Lovísa Arnardóttir
lovisaa@frettabladid.is
Sunnudagur 5. mars 2023
08.00 GMT

Á síðustu tíu árum hafa íslensk stjórnvöld fjármagnað byggingu um 1.200 bygginga í Mangochi-héraði í Malaví. Um er að ræða heilsugæslur, grunnskóla, fæðingar- og nýburadeildir, vatnsveitukerfi og kennarahús til að bæta félagslega innviði og þjónustu. Malaví er það land þar sem Ísland hefur lengst af verið í þróunarsamvinnu eða í alls um 40 ár.

„Það er ekki bara mér sem finnst þetta ótrúlegur árangur hjá okkur. Þegar ég talaði fyrst við heilbrigðisráðherrann í Malaví datt hann næstum af stólnum því hann hló svo mikið þegar ég sagði honum að við værum 370 þúsund manna þjóð,“ segir Inga Dóra Pétursdóttir, forstöðukona sendiráðs Íslands í Lilongve, og að hann hafi ekki trúað því hversu svo fámenn þjóð hefur gert mikið.

Ný nálgun

„Nálgun Íslands í Malaví er mjög sérstök og hefur vakið athygli til dæmis DAC hjá OECD. Þau hafa verið að rýna þetta og hafa gefið þessu góða einkunn. Bandaríkjamenn og Alþjóðabankinn eru í kjölfarið byrjuð að vinna eftir sömu hugmyndafræði í Malaví,“ segir Inga Dóra og það hafi alltaf verið markmið þróunaraðstoðar Íslendinga í Malaví að standa að nýsköpun, prófa nýjar leiðir og fá þannig stærri framlagsríki að og stækka verkefnin með meira fjármagni.

Hér að neðan er kort sem starfsfólk héraðsins bjó til og sýnir allar byggingarnar sem Íslendingar hafa fjármagnað. Upplýsingar eru um það sem byggingin hýsir og jafnvel myndir.

Nálgunin er þannig að þau vinna í einu héraði og allt fjármagn sem Ísland leggur til rennur til héraðsins sjálfs sem er eins og sveitarstjórn á Íslandi.

„Þau gera þannig sín plön eins og Kópavogsbær gerir sína áætlun. Við skoðum svo áætlunina og metum í sameiningu hvaða verkefni eru í forgangi og fá fjármagn til framkvæmda. Þetta er eitt fátækasta land í heimi og það er skortur á öllu. En eitt af því sem vantar mest eru byggingar, heilsugæslur, fæðingardeildir og nýburadeildir, og með fjármagni frá okkur þá hefur þeim tekist að byggja 1.200 innviði á síðustu tíu árum,“ segir hún og að frá Íslandi fylgi einnig tæknilegur stuðningur.

„Byggingarnar eru langtímalausn og fyrir okkur er þetta fjárfesting til frambúðar til að byggja upp félagslega innviði. Í Mangochi fær héraðið framlag frá ríkinu til að innleiða áætlanir sínar á hverju ári en framlag Íslands, til þeirra, er fjórum sinnum það,“ segir hún en á tíu árum hafa 42 milljónir Bandaríkjadala runnið til héraðsins í tengslum við þróunarsamvinnu frá Íslandi.

„Héraðið hefur þannig byggt sjálft byggingarnar en við veitum eftirlit og heildrænan stuðning. Við fjármögnum ekki bara bygginguna heldur líka þjálfun starfsfólks og ýmsan búnað. Skorturinn er svo mikill hérna að það er ekki óalgengt að keisaraskurðir séu framkvæmdir án verkjalyfja,“ segir Inga Dóra og að fyrir þau sé mjög mikilvægt að koma ekki aðeins byggingunni upp heldur veita alhliða stuðning.

Hún segir að mörg lönd séu hikandi við þess nálgun því aðferðafræðin krefst mjög mikillar samvinnu og mikilvægt er að hafa náið eftirlit með fjármagni, sérstaklega þegar kemur að byggingarframkvæmdum. Inga segir að það þurfi að fylgjast með hverju skrefi frá útboðsferlinu til framkvæmda því að hætta sé á spillingu.

Byggingar lykilatriði

„Þess vegna vilja sum lönd frekar setja sitt fjármagn í þjálfun starfsfólks eða vitundarvakningu. En við sjáum að það eru innviðir sem skortir. Þú getur þjálfað endalaust mikið af fólki en ef það er engin fæðingardeild þá lækkarðu ekki mæðradauða til dæmis,“ segir Inga en á þeim tíu árum sem Ísland hefur verið í Mangochi-héraði hefur dregið úr mæðradauða um helming.

Annar merkur áfangi er að hafa náð að koma vatni til 400 þúsund manns í héraðinu en þau eru öll núna með aðgengi að vatni nálægt heimili sínu.

Inga Dóra með Priscilla Sani-Chimwele og Kristjönu Sigurbjörnsdóttur verkefnastjóra. Prischilla sérhæfir sig í sólarknúnun lausnum.
Fréttablaðið/Aðsend

„Við höfum til dæmis sett upp vatnsveitukerfi sem samanstanda af mjög djúpum brunni, sólarsellu sem lyftir svo vatninu og dreifir því í krana. Þetta var til dæmis rosalega mikilvægt í Covid,“ segir Inga en einnig nú því eins og stendur geisar í landinu kólerufaraldur og hafa 1.450 látið lífið síðustu mánuði af hans völdum.

Sendiráðið er staðsett í Lilongwe en Inga er mikið á ferðinni. Þau vinna mikið með stofnunum Sameinuðu þjóðanna, UN Women og UNFPA, en einnig með grasrótarsamtökum og þá sérstaklega að jafnréttismálum.

„Við trúum því að breytingin verði að koma úr grasrótinni. Því miður er enn langt í land hvað varðar kynjajafnrétti, sérstaklega hvað varðar barnahjónabönd og ótímabærar þunganir,“ segir hún og að sem dæmi hafi um þúsund stelpur verið giftar á mánuði á meðan skólarnir voru lokaðir í sex mánuði.

„Þegar skólunum var lokað hugsuðu foreldrarnir bara að það væri best að gifta þær og þunganir unglingsstúlkna jukust dramatískt á tímabilinu.“

Ara eiginmaður Ingu og sonur hennar Eldar eru með henni á myndinni.
Fréttablaðið/Aðsend

Breytingar

Á döfinni eru breytingar því eftir 40 ára starf í Mangochi eru Íslendingar nú að færa sig líka yfir í annað hérað.

„Það er allt á fullu og mikið að gera hjá okkur í sendiráðinu en það er alltaf skemmtilegt,“ segir Inga Dóra.

Spurð hver sé mesta áskorunin er við starfið segir hún því fylgja margar áskoranir að starfa í svo fátæku landi.

„Það er annar taktur í Malaví en á Íslandi. Alls ekki sami hraði hér svo ekki sé meira sagt og svo eru alls konar óvæntar uppákomur. Eins og kólerufaraldur. Þá þarf að aðlaga sig því. Á rigningartímabilum fara vegir í sundur og brýr hrynja einhvers staðar og maður þarf að aðlaga sig því. Vandamálin sem geta komið upp eru bara svo allt öðruvísi en það sem við erum vön,“ segir Inga.

Fréttablaðið/Aðsend

Hún segir að fylgst sé grannt með spillingarmálum en það er útbreitt vandamál eins og víða annars staðar.

Íslendingar vel þekktir

„Þetta eru skattpeningar Íslendinga þannig að við tökum það hlutverk okkar mjög alvarlega að gæta þess að peningarnir þjóni þeim tilgangi að betrumbæta líf fátæks fólks,“ segir Inga.

Inga Dóra með starfsfólki skrifstofunnar.
Fréttablaðið/Aðsend

Þrír Íslendingar eru á staðnum en auk Ingu Dóru eru það Kristjana Sigurbjörnsdóttir og Sigurður Þráinn Geirsson og svo átta innlendir starfsmenn.

„Fólk þekkir okkur og verkefnin okkar. Við höfum verið hérna í 30 ár og það er rosalegur velvilji gagnvart Íslendingum í Mangochi. Því árangurinn er líka svo sjáanlegur. Þegar vatnið er komið nálægt þér og barnið þitt farið í skóla. Það voru 102 börn áður í skólastofu með einn kennara en nú eru þau um 50 eða 60. Áður voru átta börn með eitt skólaborð, nú eru þau tvö. Þetta er svo áþreifanlegur árangur,“ segir hún og að núna séu 50 þúsund konur með fæðingardeild í göngufjarlægð.

„Konur eignast um sex börn hérna að meðaltali og þetta er eitt af því hættulegasta sem konur gera. Þannig að þetta skiptir gríðarlega miklu máli,“ segir Inga að lokum. n

Inga Dóra við störf.
Fréttablaðið/Aðsend
Athugasemdir