Katrín Lilja heldur úti Lestrarklefanum, vefsíðu þar sem fjallað er um bækur, og þar er Sæunn Gísladóttir reglulega með pistla. Það var Sæunn sem las ævisögu Sonju sem kom út árið 2002, skrásett af Reyni Traustasyni og skrifaði umfjöllun um hana fyrir síðuna. Það varð til þess að Katrín las bókina líka og voru þær sammála um að ný kynslóð yrði að fá tækifæri til að kynnast þessari merku konu.

Eins langaði þær að vita meira um líf hennar og arfleifð. Ekki síst hvað varð um margra milljarða sjóðinn sem hún skildi eftir sig og lítið hefur heyrst af.
Þættirnir urðu alls fjórir og verða fluttir dagana 25. til 28. desember en Sæunn segir að auðveldlega hefði mátt hafa þá fleiri.
Sonja elst upp í Reykjavík til 15 ára aldurs þegar hún fer fyrst út fyrir landsteinana, þá til sumardvalar í Danmörku, til að jafna sig á mænuveiki og þar með voru örlögin ráðin en Sonja var friðlaus þegar hún kom aftur heim.

„Hana langaði aftur út í heim og fékk þá að fara í húsmæðraskóla í Danmörku. Eftir það fær hún að fara til frændfólks í Noregi og kemur svo ekki heim í 35 ár.“

Leiðir Sonju liggja næst til Þýskalands, London og Parísar og þegar seinni heimsstyrjöldin brýst út ætlar hún aftur heim í gegnum Bandaríkin en ílengist þar og býr næstu áratugina í New York.


Sérfræðingur í samræðulist


Faðir Sonju, Ólafur Indriði Benjamínsson, var íslenskur en móðir hennar, María Emilie Wendel, af þýskum ættum.

„Faðir Sonju var ættaður frá Hesteyri en móðir hennar var frá Þingeyri þar sem pabbi hennar var þýskur kaupmaður. Hún er því af millistéttarættum en pabbi hennar vann sig upp í tign hjá tengdaföður sínum,“ útskýrir Sæunn og segir Sonju því alda upp við betri kjör og aðstæður en marga af hennar kynslóð, hjá millistéttarkaupmannafjölskyldunni.

„En auður hennar kemur ekki þaðan, þó að þetta hafi gefið henni tækifæri á að fara út í heim.“

„En auður hennar kemur ekki þaðan, þó að þetta hafi gefið henni tækifæri á að fara út í heim.“

Katrín bætir við að Sonja hafi lifað af peningum foreldra sinna á meðan hún dvaldi við nám í Danmörku og Þýskalandi.

„En þegar hún kemur til Bretlands er ekkert hægt að senda peninga á milli landa.“

„Hún er greinilega úrræðagóð því hún fer að skrifa tískupistla frá París fyrir Morgunblaðið,“ segir Sæunn.

„Í upphafi kemst hún þó ekki inn á stærstu tískusýningarnar enda þarf sambönd til þess. Hún gefst þó ekki upp og dettur meðal annars í hug að reyna fyrir sér sem módel. En á endanum komst hún á tískusýningar hjá stórum nöfnum eins og Coco Chanel í gegnum vinskap og er bara að spjalla við hana í partíum eftir sýningar.

Þetta þótti okkur merkilegt, þarna er tvítug kona frá Íslandi, sem hefur svo mikla trú á sjálfri sér að henni tekst að koma sér inn. Enda flestir viðmælendur okkar sammála um að hún hafi verið algjör sjarmör og sérfræðingur í samræðulist.“

Sonja de Zorilla var sannur heimsborgari sem þó hélt tengingu við föðurlandið og varði síðustu árunum hér. Mynd/Rúv

Tískuheimurinn og Wall Street


Sæunn bendir á að þetta hafi ekki aðeins gilt um einn stað heldur hafi Sonja hreinlega alls staðar stillt sér upp í innstu raðir.

„Þegar hún er 18 ára í Þýskalandi kynnist hún broddborgaralífinu, svo í London kemst hún strax inn í kreðsuna hjá ríkum Rússum og í París eru það aftur ríku Rússarnir og bóhemarnir sem hún er mest í kringum. Í New York er hún svo fljót að koma sér inn á Wall Street og kynnast listafjárfestum.“

Katrín er sammála, „Hún hafði ótrúlegt lag á að koma sér inn alls staðar og notaði líklega útlitið líka til þess enda leit hún út eins og kvikmyndastjarna,“ segir hún og bætir við: „Hún lærði tískuteikningu og ætlaði sér alltaf að starfa í tískuheiminum sem hún hafði brennandi áhuga á.“

Það voru þó fjárfestingar á verðbréfamarkaðinum í New York sem áttu eftir að gera Sonju vellauðuga.

„Það byrjaði á því að ríkur Rússi býður henni í hádegisverð, en ríkir Rússar voru miklir örlagavaldar í hennar lífi. Í þessum hádegisverði er John Loeb, frægur fjárfestir í New York, og á milli þeirra myndast vinasamband. Loeb kennir Sonju að fjárfesta og ég hef litið svo á að hún hafi viljað læra að fjárfesta til að geta líka verið listakona,“ segir Katrín.

„Hún sá ekki fram á að geta haldið uppi sama lífsstíl sem hungraður listamaður, því ákvað hún að taka þessar fjárfestingar alla leið og þéna þannig peninga.“

„Hún hafði ótrúlegt lag á að koma sér inn alls staðar og notaði líklega útlitið líka til þess enda leit hún út eins og kvikmyndastjarna."

Katrín Lilja

Sæunn bætir við: „Pabbi hennar var hennar stærsta fyrirmynd. Hann átti að verða forstjóri Eimskipafélagsins 1929 en fékk slag og varð sjúklingur sem henni fannst erfitt að horfa upp á. Hún fékk þannig góð ráð úti en var líka slungin viðskiptakona og tengdi þetta allt við pabba sinn og hans áhrif.“

„Hún sá alltaf eftir að hafa ekki numið myndlist,“ bætir Sæunn við.

Samtíðarkona hennar og vinkona var Louisa Matthíasdóttir sem bjó líka í New York svo Sonja var alltaf með tengsl inn í listamannaheiminn.“

„Þær Sonja og Louisa kynntust fyrst í Kaupmannahöfn og áttu því langt vinasamband,“ segir Katrín og bendir á að Sonja hafi málað töluvert af portrettmyndum. „Þær voru af börnum, eiginmanni hennar og John Loeb en ég veit ekki hvar þessi verk eru niðurkomin í dag.“


Afþakkaði bónorð Onassis


Sonja kvæntist Victoriano Alberto Zorilla, argentískum Ólympíumeistara í sundi, árið 1948.

„Hún kynntist Alberto í gegnum vini en hún stundaði alla helstu skemmtistaði New York-borgar á þessum tíma og kynntist þar meðal annars Aristotle Onassis,“ segir Sæunn og bætir við að Sonja hafi átt í ástarsambandi við gríska skipakónginn um tíma sem hafi endað á því að hann bað hennar en hún afþakkaði.

„Hún taldi þau Aristotle ekki efni í hjón. Enda var hún gríðarlega upptekin af því að ráða sér og sínu lífi sjálf og segir í bókinni að með Alberto hafi hún ráðið ferðinni.“

„Hún taldi þau Aristotle ekki efni í hjón. Enda var hún gríðarlega upptekin af því að ráða sér og sínu lífi sjálf og segir í bókinni að með Alberto hafi hún ráðið ferðinni.“

Sæunn

„Það var svo árið 1946 að ástir tókust skyndilega með Sonju og Alberto, vini Aristotle, en um samband þeirra Sonju og Alberto eru ýmsar pælingar,“ segir Katrín.

„Þó að samband þeirra hafi verið óhefðbundið í okkar skilningi ríkti greinilega á milli þeirra mikil ást og gagnkvæm virðing,“ segir Sæunn.

„En þau áttu þó hvort sína íbúðina á Flórída þar sem þau vörðu sumarfríum.“

„Og í stórri íbúð þeirra í New York áttu þau hvort sitt svefnherbergið,“ bætir Katrín við.
„Hann var mikið heima og stundaði æfingar enda gamall sundkappi en hún var meira fyrir samkvæmislífið,“ segir Sæunn spurð að hvernig samband þeirra hafi verið óhefðbundið.

„Þau áttu í opnu sambandi og áttu í sínum ástarsamböndum við aðra og eignuðust aldrei börn.“

„Þau áttu í opnu sambandi og áttu í sínum ástarsamböndum við aðra og eignuðust aldrei börn.“

Sæunn

Hvað varð um milljarðana?

Aðspurðar hvort barnleysið hafi verið val þessarar sjálfstæðu konu verður Sæunn fyrri til svars.

„Hún gefur það sterklega til kynna í bókinni að hana hafi ekki langað í börn og Alberto hafi verið samþykkur því. En hún segist líka hafa upplifað eftirsjá þegar árin færðust yfir enda lifir hún löngu lífi og er 86 ára þegar hún deyr.

Vinirnir voru margir eldri en hún og voru þá fallnir frá. Margir lýstu henni sem barnagælu og hún lagði mikið upp úr vinskap við börn systur sinnar og vina.“

Það var svo ósk Sonju að auðæfi hennar rynnu í sjóð sem styrkja skyldi langveik börn hérlendis og í Bandaríkjunum og fól hún frænda sínum, Guðmundi Birgissyni frá Núpum, stjórn hans ásamt lögfræðingnum John Ferguson.

„Það hefur aðeins verið fjallað um þetta í fjölmiðlum og Kompás gerði mjög góðan þátt árið 2007 sem við erum svolítið að fylgja eftir, en það virðist lítið hafa runnið úr sjóðnum. Við erum aðeins að reyna að svara því hver raunverulegur auður hennar var,“ segir Sæunn en samkvæmt bókinni Ríkir Íslendingar ætti núvirði hans að vera í kringum 24 milljarða króna.

„Eins leitum við svara við því hvað hafi orðið af þessum peningum.“

„Eins leitum við svara við því hvað hafi orðið af þessum peningum.“

Sæunn

Coco Chanel og Chaplin


Þær eru sammála um að það sem hafi kveikt áhuga þeirra hafi verið merkilegt lífshlaup Sonju.

„Hún var sjálfstæð kona á þessum tíma sem konur voru í raun og veru ekki svo sjálfstæðar,“ segir Katrín.


„Hún var frumkvöðull,“ segir Sæunn og Katrín bætir við að þær reyni að draga það fram í þáttunum hversu merkileg útþrá og ferðalög Sonju hafi verið á Íslandi þess tíma, þegar skipaferðir til landsins voru fréttaefni.

„Hún minnist þess í ævisögunni að þegar hún var 15 ára í Menntaskólanum í Reykjavík hafi aðaláhuginn legið í að sjá Chaplin í bíó og lesa í tímaritum um Coco Chanel. Ekkert svo löngu síðar er hún svo mætt á tískusýningar hjá Chanel í París og farin að hitta Chaplin í boðum í New York,“ segir Sæunn.


Aftur heim til Íslands


Sonja sem hafði kvatt Ísland 17 ára, árið 1933, hélt þó alltaf tengslum og varði meiri tíma hér á landi á níunda og tíunda áratug síðustu aldar.

Árið 1998 flutti hún svo alveg heim til Íslands, hún hafði keypt sér sumarbústað á Þingvöllum á áttunda áratugnum og síðar íbúð við Eiðistorg, og fór að rifja upp kynni við íslenska ættingja, meðal annars fyrrnefndan Guðmund frá Núpum, en hún keypti sér einmitt land við Núpa og byggði sér þar hús.

„Hún átti litla fjölskyldu, þegar faðir hennar fellur frá flytja systir hennar og móðir til Bandaríkjanna. Þrátt fyrir þetta finnur hún þessa sterku tengingu við Ísland og ver hér síðustu árum sínum.

Hún var mjög hrifin af Esjunni og þar sem hún bjó á efstu hæð gat hún séð Esjuna og stillti þar upp öskunni hans Alberto sem hafði heimsótt Ísland með henni og einnig hrifist af Esjunni,“ segir Sæunn.

En hvers vegna ætli þær hafi fengið svo mikinn áhuga á konu sem lést áður en þær fæddust og var mikið eldri en ömmur þeirra og afar?

„Afi minn lánaði mér bókina og við hefjum þáttaröðina á spjalli við hann þar sem hann lýsir því þegar hann hitti Sonju árið 1976. Hann hafði aldrei heyrt á hana minnst en varð strax heillaður af henni,“ segir Sæunn og Katrín samsinnir því:

„Hún hafði þessi áhrif á fólk – heillaði það upp úr skónum.“

Í þáttunum má líka heyra rödd Sonju sjálfrar en Ríkisútvarpið hefur varðveitt tvö viðtöl við hana frá árunum 1976 og 1994.
„Nú eru komin tæp 20 ár frá því að ævisagan kom út svo það er komin heil kynslóð sem þekkir Sonju ekki og okkur langaði að segja sögu merkilegrar íslenskrar konu. Þetta var kona sem stefndi hátt og fór alla leið,“ segir Katrín að lokum.