Rúm­lega þrjár og hálf milljón Úkraínu­búa hafa flúið land frá upp­hafi inn­rásar Rúss­lands inn í landið. Sig­ríður Björk situr í að­gerðar­stjórn Rauða krossins vegna stríðsins þar sem hún sam­ræmir að­gerðir tengdum sál­rænum stuðningi. Hún segir að­gerðirnar vera risa­stórar og að­stæður erfiðar.

Sig­ríður Björk Þor­mar er ein af fimm sendi­full­trúum frá Rauða krossinum á Ís­landi sem fóru á dögunum til Úkraínu eða landanna í kringum Úkraínu að rétta fram hjálpar­hönd vegna stríðsins.

Hún er sál­fræðingur og hjúkrunar­fræðingur sem hefur áður starfað sem leið­beinandi í sál­rænum stuðningi meðal annars í Malaví, Úganda, Simba­b­ve, Indónesíu og víða um Evrópu.

Ó­venju mörg lönd og lands­fé­lög Rauða krossins taka þátt í að­gerðum vegna stríðsins í Úkraínu og mikil vinna fólgin í því að sam­ræma að­gerðir. „Mitt hlut­verk er að sam­hæfa að­gerðir sem snúa að geð­heil­brigðis­málum og sál­rænum stuðningi,“ segir Sig­ríður.

„Að tryggja það að fólkið sem er á flótta fái þá að­stoð sem það þarf hvað varðar geð­heil­brigðis­mál og sál­rænan stuðning,“ segir hún.

Lands­fé­lög Rauða krossins í Úkraínu, Rúss­landi, Pól­landi, Ung­verja­landi, Rúmeníu, Mol­dóvu, Slóvakíu og Hvíta Rúss­landi taka þátt í að­gerðunum. „Þannig að þar eru náttúru­lega alls­konar ólík mark­mið og sýn þannig að þetta er svona mikil diplómasía,“ segir Sig­ríður.

Löndin eru með mis­góð úr­ræði og mis­marga sjálf­boða­liða og stundum hefur þurft að byrja á því að byggja upp og styðja við úr­ræði í mót­töku­löndum. „Þetta eru risa­stórar að­gerðir,“ segir Sig­ríður. „Ég er hérna með mjög vönu fólki og fólk viður­kennir að þetta eru frekar erfiðar að­stæður, sem það gerir nú ekkert alltaf.“

Veita fólki stuðning og upp­lýsingar

Þegar að Frétta­blaðið náði tali af Sig­ríði beið hún eftir fari yfir landa­mærin frá Ung­verja­landi til Uz­hhor­od í Úkraínu, rétt við landa­mærin. „Það eru Rauða kross vinnu­búðir sem eru settar upp þar og við erum að fara í ferð til að meta að­stæður,“ segir Sig­ríður.

Sig­ríður þarf að vera í Búda­pest reglu­lega í að­gerðar­stjórn en þess á milli fer hún að landa­mærum í mis­munandi löndum og metur að­stæður. Hún verður í Úkraínu í tvo daga og fer svo til Slóvakíu, þaðan til Búda­pest og á­fram til Mol­dóvíu og svo fram eftir götunum.

Á landa­mærunum eru mót­töku­stöðvar þar sem sjálf­boða­liðar Rauða krossins taka á móti fólki og styður við það. Stundum þarf að­stoð með praktíska hluti, segir Sig­ríður, en í öðrum til­fellum snýst stuðningurinn aðal­lega út á að sýna fólki að það sé ein­hver til staðar fyrir það.

Starfsfólk Rauða krossins tekur á móti fólki á leið frá Odesa í Úkraínu til Moldóvíu.
Fréttablaðið/EPA

Í mót­töku­stöðvunum eru sér­út­búin svæði fyrir börn þar sem þjálfaðir sjálf­boða­liðar taka á móti börnum og gera eitt­hvað skemmti­legt með þeim. Þetta er gert bæði til að létta undir með for­eldrum og leyfa börnum að skemmta sér að­eins þrátt fyrir erfiðar að­stæður.

„Svo erum við líka að tryggja að fólk hafi þær upp­lýsingar sem það þarf, erum að út­búa svona upp­lýsinga­efni sem fólk getur fengið í hendurnar þegar það kemur,“ segir Sig­ríður. „Hvar það getur leitað sér heil­brigðis­að­stoðar og stuðning og annara úr­ræða sem landið býr upp á.“

Ringul­reið í upp­hafi

Þegar inn­rásin hófst var fyrst um sinn nokkur ringul­reið, að sögn Sig­ríðar. „Allt í einu þarf að grípa fleiri tugi þúsunda manns á nokkrum dögum,“ segir hún. Öflugir sjálf­boða­liðar hafi þó staðið vaktina sleitu­laust frá upp­hafi.

„Sér­stak­lega í Pól­landi,“ segir Sig­ríður. „Þetta er alveg ó­trú­legt, það eru þarna um þrjú hundruð læknar og sjúkra­liðar sem hafa verið að vinna sem sjálf­boða­liðar og þau eru að vinna á kannski tólf tíma vöktum og fara svo á tólf tíma vakt í vinnuna.“

Lang­flestir sem flýja stríðið í Úkraínu koma til Pól­lands. Sam­kvæmt Flótta­mann­stofnun Sam­einuðu þjóðanna hafa rúm­lega tvær milljónir flótta­manna farið yfir landa­mærin til Pól­lands. Heppi­lega eru öflug úr­ræði í boði í Pól­landi að sögn Sig­ríðar.

Pólski Rauði krossinn setur upp móttökustöð við lestarstöðin í Lviv.
Fréttablaðið/EPA

Á mót­töku­stöðvum í Pól­landi eru alls staðar læknar og hjúkrunar­fræðingar til­búin að að­stoða veikt fólk, endur­nýja lyf og koma fólki á spítala ef þess þarf.

Sig­ríður segir mikla vinnu hafa átt sér stað í upp­hafi við að búa til leiðir fyrir fólk til að flýja land og leiðir til að dreifa hjálpar­gögnum, meðal annars. Þegar öll sú vinna er af­staðin gengur vinnan hraðar fyrir sig.

„Það þarf að skoða öryggis­at­riði á leiðinni og þetta er rosa­lega mikil vinna sem fer fram í upp­hafi að finna út hvernig hægt er að dreifa gögnum, hvaðan þau ættu að koma, hverjir ættu að flytja þau, bara allt þetta,“ segir Sig­ríður. „Hvaða flug­leiðir eru opnar eða hvaða land­leiðir eða sjó­leiðir.“

Sumir illa búnir og í erfiðu á­standi

Að sögn Sig­ríðar eru um tuttugu prósent þeirra sem flýja Úkraínu fót­gangandi. „Eru búin að labba mörg hundruð kíló­metra og margir orðnir mjög fóta­sárir og rosa lúnir og aumir og ekkert allir endi­lega vel skóaðir,“ segir Sig­ríður. „Og svo er fólk að bera dótið sitt og er margt orðið rosa þreytt.“

Fólk getur verið í alls konar á­standi við landa­mærin, sum eru til að mynda með sjúk­dóma sem hafa jafn­vel ekki verið með­höndluð í ein­hvern tíma. Fólk hefur upp­lifað erfiða tíma sem margir ráða ekki vel við og þarf þá að fá utan­að­komandi stuðning.

Sig­ríður telur að um sex­tíu þúsund manns sem voru á geð­sjúkra­húsum í Úkraínu hafi lagst á flótta og meira og meira beri á fólki með undir­liggjandi sjúk­dóma sem hafa versnað, bæði vegna á­lags og því það hefur ekki þau lyf sem það þarf.

„Þetta er ofsa­lega mikið álag, fólk kemur þarna inn í hrúgum og margir í svona erfiðu á­standi,“ segir Sig­ríður. „Maður verður svo stoltur að vinna fyrir svona mann­úðar­sam­tök eins og Rauða krossinn á svona stundum því það er svo frá­bært að sjá hvernig allir vinna saman eins og smurð vél.“

„Rauði krossinn er alls staðar, þetta er smá svona eins og Coca Cola, maður finnur Rauða krossinn alls staðar og það er alltaf eins og þú sért að hitta vini þína þó þú hafir aldrei séð þetta fólk áður,“ segir Sig­ríður. „Allir til í að grípa til sinna úr­ræða og gera allt sem hægt er að gera til að reyna að auð­velda starfið. Þetta er bara ó­trú­legt.“

Auk þess að bjóða fram beina að­stoð hefur Rauði krossinn staðið að söfnun vegna stríðsins í Úkraínu. Rúm­lega hundrað milljónir hafa nú safnast til styrktar hjálpar­starfinu. Hafi fólk á­huga á að styrkja störf Rauða krossins í Úkraínu má leggja þeim lið á vef­síðu Rauða krossins.

Hjálpargögnum fyrir Úkraínu safnað saman í Norður Makedóníu.
Fréttablaðið/EPA