Jólin eru alla jafna gleðilegur tími, en fyrir fólk í sorg eru jólin og áramótin erfiður tími. Halldór Reynisson, fyrrverandi prestur, leggur áherslu á að fólk gæti að tilfinningum og líðan þeirra sem syrgja og virði það að sorgin er langhlaup.

„Allar stundir fyrir þau sem hafa misst, og ekki síst þau sem hafa misst ótímabært eða skyndilega, eru erfiðar fyrstu árin, en ákveðnir tímar eru erfiðari en aðrir,“ segir Halldór Reynisson, fyrrverandi prestur, og telur upp sem dæmi afmæli hins látna, dánardægur, frí eins og um páska og sumur og svo jólin og hátíðirnar í kring.

„Jólin eru afar hefðbundin hátíð á Íslandi og eru tengd sterkum fjölskylduhefðum. Þá erum við sem aldrei fyrr afar mikið fjölskyldufólk um jólin og treystum á hefðirnar og það er mikill kostur við íslenskt samfélag. En þegar einhver úr nánasta hópnum er dáinn og einn stóllinn við borðið auður, þá getur þetta verið afskaplega erfiður og sár tími,“ segir Halldór, og að fyrir suma sé það mikil raun að komast í gegnum jólin.

Hann segir gott að undirbúa sig fyrir þann tíma, hafi maður upplifað slíkan missi og að það þurfi ekki að vera flóknara en að vita hvað eigi að gera þegar einhver óskar manni gleðilegra jóla.

„Manneskja í sorg upplifir ekki gleðileg jól og það er jafnvel raun þegar einhver, í velvild auðvitað, en mögulega misskilinni velvild, óskar einhverjum í slíku ástandi gleðilegra jóla. Það er miklu nær að segja fólki að ganga vel að komast í gegnum jólin.“

Sorgin er langhlaup og þetta er ekkert endilega búið fyrstu jólin eftir missi.

Gott að fara eitthvað annað

Hann segir að stemningin sem almennt sé um jólin í samfélaginu sé í hrópandi mótsögn við líf þeirra sem hafa misst og orðið fyrir slíku áfalli.

Það er engin pása yfir jólin, frá sorginni?

„Nei, en reyndar er það þannig að eitt ráð sem við gefum fólki og nýtist því vel er að taka sér frí eða frímínútur frá sorginni og þess vegna hefur það reynst fólki vel að fara í nýtt umhverfi um jólin,“ segir Halldór.

„Heimili þitt er hús sorgarinnar og stundum þarf maður að stíga út úr því til að ná andanum. Til að hvíla sig á þessum sterku tilfinningum. Sorg eru allar vondar tilfinningar sem við getum hugsað okkur og þegar eitthvað svona óeðlilegt hefur gerst, eins og skyndidauði eða ótímabært andlát, þá eru allar þessar vondu tilfinningar eðlilegar. Við sem höfum verið í þessari sorgarvinnu erum að hjálpa fólki að stíga upp úr sorginni. Hún hverfur aldrei en fólk þarf að læra að lifa með henni. Hluti af því er að tala, gráta, hlæja og tala og tjá sig um líðan sína um það sem er í gangi í lífinu. Jólin eru með erfiðustu stundum þeirra sem eru í sorg og það þarf að ræða það og þær tilfinningar sem kvikna.“

Hefðirnar eiga ekki að ráða

Hann segir að það geti verið ýmislegt sem fólk veltir fyrir sér, eins og hvað eigi að gera við auða stólinn við matarborðið, hvort það eigi að leggja á borð fyrir einstaklinginn sem nú er farinn, eða hvort það eigi að kaupa pakka. Svo er það leiðið og kirkjugarðurinn, hvernig eigi að huga að því og hvenær eigi að fara og hversu oft.

„Þetta geta verið stórmál fyrir fólk. Umfram allt leggjum við, sem störfum við þetta, áherslu á að fólk sé gott við sjálft sig og setji sig í fyrirrúm, en ekki hefðirnar eða ætlanir annarra. Fólk á að vera frekt á eigin líðan og tilfinningar og að það geri það sem því sýnist, sama hvort það sé að sleppa öllum jólahefðum. Því hefðirnar geta verið eins og harðstjóri og að þau eigi að vera á einn eða annan hátt, og að það sé verið að brjóta náttúrulögmál ef ekki er haldið í þær, en þær eru bara í kollinum á okkur sjálfum.“

Þá segir Halldór að það geti verið gott fyrir fjölskyldur að ræða það hvernig eða hvort það eigi að minnast hins látna sérstaklega á aðfangadag og um jólin, og tekur dæmi um fjölskyldu sem tók sér tíma við upphaf borðhaldsins og talaði um hinn látna eða hina látnu. Svo grétu þau saman og að því loknu hélt jólahaldið áfram.

Halldór segir mikilvægt fyrir fjölskyldur að tala saman um það hvernig eða hvort eigi að minnast þess látna.
Fréttablaðið/Ernir

Ekki vera uppáþrengjandi

Spurður hvort hann sé með ráð fyrir þau sem standa nærri þeim sem hafa misst, segir Halldór að það sé gott að bjóðast til þess að aðstoða fólk við eitthvað mjög afmarkað, ekki hafa boðið opið, heldur spyrja hvort þau eigi að hjálpa með að kaupa gjafir, fylgja þeim út í búð eða eitthvað annað.

„Það er afar mikilvægt að standa við það sem maður segir, en vera ekki uppáþrengjandi. Taka púlsinn á líðan þeirra sem hafa misst og hafa frumkvæði að því að bjóða hjálp, en hafa líka skilning á því þegar fólk þiggur ekki aðstoðina og vill vera í friði.“

Halldór segir að eitt grundvallaratriði í þessu sé að gleyma því ekki að sorgin tekur tíma.

„Sorgin er langhlaup og þetta er ekkert endilega búið fyrstu jólin eftir missi.“

Áramótin líka erfið

Hann segir að erfiðleikarnir einskorðist þó ekki aðeins við jólin sjálf heldur þyki mörgum áramótin jafnvel erfiðari.

„Tónn áramótanna er dálítið melankólískur. „Árið er liðið í aldanna skaut og aldrei kemur það aftur.“ Þetta er mjög dramatískt og það er vegna þess að um áramót erum við að minnast þess sem gerðist það árið og að sjá fyrir okkur árið sem er að ganga í garð og hvernig það verður. Fólk minnist þess að hafa misst maka, barn, vin eða annan ættingja og hugsar svo með sér hvernig það eigi að lifa lífinu án þessa einstaklings næsta árið. Ég þekki fólk sem finnst áramótin jafnvel erfiðari tími.“

Hann segir mikilvægt að fólk finni leiðir til að halda minningu þess látna á lofti.

„Ég segi að þegar einhver nákominn manni deyr, þá er eins og maður missi hluta af manni sjálfum, en um leið verður viðkomandi áfram hluti af lífi okkar og það verður að leggja áherslu á að rækta tengsl við þann látna með því að tala um hann, minnast hans og halda minningu hans á lofti. Það er gott og nærandi fyrir okkur sjálf að gera það.“

Hann segir að það sé þó aðeins nýtilkomið að fólk ræði þessa hluti, og sérstaklega ef fólk fór skyndilega eða ótímabært.

„Ég hef hitt fólk sem segir að það að hafa ekki haft tækifæri til að ræða þann látna eða missinn, hafi verið jafn erfitt og að missa þennan einstakling. Þess vegna er það þannig þegar við lítum til nýs árs, að þá hugsum við hvernig megi halda minningunni á lofti og tryggja að þessi einstaklingur verði áfram hluti af okkar lífi.“