Stjórnsýsla

Gríðarlangur listi aðfinnslna í United Silicon skýrslu

Úttekt Vinnueftirlits ríkisins, skortur á athugun á bakgrunni rekstraraðila og kröfuleysi við framkvæmd umhverfismats er meðal þess sem Ríkisendurskoðun setur út á í skýrslu sinni um United Silicon.

Frá fyrstu skóflustungu verksmiðjunnar. Mynd/Víkurfréttir

Fjölmargar athugasemdir eru gerðar við aðkomu og eftirlit stjórnvalda í tengslum við útgáfu leyfa og eftirlit með rekstri kísilvers United Silicon í skýrslu Ríkisendurskoðunar um efnið. Meðal þess sem kemur fram í skýrslunni er að úttekt Vinnueftirlits ríkisins á verksmiðjunni fór fram tæpum mánuði eftir að starfsemi hófst. Þá var ekki kannað hvort aðstandendur verksmiðjunnar hefðu fjárhagslega burði til að standa að henni.

Tíu ára sorgarsaga United Silicon og fyrirrennara félagsins er flestum kunn. Kísilver þess var gangsett 13. nóvember 2016 en starfsemi þess stöðvuð rúmum tíu mánuðum síðar eftir ítrekaðar aðfinnslur og athugasemdir við aðstæður innan verksmiðjunnar og vegna lyktmengunar frá henni.

Mánuði áður en verksmiðjan var ræst sendi Magnús Garðarsson, forstjóri United Silicon, bréf um að til stæði að hefja framleiðslu í lok október. Það dróst sem fyrr segir um hálfan mánuð. Fyrsta skoðun Vinnueftirlits ríkisins fór hins vegar fram 21. nóvember það ár. Þá fór úttekt á starfseminni með tilliti til starfsleyfisskilyrða ekki fram fyrr en 7. desember þrátt fyrir að óheimilt sé lögum samkvæmt að rekstur hefjist fyrr en eftirlitsmaður stofnunarinnar hafi gefið vottorð um að útbúnaður sé í lagi. Slíkt vottorð var gefið út þrátt fyrir að skilyrði þess hafi ekki verið uppfyllt.

Í skýrslunni er einnig vikið að mengunarspá í umhverfismatsferlinu. Áður hefur komið fram að danska verkfræðistofan COWI fór fram á að nafn og merki fyrirtækisins yrðu fjarlægð af loftdreifilíkani í matsskýrslu sem fyrirtækið skilaði til Skipulagsstofnunar. Degi eftir að tilkynning COWI barst skilaði United Silicon skýrslu sem Force Technology hafði unnið að beiðni þess.

„Í lögum og reglugerð um mat á umhverfisáhrifum er ekki að finna nein skilyrði um þá sem geta unnið að mati á umhverfisáhrifum, svo sem um menntun, vottun eða gæðakerfi. Að mati Skipulagsstofnunar gat það því ekki ráðið úrslitum hver vann spána. […] Ríkisendurskoðun telur aftur á móti óheppilegt að óvissa geti ríkt um uppruna útreikninga og líkana sem miklu máli skipta í mati á umhverfisáhrifum og að framkvæmdaraðilar geti lagt fram gögn í nafni fyrirtækja sem hafa ekki unnið þau þó að efnislega kunni niðurstöður þeirra að vera réttar,“ segir meðal annars í skýrslunni. Stofnunin leggur til að umhverfis- og auðlindaráðuneytið skerpi á kröfum sem gerðar eru til þeirra sem vinna umhverfismöt.

Í skýrslunni er einnig vikið að því að í undirbúningsferlinu hafi ekki verið unnt að upplýsa um stjórn né stjórnendur fyrirtækisins sem ætlaði að standa fyrir rekstrinum en upplýsingar um eignarhald og stjórnendur verkefnisins voru afar misvísandi alla tíð. Í þágildandi lögum um ívilnunarsamninga var gerð krafa um óflekkað mannorð og orðspor framkvæmdastjóra aðila. Ekki fór fram nein könnun af hálfu stjórnvalda þess efnis heldur voru yfirlýsingar aðila teknar góðar og gildar. Könnun á slíku hefði hins vegar leitt í ljós að árið 2009 var fyrirtæki í eigu Magnúsar Garðarssonar sektað vegna brota á réttindum verkamanna og að honum hefði verið gert að segja upp hjá áðurnefndu COWI fyrir að hafa misnotað aðstöðu sína sem starfsmaður þar.

Magnús Garðarsson. Fréttablaðið/Eyþór

Arðsemismat byggðist eingöngu á forsendum United Silicon

Í tíð eldri laga um ívilnanir til nýfjárfestinga var það skilyrði samkvæmt lögunum að Íslandsstofa framkvæmdi arðsemismat á starfseminni. Í skýrslunni er vikið að aðkomu Íslandsstofu að verkefninu en hún taldi að „verkefnið myndi skila umtalsverðum ábata fyrir íslenskt samfélag“.

Í skýrslunni er sett út á það að arðsemismatið hafi alfarið byggt á framlögðum gögnum og upplýsingum frá aðstandendum verkefnisins. Engin áreiðanleikakönnun var framkvæmd og tók Íslandsstofa það fram í niðurstöðum sínum að þær hvíldu á þeirri forsendu að áætlanir og fullyrðingar umsækjenda stæðust.

„Einnig má benda á ýmsa hnökra á arðsemismatinu, til dæmis er í greinargerð Íslandsstofu vísað til fyrirhugaðrar starfsemi sem smáþörungaframleiðslu,“ segir í skýrslunni. United Silicon stefndi vissulega ekki að stofnun smáþörungaframleiðslu heldur því að koma kísilveri á fót. Ríkisendurskoðun leiðir að því líkur að þar hafi slæðst inn texti úr arðsemismati fyrir verksmiðju Algalíf Iceland ehf.

Íslandsstofa baðst síðar undan því að framkvæma slík möt, og var fallist á það, þar sem það samræmdist ekki hlutverki hennar en það er að kynna landið fyrir erlendum fjárfestum.

Stiklað á stóru í söguUnited Silicon

2007-2012 Tomahawk Development, fyrirrennari United Silicon, hefur undirbúning að opnun kísilvers í Helguvík.

13. september 2012 Stakksbraut 9, síðar United Silicon, sendir tillögu að umhverfismatsáætlun til Skipulagsstofnunar.

26. júní 2013 Stakksbraut 9 sækir um starfsleyfi til Umhverfisstofnunar.

3. október 2013 United Silicon sækir um ívilnun til atvinnuvega- og ný- sköpunarráðuneytisins.

27. ágúst 2014 Fyrsta skóflustunga kísilversins.

14. desember 2014 Reykjanesbær gefur út byggingaleyfi til United Silicon.

20. apríl 2016 Vinnueftirlit ríkisins veitir United Silicon starfsleyfi.

13. nóvember 2016 Starfsemi hefst.

7. desember 2016 Lokaúttekt Vinnueftirlits ríkisins fer fram.

25. apríl 2017 Umhverfisstofnun stöðvar framleiðslu vegna mengunar.

19. maí 2017 Umhverfisstofnun heimilar gangsetningu á nýjan leik.

14. ágúst 2017 United Silicon fær heimild til greiðslustöðvunar.

1. september 2017 Starfsemi kísilversins stöðvuð.

Athugasemdir

Auglýsing
Auglýsing

Tengdar fréttir

Stjórnsýsla

Axlar sína ábyrgð á óstjórn með afsögn

Stjórnsýsla

Stjórinn settur af eftir úttekt

Stjórnsýsla

Fram­kvæmda­stjóri þjóð­garðsins hættir vegna frá­vika í rekstri

Auglýsing

Nýjast

Innlent

Ferðamaður fékk rúmlega 216 þúsund króna sekt

Erlent

Segir ómannúðlegt að aðskilja börn og foreldra

Kólumbía

Iván Duque kjörinn forseti Kólumbíu

Innlent

Búið að opna yfir Kjöl

Innlent

Ofurölvi og velti bílnum í Ártúnsbrekku

Efnahagsmál

Íbúðafjárfesting er farin að taka við sér

Auglýsing