Frétta­blaðið ræddi við tvo starfs­menn rakningar­teymisins, þær Önnu Maríu Þórðar­dóttur og Hönnu Kristínu Guð­jóns­dóttur, og spurði þær út í störf þeirra.

„Í rauninni er Land­spítalinn bara eins og sér heimur út af fyrir sig. Þetta er alveg rosa­lega flókinn vinnu­staður og maður þarf alveg gífur­lega mikla þekkingu á starf­semi og ferlum spítalans til að átta sig á dreifingu veirunnar,“ segir Anna María, sem auk vinnu sinnar í rakningar­teyminu er sér­fræðingur í hjúkrun hjá gæða­deild spítalans.

Anna segir smitrakningu innan spítalans vera tölu­vert frá­brugðna þeirri vinnu sem smitrakningar­teymi al­manna­varna fæst við úti í sam­fé­laginu.

„Þegar ein­stak­lingur sem er smitaður hefur haft ein­hvern kontakt við spítalann, þá erum við að tala um sjúk­linga, að­stand­endur, starfs­menn og gesti, þarf að hafa uppi á öllum þeim sem mögu­lega hafa komist í sam­band við hann og upp­fylla skil­merki fyrir út­setningu,“ segir Anna.

Skil­merkin fyrir út­setningu sem bæði rakningar­teymi Land­spítala og rakningar­teymi al­manna­varna notast við, eru þau að ein­stak­lingur hafi verið í sam­skiptum við smitaðan ein­stak­ling í minna en tveggja metra fjar­lægð í meira en fimm­tán mínútur til að teljast í smit­hættu.

„Síðan hefur komið í ljós að við styttri snertingu við nánar að­stæður er líka mikil hætta á smiti. Til dæmis þegar verið er að sinna sjúk­lingum, gefa súr­efni og lyf, þá er miklu meiri smit­hætta heldur en al­mennt gerist,“ segir Anna.

Rakningarteymi Landspítala nýtir sér ýmis gögn við vinnu sína, þar á meðal rafræna vöktun.
Mynd/Þorkell Þorkelsson

Mikil raf­ræn vöktun

Ljóst er að þegar kemur að því að greina ferðir smitaðra ein­stak­linga innan Land­spítala, er nauð­syn­legt að fara út í mikla rann­sóknar­vinnu. Að­spurð um hvort að líkja mætti rakningar­teyminu við spæjara, segir Hanna Kristín það ekki vera svo fjarri lagi.

„Já, það má segja að það sé eins og að vera spæjari. Við Anna María ræddum oft um það á þessum dögum þegar mest var að gera að maður þyrfti að hafa gríðar­mikla þekkingu á starf­semi spítalans og verk­ferlum, en ekki síður á húsa­kynnum og starfs­fólki. Þar sem við höfum báðar unnið í fjölda­mörg ár á spítalanum höfðum við þessa þekkingu,“ segir Hanna Kristín, en auk vinnu hennar í rakningar­teyminu er hún bæði hjúkrunar­fræðingur og ljós­móðir og starfar hjá gæða­deild spítalans.

Anna María segir fyrsta skref rakningarinnar yfir­leitt vera að ræða við þann smitaða, ef það er hægt. Í til­fellum þar sem hinn smitaði er kominn inn á gjör­gæslu eða í öndunar­vél er slíkt þó aug­ljós­lega ekki í boði.

„Ef það er mögu­legt þá byrjar maður á að tala við þann smitaða og spyrja hann, hvert fórstu og hvern hittirðu? Sam­hliða því höfum við náttúr­lega alls konar hjálpar­tæki, það er ó­trú­lega mikil raf­ræn vöktun. Maður getur séð hverjir eru innstimplaðir á hverja einingu á hverri stundu sem að hafa þá mögu­lega komist í snertingu við við­komandi,“ segir Anna María.

Því næst þarf að tala við alla starfs­menn spítalans sem gætu hafa verið út­settir fyrir smiti, eða biðja stjórn­endur að tala við þá, ef um er að ræða stórar einingar.

Snerti­fletir þrifnir oft á dag

„Alls staðar þar sem smitaður ein­stak­lingur fer, þarf að skoða hverjir voru þar á sama tíma og hverjir eru mögu­legir snerti­fletir og panta þrif. Það eru gífur­lega mikil þrif sem þurfa að fara fram þar sem smitaður sjúk­lingur hefur verið,“ segir Anna og bætir við að í far­aldrinum hafi al­menn þrif á spítalanum verið aukin til muna, til dæmis séu allir snerti­fletir þrifnir fjórum sinnum á dag.

Í þeim til­fellum þar sem er ekki hægt að rekja ferðir smitaðra ein­stak­linga ná­kvæm­lega þarf rakningar­teymið að kasta út víðu neti og jafn­vel senda heilu deildirnar í skimun og úr­vinnslu­sótt­kví. Anna María segir fólk aldrei sent í sótt­kví nema það sé rök­studd á­stæða, enda sé sótt­kví bæði í­þyngjandi fyrir þá sem í henni lenda og raski miklu í starf­semi spítalans.

„Land­spítalinn er þannig stofnun að það er aldrei hægt að loka honum. Þannig að hlut­verk okkar var líka það að setja fólk í mis­munandi sótt­kvíar,“ bætir Hanna Kristín við.

Starfs­menn Land­spítalans geta fengið undan­þágu frá sótt­varna­reglum al­manna­varna til að sinna sínu starfi, þrátt fyrir að vera skráðir í al­menna sótt­kví. Þeir vinna þá sam­kvæmt mjög ströngum reglum í fullum hlífðar­búnaði til þess að tryggja öryggi sjúk­linga og halda starf­seminni gangandi.

Vissu­lega var þetta oft erfitt. Fólki leið oft illa og þurfti stuðning og þetta voru stundum nokkur sam­töl. Fólk var hrætt og óttaðist um fjöl­skyldu sína.

Frá úthringiveri göngudeildar COVID-19 á Landspítala.
Mynd/Þorkell Þorkelsson

Vakin og sofin yfir veirunni

Starfs­menn Land­spítala hafa verið í fram­línunni í bar­áttunni við CO­VID-19 sjúk­dóminn frá upp­hafi far­aldursins. Hanna Kristín og Anna María segja báðar að starf þeirra hafi oft verið mjög krefjandi og sum sím­tölin hafi verið erfiðari en önnur.

„Já, vissu­lega var þetta oft erfitt. Fólki leið oft illa og þurfti stuðning og þetta voru stundum nokkur sam­töl. Fólk var hrætt og óttaðist um fjöl­skyldu sína,“ segir Hanna Kristín og bætir við að í þessu séu hjúkrunar­fræðingar góðir.

Þegar far­aldurinn stóð sem hæst voru að greinast allt að hundrað manns á dag úti í sam­fé­laginu. Anna María segir það hafa verið mjög krefjandi að fylgjast með því hverjir þeirra tengdust Land­spítalanum. Stöðugt þurfti að fylgjast með hvort ein­hverjir hinna smituðu væru starfs­menn, inni­liggjandi sjúk­lingar eða hefðu ein­hver tengsl við spítalann.

„Maður er bara búinn að vera alveg vakinn og sofinn yfir þessu í rúmt ár. Fyrir utan smá „hon­ey­moon“ síðasta sumar,“ segir Anna María kímin.

Mikil sam­staða á spítalanum

Hanna Kristín segir mikla sam­stöðu hafa ríkt á milli rakningar­teymisins og annars starfs­fólks spítalans í gegnum far­aldurinn.

„Sam­staðan hjá okkur var alltaf mjög góð en auð­vitað er þetta mjög sér­kenni­leg staða að vera alltaf heima hjá sér. Mann vantaði kannski tengslin við sitt fólk,“ segir hún en starfs­menn rakningar­teymisins hafa nánast ein­göngu unnið í fjar­vinnu undan­farið ár.

Anna María tekur undir það og segir það hafa verið frá­bært hversu hrein­skilnir og sam­vinnu­fúsir starfs­menn spítalans hafi verið.

„Það eru ein­hvern veginn allir í sama liði og það vill enginn vera sá aðili sem dreifir veirunni, þannig að það eru allir alveg ó­trú­lega já­kvæðir og gera í rauninni allt sem þeim er fyrir lagt til að koma í veg fyrir það. Margir hafa þurft að færa alveg ó­trú­legar fórnir og gera það alveg möglunar­laust,“ segir hún.

„Það hefur verið að­dáunar­vert að fylgjast með því,“ bætir Hanna Kristín við.

Mér fannst ég allt í einu vera komin með svona ægi­vald yfir fólki og gat bara sveiflað töfra­sprota. Sér­stak­lega í fyrstu bylgjunni þegar sótt­kví var 14 dagar, það voru mjög stórar á­kvarðanir sem maður var að taka með líf fólks og sam­starfs­fé­laga.

Rakningar­teymi Land­spítala var heiðrað fyrir störf sín 7. maí.
Mynd/Þorkell Þorkelsson

Allt í einu komin með ægi­vald

Að­spurð um hvort það hafi ekki verið sér­stakt að fá allt í einu vald til þess að skipa fólki í sótt­kví segir Anna María svo vera.

„Já, mér fannst ég allt í einu vera komin með svona ægi­vald yfir fólki og gat bara sveiflað töfra­sprota. Sér­stak­lega í fyrstu bylgjunni þegar sótt­kví var 14 dagar, það voru mjög stórar á­kvarðanir sem maður var að taka með líf fólks og sam­starfs­fé­laga,“ segir Anna og tekur fram að henni hafi þótt sér­stak­lega erfitt að skipa fólki sem eru sér­fræðingar á sínu sviði í sótt­kví.

Eins og áður sagði var rakningar­teymið heiðrað á aðal­fundi Land­spítala fyrir störf sín og segir Hanna Kristín það hafa verið ein­stak­lega á­nægju­legt.

„Það var mjög á­nægju­legt fyrir okkur að upp­lifa að það var tekið eftir okkar störfum.“

Anna María tekur undir það en í­trekar þó að rakningar­teymið hefði aldrei getað sinnt störfum sínum ef ekki hefði verið fyrir gott sam­starf við alla aðila tengda Land­spítalanum.

„Við erum bara einn lítill hlekkur í þessari keðju. Þetta hefði ekkert verið hægt nema af því allir starfs­menn Land­spítalans, sjúk­lingar, að­stand­endur og gestir eru í sama liðinu,“ segir Anna María að lokum.