Landssamtökin Geðhjálp telja heimsóknarskýrslu Umboðsmanns Alþingis hafa staðfest, að líkt og þau hafi ítrekað bent á, séu mannréttindabrot framin daglega gegn einstaklingum með geðrænan vanda á Íslandi. Í skýrslu Umboðsmanns Alþingis kom fram að fullnægjandi lagaheimildir væru ekki til staðar í íslenskri löggjöf til að taka ákvarðanir gagnvart frelsissviptum einstaklingum á geðheilbrigðisstofnunum.

Fólk þvingað til að taka lyf


„Landssamtökin Geðhjálp vilja árétta að vart líður sá dagur á Íslandi að fólk með geðrænan vanda sé ekki frelsissvipt, svipt ákvörðunarrétti, nauðungarvistað og lyfjum sprautað í það með valdi og í framhaldinu síðan þvingað til að taka lyf,“ kemur fram í fréttatilkynningu frá stjórn Geðhjálpar.

Í skýrslu Umboðsmanns kemur fram að ákvarðanir geðheilbrigðisstofnana geti falið í sér inngrip í réttindi sem varin eru í stjórnarskrá og mannréttindasáttmálum. Þótt sjúklingur sé frelsissviptur á grundvelli lögræðislaga eða dóms veitir það starfsmönnum geðheilbrigðisstofnanna ekki sjálfkrafa heimild til þess að skerða slík réttindi sjúklinga.

Mannréttindabroti í skjóli lagatúlkunar

Stjórn Geðhjálpar segir samtökin hafa um árabil bent á að slík mannréttindabrot væru framin í skjóli gildandi lögræðislaga. Þá segja þau túlkanir þeirra laga hafa verið þeim sem sviptir eru lögræði mjög í óhag. Stjórnin hafi vonað að með innleiðingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks myndu myndu slík brot taka enda, þar sem samningurinn óheimili hvers kyns þvingun eða nauðung á grundvelli fötlunar.

Þá vilja samtökin að yfirvöld grípi samstundis til aðgerða. „Landssamtökin Geðhjálp krefjast þess að stjórnvöld bregðist við án tafar í ljósi þeirra ábendinga, sem koma fram í skýrslu Umboðsmanns Alþingis, og endurskoði löggjöfina í samræmi við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks.“

Engar full­nægjandi laga­heimildir eru til staðar í ís­lenskri lög­gjöf til að taka á­kvarðanir gagn­vart frelsis­sviptum ein­stak­lingum á geð­heil­brigðis­stofnunum
Fréttablaðið/Anton Brink

Landspítala gert að skoða starfsemi Klepps

Umboðsmaður hefur þegar úrskurðað að lagaheimildir séu ekki fyrir hendi fyrir þeim þvingunum sem beitt er dagsdaglega hér á landi. Um er að ræða fyrstu skýrslu um­boðs­manns á grund­velli OPCAT-eftir­litsins, þar sem farið var á þrjár lokaðar deildir geð­sviðs Land­spítalans á Kleppi, réttar­geð­deild, öryggis­geð­deild og á sér­hæfða endur­hæfingar­geð­deild þar sem ein­staklingar hafa verið vistaðir án sam­þykkis.

Niðurstöður skýrslunnar leiddu til þess að Landspítalanum var gert að taka skipulag og starf­semi deildanna þriggja á Kleppi til skoðunar.

„Það er hægt að læra af öðrum þjóðum eins og Írum sem nýlega endurskoðuðu lögin með þessum hætti. Þar eru farnar leiðir sem samræmast betur sjálfsögðum mannréttindum fólks á  21. Öldinni,“ segir stjórn Geðhjálpar að lokum.