Dósent á menntavísindasviði Háskóla Íslands segir mikilvægt að komið sé betur til móts við foreldra tvítyngdra barna um að börn þeirra hafi aðgang að markvissu og málefnalegu skólastarfi. Þetta segir Sigríður Ólafsdóttir, dósent, í aðsendri grein í Fréttablaðinu í dag en tilefni greinar hennar eru nýjar niðurstöður rannsóknar þriggja vísindamanna við Háskóla Ísland sem sýna mjög alvarleg stöðu meðal tvítyngdra barna í leikskólum.

„Ný rannsókn á vegum Háskóla Íslands sýnir að börn af annarri kynslóð innflytjenda ná mun verri tökum á íslensku en áður var talið. Vísindamennirnir segja stöðuna grafalvarlega og kalla eftir betri íslenskukennslu í leikskólum,“ segir Sigríður í grein sinni.

Hún segir að þrátt fyrir að niðurstöður rannsóknarinnar komi á óvart þá hafi margt í rannsóknum síðustu áratuga bent til þess sama.

„Börn í íslenskum leikskólum, sem nota annað tungumál en íslensku með fjölskyldu sinni, ná litlum framförum í íslensku þrátt fyrir langan skóladag frá ungum aldri. Í grunnskóla hefur síðan komið fram vaxandi munur á íslenskufærni þessa nemendahóps og jafnaldra sem eiga íslensku að móðurmáli,“ segir Sigríður, spyr hvernig það megi vera og að íslenskra rannsóknir hafi reynt að svara því.

Hún segir að samkvæmt rannsóknum hafi, sem dæmi, verið bent á að þegar lesið er fyrir stóran hóp barna hættir börnum með litla íslenskufærni til að hverfa inn í eiginn hugarheim og ná ekki að taka þátt í umræðum sem fylgja lestrinum.

„Þannig missa þau af dýrmætum tækifærum til að efla skilning sinn og tjáningarfærni í íslensku. Í frjálsum tíma leikskólans velja þau gjarnan leiki sem krefjast ekki málnotkunar, eins og að lita og púsla. Mörg þeirra forðast hlutverkaleiki eða ná ekki að ganga inn í slíka leiki,“ segir Sigríður.

Beina orðum sínum sjaldnar að tvítyngdum börnum

Þá nefnir hún aðra könnun þar sem tekin voru upp samtöl starfsfólks við börn í þrjú skipti á meðan á frjálsum leik barnanna stóð. Í ljós kom að leikskólastarfsfólkið beindi tali sínu í minna mæli að börnum með annað móðurmál en íslensku en börnum með íslensku að móðurmáli. Fyrrnefndi hópurinn fékk helmingi færri orð á mínútu og mun algengari orð, og engar orðainnlagnir eða opnar spurningar sem aftur á móti hin börnin fengu á meðan á upptöku stóð.

Sigríður segir að erlendar rannsóknir sýni að því fleiri og fjölbreytt orð sem börnin heyra því meiri orðaforða hafa þau og að það skipti sérstaklega máli fyrir þau börn sem ekki nota sama tungumál heima.

„Það eru einmitt gagnkvæm tjáskipti, þegar börn og fullorðnir skiptast á að tala, sem gefa einna bestu og árangursríkustu málörvunina. Gagnvirkum samræðum við börn má ná með því að spyrja þau opinna spurninga. Með þeim hætti gefast börnum tækifæri til að útskýra og ræða nánar, í stað þess að svara aðeins með einu orði,“ segir Sigríður.

Hún segir ábyrgð leikskólanna vera mikla og að það þurfi að koma til móts við óskir foreldra.

Greinina er hægt að lesa hér að ofan.

Vísindakonurnar eru þær Jóhanna T. Einarsdóttir, prófessor í talmeinafræði við Læknadeild HÍ og á Menntavísindasviði, Iris Edda Nowenstein, MS í talmeinafræði frá HÍ og doktorsnemi í íslenskri málfræði, og Hjördís Hafsteinsdóttir talmeinafræðingur.
Mynd/Kristinn Ingvarsson/HÍ

Mun slakari í íslensku

Rannsókn vísindakvennanna þriggja bendir til þess að tvítyngd börn með íslensku sem annað mál læri takmarkaða íslensku í leikskólum. Fram kom á vef Hí í vikunni að helstu niðurstöður í rannsókninni væru mjög umhugsunarverðar en í þeim kemur fram að tvítyngdu börnin sýni mun slakari færni í íslensku samanborið við meðalgetu eintyngdra jafnaldra á öllum athugunum sem voru gerðar.

„Niðurstöðurnar benda til að ráðast þurfi í aðgerðir til að tryggja öllum börnum jafnt aðgengi að menntun óháð uppruna. Kallað er eftir breyttum viðhorfum og gangskör í að efla íslenskukunnáttu tví- og fjöltyngdra barna á Íslandi, að hagsmuna þeirra sé betur gætt og aðgengi þeirra að menntun sé tryggt.“