Merkja má breytingu á kynlífshegðun fólks hér á landi. Þetta segir Áslaug Kristjánsdóttir, kynfræðingur og hjúkrunarfræðingur hjá Domus Mentis geðheilsustöð. Fólk virðist vera farið að skoða þann kost að vera í opnu sambandi.

„Ég hef tekið eftir aukningu í því að fólk sem leitar til mín er í opnum samböndum eða vill ræða þann möguleika. Ég legg til að fólk ræði mörkin sem sambandi þeirra séu sett í upphafi sambands og svo reglulega eftir það. Sambönd eru lifandi og breytast með fólkinu sem er í þeim. Ég hef ekki trú á því að með því að ræða hvort sambandið eigi að vera opið eða lokað auki líkurnar á því að fólk opni samböndin. Langflestir eiga enn erfitt með þessa hugmynd að deila maka sínum þó við séu að sjá örlitla breytingu á því,“ segir Áslaug.

„En fólk er líka almennt opnara fyrir fjölbreytileika í dag en fyrir nokkrum árum, hvað þá áratugum. Fólk sem leitar til mín og er í opnum samböndum er oftast að takast á við svipaða hluti og þeir sem eru í lokuðum samböndum.“

Hjónaband er sáttmáli sem á að rofna við dauða annars aðilans og ekki fyrr. Á undanförnum áratugum hefur hugmyndin um hjónaband verið að breytast og fólk er hætt að líta svo alvarlega á þennan sáttmála og skilnaðir eru orðnir tíðir.

„Það fylgir því ekki skömm í dag að skilja eins og áður var. Nýja skömmin er að halda út lélegt hjónaband þegar annað og betra er í boði,“ segir hún.

„Með tilkomu skilnaða breytist fjölskyldumynstur líka. Við erum farin að deila börnunum okkar með öðrum foreldrum sem við köllum stjúpforeldra. Umræðan hjá kynfræðingum er um það hvaða breytingar séu næstar á hjónaböndum og fjölskyldum. Er það að við förum að deila maka okkar í auknum mæli?“

Áslaug segir það afar misjafnt hvað opið samband þýðir. Það þurfi að semja um það eins og annað í samböndum. Sumir vilja aðeins stunda kynlíf með öðrum en aðrir vilja dýpri sambönd með öðrum en frummaka. Þessar samningaviðræður eru svipaðar þeim og gerast í lokuðum samböndum, við erum alltaf að semja um mörk innan sambandsins. Hvað má og hvað ekki.

Áslaug hjálpar fólki að skoða fyrirkomulag og leiðbeinir því í átt sem hentar hverjum og einum. „Ég hugsa að það sé flókið að hefja umræðuna um opið samband en ekkert flókið að vera í því þegar fyrirkomulagið er skýrt. Þegar fólk leitar til mín til að fá leiðbeiningar um það hvernig sé best að láta opin sambönd ganga upp þá ræði ég hugsanlegar hindranir. Hvernig skuli tekið á því þegar afbrýðissemi kemur upp, hvernig skal tekið á því ef samningurinn er rofinn. En fyrst og fremst þarf fólk að gera upp sinn hug, hvort það treysti sér í opið samband og gera þetta út frá eigin gildum,“ segir hún.


„Það er erfitt ef annar vill opið samband en ekki hinn. Ég mæli ekki með að prófa og búa svo til reglur. Né að prófa og gá svo hvað þér finnst um þetta. Svo ræði ég praktíska hluti eins og hvað má og hvað ekki, hverju er deilt innan sambands og hverju ekki.“

Vegna smæðar samfélagsins flækir það stundum málið þar sem erfiðara er að halda opnum samböndum fyrir sig. „Við búum enn í samfélagi sem telur parsamband tveggja vera normið og fólk óttast því stundum álit annarra. En það er samt að aukast að fólk sé opnara með önnur sambandsform enda komið hér samfélag fjölkærra (e. poly).“ Fjölkær sambönd eða fjölsambönd eru ástarsambönd þar sem fleiri en tveir einstaklingar eru í spilinu. Það geta verið margskonar samsetningar á þeim.

Fleira yngra fólk er í opnum samböndum eða er að ræða þann möguleika að opna sambandið. Það styður við þá hugmynd að sambönd séu að taka breytingum, yngra fólk er móttækilegra fyrir breytingum alla jafna. Án þess þó að ætla að flest yngra fólk kjósi annað en hefðbundið sambandsform eða að eldra fólk velji ekki stundum annað en það sem talið er eðli okkar. Eins er óljóst hvort að konur kjósi frekar opið samband eða hvort karlar séu frekar að kalla eftir því, þó segir Áslaug hugmyndina frekar konunnar megin. „Mín tilfinning er að það séu frekar konur sem hefja umræðuna. En kannski er það bara af því að konur eru oftar betur þjálfaðar í samskiptum og eiga frekar frumkvæðið að yrtum samskiptum.

Áslaug þekkir bæði dæmi þess að opið samband hafi hentað parinu betur og gengur vel upp en einnig þar sem parið hefur ákveðið að skilja eða enda sambandið vegna ólíkra langana og skoðana á sambandsforminu.

„Opin sambönd reyna oft á hugmyndir okkar um sambönd og ástina. Fólk á ekki að reyna að bjarga sambandi með því að opna það. Ef sambandið stendur höllum fæti er ekki lausnin að auka álagið á það. Það að opna samband útheimtir góð samskipti og traust,“ segir Áslaug. „Trúnaðarbrot verða innan opinna sambanda líkt og lokaðra. Framhjáhald innan opinna sambanda snúast um það þegar annar aðilinn í frumsambandinu gerir eitthvað sem var út fyrir samninginn. Þessu er alveg eins farið í lokuðu sambandi, annar aðilinn brýtur sáttmálann. Öll sambönd hafa sínar reglur og úrvinnslan á framhjáhaldi er svipuð í öllum samböndum. Það er ekkert auðveldara að upplifa trúnaðarbrot í opnu sambandi.“


Góðar reglur fyrir opin sambönd

* Gefið ykkur tíma og næði til að ræða fyrirkomulag sem hentar ykkur.

* Ræðið reglulega hvernig ykkur líður með það fyrirkomulag sem þið völduð. Ef þið eruð að opna sambandið þá þarf að taka stöðuna oftar.

* Verið heiðarleg við ykkur og maka um líðan með það fyrirkomulag sem þið völduð.

* Gerið eins skýran samning og mögulegt er. Hvað má, með hverjum, hvenær, hverju er sagt frá og hverju ekki o.s.frv.

* Hugið að frumsambandinu. Gerið eitthvað skemmtilegt og nýtt reglulega saman.

* Hugsið um heilsuna. Ef þið eruð að sofa hjá öðru fólki notið þá varnir og farið reglulega í kynsjúkdómatékk.

Ítarleg umfjöllun um málið í Tilverunni, nýjum fréttakafla í Fréttablaðinu sem kemur út alla fimmtudaga.