Ég er búinn að skrifa bakþanka fyrir Fréttablaðið frá árinu 2016 og lagt í þá mikla vinnu. Þessir pistlar hafa oft vakið talsverða athygli og ég hef fengið yfir mig bæði holskeflu af gagnrýni og hrósi.

Forsetaframbjóðendur segjast bjóða sig fram vegna fjölda áskorana en sannast sagna er fyrst og fremst minn eiginn hégómi sem ræður för. Mig langaði til að eiga þetta í bók,“ segir geðlæknirinn Óttar Guðmundsson um nýútkomið pistlasafn sitt, Það blæðir úr morgunsárinu.

„Titillinn er fenginn að láni frá einu þekktasta atómskáldi liðinnar aldar, Jónasi Svavár, en hann gaf einu sinni út bók sem hét Það blæðir úr morgunsárinu. Hann var mikill meistari orðsins og einn af mínum uppáhaldshöfundum,“ segir geðlæknirinn sem hefur á síðustu árum verið með svo mikla bakþanka að þeir fylla heila bók.

Dansað á jarðsprengjum

Óttar segir aðspurður að alla jafna sé lítið mál að skrifa reglulega pistla eftir pöntun. „Aðalmálið er að finna eitthvað skemmtilegt til að skrifa um, hvort sem það er um atburði dagsins eða einhver læknisfræðileg efni.“ Hann segir að í byrjun hafi honum reynst erfiðast að laga sig að knöppu formi bakþankanna þar sem höfundum er sniðinn 250 orða stakkur.

„Maður lærir að skrifa upp á nýtt. Það þarf að koma fyrir inngangi, meginmáli og ályktun í smárými. Smám saman fer manni að finnast þetta stórskemmtilegt. Fyrir tveimur árum gaf ég út bók um Sturlungu þar sem enginn kafli var lengri en 300 orð,“ segir Óttar og víkur síðan að þeim háska sem hann telur steðja að þeim sem skrifa pistla á vorum taugaveikluðu tímum.

„Það er ekki auðvelt að vera pistlahöfundur í dag. Aðallega vegna allra jarðsprengjusvæðanna í samfélaginu. Umræðan einkennist af pólitískri rétthugsun sem ákveðinn hópur áhrifavalda stjórnar. Þetta gildir um málefni útlendinga, femínisma, útskúfun ákveðinna manna úr mannlegu samfélagi og bókmenntir.“

„Það er ekki auðvelt að vera pistlahöfundur í dag. Aðallega vegna allra jarðsprengjusvæðanna í samfélaginu.“

Móðgaða fólkið

Óttar segir venjulega pistlahöfunda sjaldnast hætta sér út í þetta fen af ótta við að sökkva og sjást aldrei framar. „Menn tæpa kannski á þessum forboðnu svæðum en fæstir þora að taka einhverja afstöðu. Netið vakir yfir hverri grein sem skrifuð er og liggur ekki á skoðunum sínum ef farið er út af hinni pólitísku rétthugsunarlínu. Mönnum er velt upp úr tjöru og borinn eldur að þeim í beinni útsendingu,“ segir Óttar.

„Grín og hálfkæringur á kostnað einhvers er bannaður. Fólk er orðið ótrúlega móðgunargjarnt. Netið er vettvangur þessa móðgaða fólks og þar verður stigmögnun á öllu áreiti. Eftir því sem kommentunum fjölgar verður reiðin og hneykslunin meiri.

Það er ekkert spaug að lenda í þeirri hakkavél sem netið er orðið. Það hefur víðtæk áhrif vegna þess að allt sem fer á netið stendur þar óhreyft um aldir. Þegar menn eru svo gúgglaðir kemur allur óhróðurinn fram, hvort heldur hann er sannur eða loginn.“

Ritskoðaður í innsta hring

Óttar segist sjálfur aðeins hafa fengið að smakka á þessu. „Já, aðallega vegna ógætilegra ummæla sem ég hef látið falla í viðtölum. Ég hef venjulega verið varkárari í pistlunum sem ég les margsinnis yfir áður en ég læt þá frá mér fara.

Auk þess les Andri sonur minn og Jóhanna kona mín allt yfir og þau eru harðir ritskoðarar og banna mér harðlega að birta suma pistla. Þau hafa mun betra nef en ég fyrir því sem fellur ekki að pólitískri rétthugsun.

Aumingi vikunnar

„Ég hneykslaði mest fyrir nokkrum árum þegar ég ræddi um fórnarlambsvæðinguna sem hefur átt sér stað. Allir eru að breytast í fórnarlömb aðstæðnanna. Þegar ég hélt þessu fram í útvarpsviðtali var ég sakaður um að bera ekki nægilega virðingu fyrir áföllum.

Ég hef lengi notað gamalt hugtak frá Steinunni systur minni, „aumingi vikunnar“, til að lýsa fjölmörgum viðtölum sem fjölmiðlar hafa við fólk sem lítur á sig sem leiksoppa örlaganna og mikil fórnarlömb. Það hefur ekki alltaf fallið í góðan jarðveg.“

Óttar hefur í bakþönkum sínum alloft sótt innblástur í fornan frændgarð sinn og segja má að vísanir hans í Sturlunga séu jafnvel orðnar ákveðið höfundareinkenni.

„Ég er mikill aðdáandi Íslendingasagna og Sturlungu og vitna óspart í þessar bækur. Ég er áhugamaður um sögu og dreg fram nokkrar hetjur úr myrkviðum sögunnar og gef þeim rödd.

Þannig er ég búinn að skrifa nokkra pistla þar sem Hallgrímur Pétursson kemur við sögu. Mér finnst gaman að fjalla frjálslega um nokkrar persónur frá söguöld sem ég kalla náfrændur mína. Faðir minn heitinn talaði alltaf um Egil Skallagrímsson sem afa sinn enda var hann ættaður úr Borgarfirði. Ég tók þennan sið upp eftir honum. Þetta vekur venjulega kátínu en einstaka hefur þó móðgast fyrir hönd Egils.“

„Ég hef lengi notað gamalt hugtak frá Steinunni systur minni, „aumingi vikunnar“

Af hugarástandi

Óttar heldur greiningu sinni á sjálfum sér áfram og segir bestu pistlana venjulega vera þá sem fólk tengi við tilfinningalega. „Ég hef skrifað marga pistla um hugarástand ellilífeyrisþega og þeir hafa venjulega fengið flest læk.

Fólk tengir við tilvistarvanda eldri borgara sem lifa í breyttum heimi þar sem ný lögmál eru ríkjandi. Sá pistill sem mesta athygli vakti hét: Ertu enn? Hann fjallaði um þessar spurningar sem jafnaldrar mínir fá stöðugt: Ertu enn að vinna, ertu enn í húsinu þínu? Er ekki kominn tími til að setjast í helgan stein og hætta öllum afskiptum af lífinu?“

Geðlæknirinn víkur í framhaldinu að umhverfinu sem hann, skjólstæðingar hans og lesendur lifa og hrærast í. „Andinn í samfélaginu hefur breyst eftir kóvíð. Það er minni bjartsýni og fólk er þunglyndara. Það er mikil ásókn í tíma hjá geðlæknum í þessu ástandi.“

Amfetamínþjóðin

Óttar segir heimsfaraldurinn hafa gefið fólki nægan tíma til að hugsa um eigin vandamál og margir hafi lagst í naflaskoðun í fásinninu. „Það er mun algengara nú en áður að fólk sé að leita að barninu í sjálfu sér og sæki í alls konar töfralausnir. Fólk segist umvörpum hafa prófað hugvíkkandi efni í þessari leit að sjálfu sér eða einhverjum tilgangi í tilverunni. Þetta hefði verið óhugsandi fyrir nokkrum árum.“

Þar að auki segir hann geðlækna þurfa að sinna ótrúlegum fjölda ADHD-greininga. „Þetta er eiginlega eins og faraldur. Fyrir nokkrum árum var ADHD hjá fullorðnum varla til. Núna er stöðugur straumur af fullorðnu fólki með ADHD-greiningu og fer sífellt fjölgandi,“ segir geðlæknirinn með bakþankana.

„Ég held að það séu mörg þúsund manns sem bíða eftir greiningu. Það sem vekur athygli er að hluti þessa fólks er með háskólagráður og doktorspróf svo að varla hefur athyglisbresturinn staðið þeim mikið fyrir þrifum í námi. En þau eru með greiningu og segja að lífið breytist til batnaðar á lyfjum. Kannski endar þetta með því að allt samfélagið verður sett á amfetamín eða skyld efni til að örva hugsunina og koma í veg fyrir athyglisbrest.“

Öllum á að líða vel

Óttar bendir á að kulnun sé stöðugt að verða algengari. „Jafnvel unglingar eru sagðir í kulnun og geti þess vegna ekki stundað skóla. Þetta eru ný viðhorf til andlegra vandamála og tíminn einn getur leitt í ljós hvort þetta er til blessunar eða ekki,“ segir Óttar.

„En við búum í sósíaldemókratísku samfélagi þar sem fólk er orðið vant því að ríkið eða kerfið eigi að sjá um að öllum líði vel og enginn líði skort. Það er sífellt kallað eftir auknu fjármagni í alls konar mál og talað um úrræðaleysi ef einhver er ósáttur með þá þjónustu sem hann fær.

Fólk er komið með þá tilfinningu að enginn eigi að finna til eða líða illa. Þetta leiðir til sjúkdómsvæðingar þar sem tilfinningar eins og sorg verða að sjúkdómi,“ segir Óttar og stekkur fyrirvaralaust yfir á allt annan völl og grípur eitt heitasta þrætueplið í umræðunni þessa dagana.

„Ég horfi á fótboltann með góðri samvisku eins og alltaf. Mannréttindi eru fótum troðin úti um allan heim svo að það er erfitt að finna heilagar og lúsalausar þjóðir sem verðskulda að standa fyrir stórviðburðum nema við viljum einskorða okkur við Vestur-Evrópu og Bandaríkin. Ég stend alltaf með Þjóðverjum og hef fylgst með liðinu með tárin í augum enda hefur þetta ekki gengið eins vel og oft áður.“

En ertu enn?

„Já, ég á það sammerkt með Biden og Trump að ég get ekki hætt að vinna þótt aldurinn sé farinn að minna á sig.“

„Fólk er komið með þá tilfinningu að enginn eigi að finna til eða líða illa. Þetta leiðir til sjúkdómsvæðingar þar sem tilfinningar eins og sorg verða að sjúkdómi.“

„Ég horfi á fótboltann með góðri samvisku eins og alltaf. Mannréttindi eru fótum troðin úti um allan heim svo að það er erfitt að finna heilagar og lúsalausar þjóðir sem verðskulda að standa fyrir stórviðburðum nema við viljum einskorða okkur við Vestur-Evrópu og Bandaríkin. Ég stend alltaf með Þjóðverjum og hef fylgst með liðinu með tárin í augum enda hefur þetta ekki gengið eins vel og oft áður.“

En ertu enn?

„Já, ég á það sammerkt með Biden og Trump að ég get ekki hætt að vinna þótt aldurinn sé farinn að minna á sig.“