Dauðs­­föll­­um af völd­­um of stórr­­a skammt­­a af lyfj­­um og vím­­u­­efn­­um fjölg­­að­­i um 30 prós­­ent í Band­­a­­ríkj­­un­­um í fyrr­­a. Á­­stæð­­an er tal­­in vera tví­­þætt, ann­­ars veg­­ar auk­­ið fram­­boð á harð­­ar­­i efn­­um og þau sam­­fé­l­ags­­leg­­u á­hr­if sem far­­ald­­ur Co­v­id-19 hef­­ur haft. Þett­­a kem­­ur fram í bráð­­a­b­irgð­­a­t­öl­­um frá band­­a­r­ísk­­um heil­br­igð­­is­­yf­­ir­v­öld­­um.

Sam­­kvæmt þeim voru 93.331 and­l­át af völd­­um of­­skammt­­a í fyrr­­a og er það met­fj­öld­­i, auk þess sem við­l­ík­­a prós­­ent­­u­­aukn­­ing mill­­i ára er áður ó­­þekkt. Árið 2019 lét­­ust 75.151 af þess­­um sök­­um sam­­kvæmt töl­­um frá sótt­v­arn­­a­­eft­­ir­l­it­­i Band­­a­­ríkj­­ann­­a. Þess­ar töl­ur koma sér­fræð­ing­um í fíkn­i­vand­a, vím­u­efn­a­ráð­gjöf­um og fleir­um sem starf­a við mál­a­flokk­inn lít­ið á ó­vart en þeir segja þær engu að síð­ur slá­and­i.

„Hver ein­ast­a mann­eskj­a, ein­hver elsk­að­i hana. Þett­a er hræð­i­legt. Þett­a er mest­a aukn­ing á fjöld­a of­skammt­a í sögu Band­a­ríkj­ann­a, þett­a er verst­a of­skammt­akr­ís­a í sögu Band­a­ríkj­ann­a og við erum ekki að ná nein­um ár­angr­i. Þett­a er yf­ir­þyrm­and­i,“ seg­ir Keith Hump­hreys, sál­fræð­i­próf­ess­or við Stan­ford há­skól­a í sam­tal­i við Was­hingt­on Post.

„Þett­a eru slá­and­i töl­ur, jafn­vel fyr­ir okk­ur sem höf­um fylgst með þess­um mál­um. Þau lýð­heils­u­verk­fær­i sem við höf­um hafa ekki dug­að í bar­átt­unn­i við þess­a krís­u,“ seg­ir Brend­an Sal­on­er, að­stoð­ar­próf­ess­or í lýð­heils­u­vís­ind­um við John Hop­kins há­skól­ann, í sam­tal­i við Wall Stre­et Jo­urn­al.

Mik­il aukn­ing varð í fyrr­a á magn­i fent­a­nýls í um­ferð. Það er gríð­ar­leg­a öfl­ug­ur gerv­i­óp­í­óð­i sem er um 50 sinn­um öfl­ugr­i en her­ó­ín og er oft bland­að sam­an við önn­ur vím­u­efn­i, án vit­neskj­u neyt­and­ans.

„Fent­an­yl er að eitr­a vím­u­efn­a­fram­boð­ið,“ seg­ir Mon­iq­u­e Tula, fram­kvæmd­a­stjór­i sam­tak­ann­a Nat­i­on­al Harm Reduction Co­al­it­i­on sem berj­ast fyr­ir rétt­ind­um vím­u­efn­a­neyt­end­a og að­stoð­ar við skað­a­minnk­un.

Far­ald­ur­inn hef­ur á­hrif

Í það minnst­­a 57.550 lét­­ust í fyrr­­a af of­­skömmt­­um af gerv­­i­­óp­­í­­óð­­um, að­­al­­leg­­a fent­­a­­nýls og er það aukn­­ing um 54 prós­­ent síð­­an 2019. Auk þess hef­­ur and­l­át­­um vegn­­a of­­skammt­­a af ó­p­í­­óð­­um á borð við her­­ó­­ín fjölg­­að um 37 prós­­ent mill­­i ára. Dauð­­föll af völd­­um met­­am­­fet­­a­m­íns og kók­­a­­íns hafa einn­­ig far­­ið vax­­and­­i. Nokk­urn fjöld­a þeirr­a dauðs­fall­a má þó rekj­a til fent­a­nýls, í 70 prós­ent­um dauð­fall­a vegn­a of­skammt­a af kók­a­ín­i og 50 prós­ent­um sem verð­a vegn­a her­ó­íns kem­ur fent­a­nýl við sögu.

Ekkert lát er á fjölg­un dauðs­fall­a af völd­um of stórr­a skammt­a í Band­a­ríkj­un­um.
Fréttablaðið/AFP

Far­­­ald­­­ur­­­inn hef­­­ur einn­­­ig sitt að segj­­­a. Fé­l­­ags­­­leg ein­­­angr­­­un, á­­­föll og at­v­­inn­­­u­m­­iss­­­ir sem hon­­­um fylgj­­­a hafa auk­­­ið vand­­­a­­­mál­­­ið. Fjöld­­­i of­­­skammt­­­a var byrj­­­að­­­ur að fara upp á við haust­­­ið 2019 en aukn­­­ing­­­in varð gríð­­­ar­­­leg í mars í fyrr­­­a, þeg­­­ar far­­­ald­­­ur­­­inn var fór að ná flug­­­i vest­­­an­h­­afs og sett­­­ar voru á sam­k­­om­­­u­t­­ak­­­mark­­­an­­­ir. „Þett­­­a er dæmi um eitt­hv­­að sem árið 2020 jók mjög kraft­­­inn í, eitt­hv­­að sem var þá þeg­­­ar að fara úr bönd­­­un­­­um,“ seg­­­ir Dr. Sal­­­on­­­er.

„Far­ald­ur­inn hef­ur leitt til auk­inn­ar vím­u­efn­a­notk­un­ar yfir heild­in­a þar sem fólk hef­ur leit­að bjarg­ráð­a gegn streit­u, ein­angr­un, leið­ind­um, kvíð­a, þung­lynd­i, at­vinn­u­leys­i, vand­a­mál­a í sam­bönd­um og með börn og ó­trygg­um hús­næð­is­að­stæð­um,“ seg­ir Kimb­erl­ey Sue, yf­ir­mað­ur heil­brigð­is­mál­a hjá Nat­­i­­on­­al Harm Red­uct­i­on Co­­al­­it­­i­­on.

Auk þess hafi að­geng­i að lyfj­um á borð við met­had­on­e, sem not­uð eru til að með­höndl­a óp­í­óð­a­fíkn, og nal­ox­on­e, sem not­að er þeg­ar fólk hef­ur tek­ið inn of stór­an skammt, rask­ast í far­aldr­in­um. Þett­a hafi gert það að verk­um að ein­hverj­um sem hefð­i mátt bjarg­a hafi ekki feng­ið þá að­stoð sem þurf­i.

Dauðs­­föll af völd­­um of­­skammt­­a voru stærst­­i þátt­­ur­­inn í því að lífs­l­ík­­ur í Band­­a­­ríkj­­un­­um lækk­­uð­­u meir­­a í fyrr­­a en nokk­­urn tíma síð­­an árið 1943. Bráð­­a­b­irgð­­a­­gögn um lífs­l­ík­­ur Band­­a­­ríkj­­a­m­ann­­a verð­­a gefn­­ar út í næst­­u viku.

Mót­tök­u­kass­i fyr­ir not­að­ar spraut­u­nál­ar í al­menn­ings­garð­i í New York.
Fréttablaðið/AFP