfið heldur heppni. Ás­laug segir að hefði hún ekki þekkt mann sem að­stoðaði son hennar að fá vinnu og hús­næði hefði sagan geta verið önnur.

Við­talið má sjá í heild sinni hér að neðan: