Á hverju ári deyja milli tíu til fimmtán manns undir fertugu svokölluðum skyndidauða, sem einnig kallast að verða bráðkvaddur. Þetta er fólk sem virðist oft í fljótu bragði heilsuhraust en undir niðri liggur sjúkdómur eða hjartagalli sem enginn vissi af.

Flest tilfellin tengjast hjartanu eða lungunum og eru oft arfgeng. Svokallaðar raflífeðlisfræðilegar truflanir í hjarta eða hjartavöðvasjúkdómar eru þar algengust. Erfðabreytileiki spilar þar gjarnan mikilvægt hlutverk. Ýmsir utanaðkomandi þættir geta haft áhrif, svo sem áföll eða mikið álag, andlegt eða líkamlegt, en í fæstum tilfellum tengist skyndidauði ungs fólks líferninu. Stundum eru orsakir tilfella óútskýrðar þrátt fyrir ítarlegar rannsóknir.

„Skyndidauði hjá ungum einstaklingi veldur oft gríðarlegum óhug hjá fjölskyldu og í nærumhverfinu því þetta getur verið algerlega ófyrirséð. Þetta er fólk sem virðist vera í blóma lífsins,“ segir Davíð O. Arnar, hjartalæknir á Landspítala. Í dag heldur hann fyrirlestur á Læknadögum á málþingi um skyndidauða ungs fólks ásamt læknunum Gunnari Þór Gunnarssyni, Gunnlaugi Sigfússyni, Helgu Óttarsdóttur, Hirti Oddssyni og Kristjáni Guðmundssyni.

Árlega deyja um 200 manns skyndidauða, langflestir í eldri hópnum, og þar hefur lífsstíll og aldurinn oft meira að segja. Kransæðasjúkdómur og afleiðingar hans eru þar í lykilhlutverki. Davíð segir að engir aldurshópar séu í raun undanskildir skyndidauða, ekki heldur börn.

Davíð O. Arnar, hjartalæknir á Landspítala.
Mynd/ÞÞ-LSH

Skyndidauði ungs fólks getur gerst hvar sem er og á hvaða tíma sólarhringsins, í vöku eða svefni. Það fari mikið eftir af hvaða tegund undirliggjandi vandi er, undir hvaða aðstæðum hann komi fram. Davíð segir að betri viðbragðstími áhafnar sjúkrabíls, meðferð á sjúkrahúsi og kunnátta í endurlífgun geti og hafi skipt sköpum í þessum tilfellum.

„Ef það eru vitni að hjartastoppi sem bregðast rétt við eru ágætislíkur á að einstaklingurinn bjargist.“

Í erindi sínu ræða Davíð og félagar um hvernig sé hægt að greina orsakir skyndidauða ungs fólks, meðhöndla og fyrirbyggja. Ein af þeim leiðum er að rannsaka vel þá sem hafa orðið fyrir áfalli en lifað af sem og nánustu fjölskyldu þeirra, þar sem oft sé um erfðagalla að ræða.

Þó að skyndidauði sé í mörgum tilvikum fyrirvaralaus, vegna dulins sjúkdóms eða erfðagalla, þá geta í sumum tilvikum vera komnar fram vísbendingar. „Það er auðvitað erfitt að fyrirbyggja hluti sem ekki er kannski nein vísbending um,“ segir Davíð um hvernig best sé að fyrirbyggja skyndidauða ungs fólks. „En ef það er saga um ótímabær dauðsföll eða alvarlegar hjartauppákomur í ættinni liggur beinast við að láta athuga sig.“