Birna Hafstein er formaður Félags íslenskra leikara og sviðslistafólks. Félagið fagnar áttatíu ára afmæli í ár og segir Birna að þótt margt hafi áunnist á þeim tíma sé enn mikið verk óunnið.

Félag íslenskra leikara og sviðslistafólks (FÍL) fagnar áttatíu ára stórafmæli í ár. Síðan félagið var stofnað hefur sviðslistasamfélagið á Íslandi vaxið til muna. Félagið var upphaflega stofnað í kringum leikara, en er í dag stærsta stéttarfélag sviðslistafólks á Íslandi.

„Það er stórmerkilegt að listafólk hafi komið saman fyrir áttatíu árum, þegar það var ekki einu sinni starfandi alvöru atvinnuleikhús á landinu, og ákveðið að stofna stéttarfélag fyrir leikara,“ segir Birna Hafstein, formaður FÍL. „Þetta voru framsýnir einstaklingar, ástsælir listamenn þjóðarinnar og frumkvöðlar á sínu sviði.“

Í dag eru bæði flytjendur og höfundar innan raða félagsins – leikarar, dansarar, söngvarar, leikmyndahöfundar, búningahöfundar, danshöfundar og svo framvegis. „Þetta hefur undið upp á sig,“ segir Birna „Það er ósérhlífinni baráttu margra að þakka að félagið er það sem það er í dag og það er vert að þakka því fólki sem hefur tekið þátt í þessari baráttu á undanförnum áttatíu árum.“

Birna telur mikilvægt að menning, listir og skapandi greinar eigi sértæka rödd við ríkisstjórnarborðið. Fréttablaðið/Eyþór

Að eldast með reisn

Talsverðar takmarkanir voru settar á sviðslistastarf í faraldrinum, sem Birna segir að hafi vegið þungt og varpað ljósi á erfiðleika stéttarinnar. Birna bendir á að stærstur hluti listamanna á Íslandi, hvort sem um er að ræða sviðslistafólk eða aðra listamenn, er sjálfstætt starfandi og búi við lítið starfsöryggi alla sína tíð. Lögmálið í starfsumhverfi listamanna passi illa inn í þau kerfi sem við sem samfélag höfum búið til.

„Þetta þarf að laga og við þurfum að styrkja stöðu þessara einstaklinga og sjá til þess að listamenn hér á landi geti elst með reisn,“ segir hún. „Þetta eru búnir að vera ansi snúnir tímar en það er mikið að gerast og þegar við lítum fram á veginn þá er ég þokkalega vongóð,“ segir hún. „Það er oft þannig með listamenn að þeir búa til tækifæri upp úr vandamálum og í erfiðum aðstæðum. Það er ekki annað hægt en að taka að ofan fyrir listafólki á þessum tímum.

Við eigum skemmtilegt og framsækið sviðslistaumhverfi á Íslandi,“ segir hún. „Það er auðvitað pólitísk ákvörðun að setja fjármagn í að byggja upp sviðslistir svo það má hrósa því sem vel hefur verið gert, en það þarf samt að styrkja stöðu þessa geira betur.“

Vannýttur vaxtarbroddur

Félagið hefur í gegnum tíðina unnið ötullega að því að efla hagsmuni sviðslistafólks og segir Birna að margt hafi áunnist þar á undanförnum misserum. Hún lítur þó vonaraugum til stjórnvalda um að hægt verði að styrkja umgjörð um listir, menningu og skapandi greinar enn frekar, því þar liggi vaxtarbroddurinn í nýjum störfum til framtíðar.

„Það hefur farið lítið fyrir umfjöllun um listir, menningu og skapandi greinar í aðdraganda kosninganna,“ segir Birna. „Ég veit ekki hvort þetta sé áhugaleysi eða skortur á fagþekkingu stjórnmálanna á þessum málaflokki, en hvort heldur sem er þá er klárt mál að þetta þarf að bæta og þess vegna er það áskorun okkar í menningargeiranum til þeirra sem fara í að mynda nýja ríkisstjórn að setja þetta upp á borðið.“

„Það þarf að skilgreina þennan geira mun betur svo við vitum öll sem eitt um hvað við erum að tala og hvert við erum að stefna þannig að allir séu á sömu blaðsíðu,“ segir Birna. Sem dæmi bendir Birna á að Stjórn Bandalags íslenskra listamanna, sem hún situr í, hafi til margra ára talað um að það þurfi að skipta upp ráðuneyti mennta- og menningarmála.

Okkar dýrmætasti auður

„Menntamálin eru svo svakalega umfangsmikil í ráðuneyti mennta- og menningarmála að menningin á það til að drukkna þar innanborðs, þótt vissulega hafi margt verið vel gert,“ segir Birna. „Við höfum talað fyrir því að listir, menning og skapandi greinar þurfi sína sértæku rödd við ríkisstjórnarborðið og að í því samhengi verði skoðað hvað hafi verið gert í okkar nágrannalöndum – að við stígum inn í framtíðina og uppfærum okkur þegar kemur að þessum geira, því þarna leynist okkar dýrmætasti auður, í skapandi fólki.“

Birna varð formaður FÍL árið 2013 og hefur gegnt stöðunni síðan. Fréttablaðið/Eyþór

Þar sem hjartað slær

Birna hefur nú sinnt starfi formanns FÍL í um átta ár, en með fram því hefur hún sinnt ýmsum trúnaðarstörfum innan menningargeirans. Hún er forseti sviðslistasambands Íslands, situr í stjórn Bandalags íslenskra listamanna, stjórn Samtaka skapandi greina og stjórnum og ráðum innan Íslandsstofu. Áður sat hún meðal annars í stjórnum Leiklistarsambands Íslands, Hörpu, í Þjóðleikhúsráði og var formaður sjálfstæðu leikhúsanna í nokkur ár og svo lengi mætti telja.

„Það er þarna sem hjartað slær,“ segir hún. „Í umbótum og hagsmunabaráttu fyrir sviðslistafólk og listafólk almennt, til hagsbóta fyrir samfélagið.“

Aðspurð um hvort ábyrgðin sem fylgi þessum stöðum hafi staðið í vegi fyrir verkefnum sem hún hefði annars tekið að sér, er svar Birnu: „Já og nei.

Ég starfaði sem leikkona og framleiðandi í mörg ár og naut þess þá, en þegar ég eignaðist mörg börn á skömmum tíma þá tók ég þá ákvörðun að hætta í leikhúsinu um tíma og menntaði mig í stjórn fyrirtækja,“ segir hún.

„Starfið hefur verið það krefjandi og umfangsmikið að það hefur ekki verið tími fyrir neitt annað. Verkefnin sem ég sinni núna eru fjölbreytt og þeim fylgir mikil áskorun. Og meðan það er og það er gaman og ég geri eitthvað gagn af viti, þá er ég bara góð. En annars er aldrei að vita hvað maður tekur sér fyrir hendur þegar maður er orðin stór. Lífið er svo geggjað og ófyrirsjáanlegt.