„Við getum sagt að það sé alveg merkilegt að slysin hafi ekki verið fleiri þarna, og auðvitað á mörgum af þessum ferðamannastöðum. Það þarf alltaf að láta ljósmynda sig á mörkum lífs og dauða.“ Þetta segir Sveinn Kristján Rúnarsson, yfirlögregluþjónn á Suðurlandi, um hegðun sumra ferðamanna við Gullfoss sem Fréttablaðið myndaði á dögunum, og kalla má áhættusækna.

Á myndunum sjást hópar ferðamanna virða viðvaranir og merkingar að vettugi og hætta sér að bjargbrúninni við Gullfoss, þar sem einfalt skrik á blautum grasbala getur hæglega kostað manneskju lífið. „Það er óþægilegt að horfa upp á þetta,“ segir Sveinn Kristján.

„Þarna er fólk í lífsháska. Þetta er ekkert grín. Þetta er algjört vanmat á aðstæðum og ofmat á eigin getu,“ segir Ásta Stefánsdóttir, sem nýlega tók við starfi sveitarstjóra Bláskógabyggðar.

Hún segir sannarlega hafa verið reynt að merkja hættulegustu staði og slóða. Staði þar sem slys hafa orðið á fólki í gegnum tíðina.

„En hvað á að ganga langt? Hvað á að setja mikinn kraft í að koma í veg fyrir þetta? Því við viljum ekki eyðileggja upplifun hins venjulega ferðamanns, til dæmis með mannheldum girðingum. [...] Við þurfum á endanum að höfða til skynsemi fólks.“

Sveinn Rúnar tekur undir það að verkefnið sé erfitt viðureignar. Hann bendir á að jafnvel með viðvarandi gæslu á hættulegustu ferðamannastöðum sé erfitt að stöðva þá sem sækja í áhættuna. „Oft á tíðum er það einmitt fólkið sem lendir í einhverjum skakkaföllum. Það verður erfitt að gera Ísland slysalaust.“

Svavar Njarðarson, framkvæmdastjóri Gullfosskaffis, telur að bæta þurfi merkingar og afmörkun göngustíga. „Svo veltir maður því fyrir sér hvort ekki þyrfti að skoða sektarheimildir. Það hefur engar afleiðingar í dag ef fólk fer ekki eftir reglum.“

Hvimleitt að ferðamenn virði ekki merkingar við Gullfoss

„Þetta er hvimleitt vandamál og er það auðvitað víða um land. Ástandið hérna er samt alveg innan marka miðað við þann mikla fjölda sem hingað kemur,“ segir Valdimar Kristjánsson, yfirlandvörður á Gullfossi og Geysi, um það að ferðamenn fari ekki eftir öryggisreglum.

Valdimar segir að oft sé um hjarðhegðun að ræða. Fari einn yfir böndin sem afmarka göngustíginn fylgi oft fleiri í kjölfarið.

Gullfoss er einn fjölsóttasti ferðamannastaður landsins en að sögn Valdimars koma þangað að jafnaði um 2.800 manns á degi hverjum. Í sumar hafi þessi fjöldi stundum verið milli fjögur og fimm þúsund manns.

„Fólki er stýrt mjög vel hérna. Við erum með upplýsingaskilti og bönd sem girða af göngustíga. Samt höfum við ekki mannskap til að elta uppi hvern og einn ferðamann sem fer ekki eftir fyrirmælum.“

Valdimar segir að tveir til þrír landverðir séu á vakt að jafnaði og sinna þeir bæði Gullfossi og Geysi. „Hingað er að koma fólk allan sólarhringinn en við erum bara með vakt á daginn.“

Aðspurður hvort hægt sé að koma frekar til móts við þá ferðamenn sem vilji komast sem næst fossinum segir Valdimar að huga þurfi að öryggi ferðamanna og gróðurvernd. „Við erum búin að teygja þetta ansi vel og reynum að vera eins sanngjörn og við getum. Það eru samt takmörk á því þar sem það er hætta á grjóthruni.“

Umhverfisstofnun fer með málefni friðlýstra svæða en Gullfoss var friðlýstur árið 1979. Í nóvember 2016 var samþykkt stjórnunar- og verndaráætlun fyrir svæðið sem gildir til 2025.

Þar kemur fram að auka skuli meðvitund ferðamanna um þær hættur sem séu til staðar með aukinni fræðslu. Þá er lögð áhersla á að ferðamenn virði merkingar og öryggislínur og fylgi göngustígum.

„Aðgerðirnar sem þarna eru tilteknar eru á áætlun. Við erum í stöðugri vinnu við að bæta aðstöðuna hér vegna vaxandi fjölda ferðamanna.“

Svavar Njarðarson, framkvæmdastjóri Gullfosskaffis, telur að bæta þurfi merkingar og afmörkun göngustíga. „Svo veltir maður því fyrir sér hvort það þyrfti ekki að skoða sektarheimildir. Það hefur engar afleiðingar í dag ef fólk fer ekki eftir reglum.“

Hann segir að Umhverfisstofnun sé alltaf að bæta aðstöðuna. „Það er allavega ekki stöðnun eða afturför hérna. Í framtíðinni mætti svo kannski efla gæslu á svæðinu.“