Edda Sif hefur verið hjá Carbfix frá því að það var aðeins hugmynd á blaði 2007 og séð hvernig það hefur þróast. Hún segir að þótt hún hafi verið lengi í þessu þá sé erfitt að staðna því verkefnin séu svo fjölbreytt hverju sinni.

„Ég er ekki að gera það sama nú og þá. Þetta er enn Carbfix, en fyrst var ég að búa til hermilíkön og svo fór ég í verkefnastjórnun. Þetta hefur þróast og ég með,“ segir Edda.

Carbfix hófst sem alþjóðlegt samstarfsverkefni og var formlega stofnað 2007. Orkuveita Reykjavíkur leiddi verkefnið með Háskóla Íslands, Columbia-háskóla í New York og CNRS í Frakklandi.

En hvað gerir Carbfix?

„Það er vitað að koltvíoxíð binst í bergi, því það er aðferð náttúrunnar til að varanlega geyma kolefni. Yfir 99 prósent kolefnis á jörðinni er þegar bundið í bergi. Við hugsum bara ekkert rosalega mikið um það,“ segir Edda og bendir á að, kannski eðlilega, sé meiri áhersla á það koltvíoxíð sem er sýnilegra í andrúmsloftinu, í sjónum og í trjám.

„Þetta hófst sem rannsóknar- og þróunarverkefni sem gagngert miðaði að því að kanna hvort við gætum búið til tækni sem leyfði okkur að fanga koltvíoxíð úr útblæstri og dæla ofan í berglög, þannig að við gætum flýtt fyrir ferlinu,“ segir Edda og að jarðfræðilegu ferlin muni alltaf á endanum eiga sér stað.

„En við getum ekki beðið eftir því.“

Edda Sif hefur helgað líf sitt umhverfismálunum.
Fréttablaðið/Sigtryggur Ari

Ekki gekk allt í fyrstu

Edda segir að til að byrja með hafi þau stundað rannsóknir á ferlinu sjálfu, hvað gæti þurft til að flýta því eða hægja á því og að háskólarnir hafi að mestu séð um það. Hún sjálf sá um hermireikninga, en þá var hún enn í doktorsnámi.

„Fyrstu árin vorum við að rannsaka, prófa, hanna og smíða frumgerðir og það gekk ekkert allt í fyrstu atrennu, eðlilega,“ segir Edda Sif og hlær, en að svo árið 2011 hafi þau fyrst byrjað að dæla koltvíoxíði niður í jörðina. Mesta þróunin hefur verið uppi á Hellisheiði því þar fengu þau aðgang að borholum sem var ekki verið að nýta.

Það sem við erum að gera er að flýta náttúrulegum ferlum

„Við byrjuðum að dæla niður og fórum að vakta og svo tekur þetta smá tíma. Ekki jarðfræðilegan tíma, en tekur tíma. Í tvö til þrjú ár vorum við að safna gögnum og reyna að skilja hvernig það sem við sáum í náttúrunni passaði við það sem við sáum í rannsóknarstofunni og í hermilíkönum og fengum þannig betri mynd af því hvað átti sér stað,“ segir Edda og að þannig hafi þau komist að því að á undir tveimur árum geti þau bundið koltvíoxíð sem þau dæla niður, í stein, og gert það varanlega að hluta af berginu.

„Þetta breytir öllum tímaskalanum og sýnir fram á hversu mikilvæg tæknin er til að sporna við loftslagsvandanum. Það er auðvitað fullt af öðrum lausnum sem þarf að innleiða líka, en þetta er magnað og skemmtilegt. Það sem við erum að gera er að flýta náttúrulegum ferlum.“

Samhent fjölskylda: Erlendur Davíðsson, Hilmir Freyr, Friðrik Heiðar, Áslaug Sól og Edda Sif.
Mynd/Aðsend

Miklar breytingar síðustu ár

Edda segir að það sé ótrúlegt að sjá viðhorfsbreytingarnar frá því að þau byrjuðu því þá var enn verið að rífast um það hvort að loftslagsváin væri raunveruleg.

„Það var allt önnur umræða en er í dag. En það var ljóst þá, eða við töldum okkur vita, að innan einhverra ákveðinna ára þá myndi heimurinn vera tilbúinn til að grípa til aðgerða og þá yrði rosalega mikilvægt að lausnirnar yrðu tilbúnar. Að það væri ekki verið að hefja þróun þá á því sem þyrfti þá strax að innleiða.“

Carbfix nýtir tækni sína á Íslandi en á þessu ári munu þau hefja tilraunaverkefni í Tyrklandi og Þýskalandi, þar sem er verið að kanna annars konar berglög, auk þess sem þau eru í annars konar rannsóknarverkefnum í Evrópu, Norður-Ameríku og Asíu.

„Við höfum séð rosalegan áhuga og á síðustu tveimur til þremur árum eru stór fyrirtæki, sem bera ábyrgð á mestu losuninni, loksins að taka almennilega við sér, sýnist okkur. En við eigum enn eftir að komast á þann stað að skrefið sé tekið, að það sé ekki bara verið að undirbúa eitthvað í smáum skala. En það þarf að lokum að taka þessi stóru skref, sem þýðir stórar fjárfestingar.“

Fjölskylda Eddu í Djúpuvík á Ströndum þangað sem þau fara reglulega.
Mynd/Aðsend

Okkur miðar fullhægt

En finnst þér heimurinn núna tilbúinn?

„Við erum komin mjög langt á stuttum tíma, en við höfum bara ekkert svo langan tíma. Hvert ár telur. Við erum á allt öðrum stað núna. Parísarsamkomulagið breytti mjög miklu en okkur miðar fullhægt. Við tölum rosalega mikið og gerum plön, sem þarf auðvitað að gera, en fram að árinu 2030 þurfum við að sjá verulegar breytingar,“ segir Edda Sif og nefnir minnkaða losun, miklar fjárfestingar í innviðum til að fanga og farga koltvíoxíði, orkuskipti, orkusparnað og bætta orkunýtni og landnýtingu.

Carbfix er viðbragð við aukinni losun, en eins og þú bendir á, er þá ekki stóra málið að minnka losun?

„Jú, við erum ekki að fara að koma með tæknina okkar í starfsemi sem er úr sér gengin og úrelt. Ef við horfum á kolaorkuver í þróuðu ríki heimsins, þá erum við ekki að fara þangað til að dæla niður, ekki í þróaðri ríkjum heimsins, þar á að innleiða nýja orkugjafa. En í vanþróaðri ríkjum heimsins, þar er ekki sama staða og þar er eðlilegt að í nýjum kolaorkuverum sé innleidd einhvers konar tækni eins og okkar. Því það er ekki hægt að gera sömu kröfur á allar þjóðir heimsins, það þarf að taka tillit til aðstæðna.“

Börnin hennar þrjú á góðri stundu, Hilmir Freyr, Áslaug Sól og Friðrik Heiðar
Mynd/Aðsend

Finnur fyrir örlitlum kvíða

Spurð um loftslagskvíða, fyrir hennar hönd, eða barna hennar, viðurkennir Edda Sif að hún finni fyrir honum. Ekki miklum, en þó örlitlum kvíða.

„En ég er búin að helga mig því að gera það sem ég get og við sem vinnum hjá Carbfix erum öll þar. Við finnum til rosalega mikillar ábyrgðar að okkar tækni nýtist, ekki bara hér, heldur á heimsvísu og þannig erum við markvisst að gera það sem við getum til að forða okkur frá verstu loftslagshamförunum,“ segir Edda, en áréttar að mesta ábyrgðin liggi hjá stjórnvöldum og stórum losurum.

Hún segir að það hafi alltaf gengið vel að vinna með stjórnvöldum, en að hennar mati ættum við að vera komin lengra. Það sé búið að setja lokamarkmið en að hún sakni þess að sjá nægilegt fjármagn og hvatakerfi fyrir þau fyrirtæki sem eru að losa mikið, til að þeim finnist það ekki þess virði og að það sé ekki eftir neinu að bíða.

„Því að þegar öllu er á botninn hvolft þá snýst þetta um peninga, því miður, og á meðan það er enn ódýrara að losa og gera lítið en að bregðast við af alvöru, þá eru of margir sem velja að bíða.“

Edda Sif á COP26 í Glasgow.
Mynd/Aðsend

Snýst ekki um einstaklinga

Umræðan er oft fókuseruð á úrgang og rafbíla og Edda segir að þó svo að það beri allir ábyrgð á sér, þá finnist henni fingrinum of oft bent á einstaklinga og höfðinu enn stungið í sandinn hvað varðar stærstu losendur í heiminum.

„Einstaklingar eru ekki vandamálið. Stærsta vandamálið er stórlosendur. Orkuframleiðslukerfin og hvernig iðnaður var þróaður á sínum tíma. Við erum að losa allt of mikið í stóriðju.

Við erum búin að setja okkur markmið fyrir 2030, 2040 og 2050 og þurfum að setja fókus á stóru bitana og stöðva losun þar, en á sama tíma þá skiptir máli að við séum meðvituð sem einstaklingar og neytendur í þessu máli. Þannig getum við haft meiri áhrif, en það er þá með því að krefjast þess að það fái enginn fríspil.“