Hörður Torfason, baráttumaður og söngvaskáld, stofnaði Samtökin '78 fyrir 43 árum og var einn af fyrstu Íslendingunum til að tala opinberlega um samkynhneigð sína í frægu viðtali árið 1975 í Samúel. Hann hefur hingað til ekki tekið þátt í Hinsegin dögum, utan eins skiptis árið 2003, þrátt fyrir mikinn vilja af hans hálfu.

„Það hefur oft verið talað um það við mig að það hafi verið áberandi í gegnum árin að ég sem upphafsmaður þessarar baráttu sé ekki með,“ segir Hörður um Hinsegin daga.

Hann segir að hann hafi komið fram árið 2003 og tekið nokkur lög en síðan þá hafi ekki verið óskað eftir þátttöku hans eða vel tekið í beiðni hans um að vera með.

„Ég veit ekki hvað orsakaði en það hafa margir tekið eftir þessu. En svo breytast tímarnir og núna var talað við mig um að vera með fyrir viku síðan. Svo reyndar heyrði ég ekkert í þeim og þá kom í ljós að allur tölvupósturinn þeirra var ekki að skila sér til þeirra sem áttu að fá hann, þar á meðal mín. En oft er það nú þannig, að það er einhver einfaldur misskilningur og þá er það eina að vera jákvæður og taka því,“ segir Hörður.

Ég reyndi að fá aðra homma og lesbíur með mér í lið, en það gekk ekkert.

Það óvænta sem breytir mest

En hefur þér þótt leiðinlegt að vera ekki með?

„Já, sérstaklega þegar ég hef farið fram á það. Það gerði ég fyrir nokkrum árum og þótti furðulegt svarið að það væri ekki tími eða pláss fyrir mig. Ég var ekkert endilega sár en þótti það furðulegt, að þetta væri gert svona. Af hverju manni sem byrjaði þessa baráttu og er eitt þekktasta söngvaskáld þjóðarinnar, af hverju ég fengi ekki að vera með,“ segir Hörður.

Hann segist ekkert endilega hafa sóst eftir skýringum á þessu en tekur breytingum sem fylgja nýju fólki fagnandi.

Hörður tekur þátt í hátíðardagskrá í Gamla bíói sem verður sjónvarpað annað kvöld þar sem hann tekur þátt í umræðum og býst við að taka líka nokkur lög. Hinsegin dagar, eins og flest annað, eru með öðru sniði í ár en Hörður segir að það sé yfirleitt þá sem maður lærir mikilvægustu lexíurnar.

„Ég hef oft talað um að það sem breytir sögunni er það óvænta, eitthvað sem við eigum ekki von á og þannig verða gríðarlegar breytingar, eins og við erum að upplifa með Covid. En hvert það leiðir okkur, það er annað mál,“ segir hann.

„Það var tryggt að það væri ekki hægt að henda honum út úr húsnæði eða segja honum upp í vinnu. Svona var ástandið. Ég tapaði öllu úr höndunum og var algerlega dæmdur úr leik. Það hef ég lifað við síðan. Samfélagið breytist hægt,“ segir Hörður.
Fréttablaðið/Eyþór

Íslenskt samfélag breytt

Hörður segir að hann vinni nú að því að segja sína sögu. Hvað varð til þess að hann stofnaði samtökin og hvað þurfti til á þeim tíma.

„Þetta tengist leikhúsmenntun minni og starfi sem leikstjóra. Ég er vanur að stjórna. Að koma samtökunum á. Viðtalið við mig birtist 1. ágúst 1975 og ég vann í því að stofna baráttusamtök en það gekk ekkert að fá fleiri. Þá var málið sýnileiki og þá var ég orðinn það frægur að aðrir fölnuðu í kringum mig. Ég reyndi að fá aðra homma og lesbíur með mér í lið, en það gekk ekkert. Þangað til ég fann einn einstakling sem skildi mig og var með á nótunum. Ég neyddi hann eiginlega til að vera formaður samtakanna, það var Guðni Baldursson,“ segir Hörður.

Hann segir að Guðni hafi verið góður maður í starfið en á þeim tíma hafi einnig skipt miklu máli að hann átti íbúð og var fastráðinn hjá ríkinu.

„Það var tryggt að það væri ekki hægt að henda honum út úr húsnæði eða segja honum upp í vinnu. Svona var ástandið. Ég tapaði öllu úr höndunum og var algerlega dæmdur úr leik. Það hef ég lifað við síðan. Samfélagið breytist hægt,“ segir Hörður.

Hann segir að í íslensku samfélagi á þessum tíma hafi verið einhver óhugnaður og nefnir sem dæmi Breiðavíkurmál og Guðmundar- og Geirfinnsmál.

„Ég fann mikið fyrir því en þá var ekkert annað að gera en að taka slaginn og ég hef áttað mig á því að þetta er mitt hlutverk sem listamaður. Að stofna samtökin og hefja árlega tónleikaferð um landið,“ segir Hörður sem heimsótti öll helstu bæjarfélögin og lét sjá sig og spjallaði við fólk, án þess að rífast.

Maður heyrði því oft kastað fram í kaldhæðni að menn yrðu kannski að hommum ef þeir færu á tónleika hjá mér.

Menn verði hommar á tónleikum

Hann segir að fyrstu árin hafi áhorfendurnir verið fáir en það hafi breyst.

„Maður heyrði því oft kastað fram í kaldhæðni að menn yrðu kannski að hommum ef þeir færu á tónleika hjá mér. Maður heyrði það oft út undan sér og sum bæjarfélögin lokuðu algerlega á mig.“

Hann segir að þó svo að tímarnir séu breyttir í dag sé baráttunni ekki lokið.

„Það er alltaf nóg að berjast fyrir en við erum stödd í öðruvísi samfélagi sem er upplýstara og aðgengi að fjölmiðlun er betri. Maður er nánast orðinn sinn eigin fjölmiðill,“ segir Hörður.

Spurður hvort hann ætli að fara yfir þetta í Gamla bíói segir hann að honum þyki best að vita ekkert fyrir fram hvað gerist eða hvað hann ætli að ræða.